II Ca 683/14

<p>Sygn. akt II Ca 683/14</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 4 grudnia 2014 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Lublinie II Wydział Cywilny – Odwoławczy</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący Sędzia Sądu Okręgowego Przemysław Grochowski (spr.)</p> <p>Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Mikołajewski</p> <p>Sędzia Sądu Rejonowego del. do SO Joanna Misztal-Konecka</p> <p>Protokolant Sekretarz sądowy Emilia Trąbka</p> <p>po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 roku w Lublinie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">M. C.</span>, <span class="anon-block">K. C.</span> i <span class="anon-block">R. W. (1)</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">S. W. (1)</span> </p> <p>o zachowek</p> <p>na skutek apelacji pozwanego <span class="anon-block">S. W. (1)</span> od wyroku z dnia 21 października 2013 roku w sprawie I C 68/12 Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie</p> <p>w przedmiocie skargi pozwanego <span class="anon-block">S. W. (1)</span> o wznowienie postępowania w sprawie II Ca 180/14 Sądu Okręgowego w Lublinie</p> <p>I. oddala skargę;</p> <p>II. zasądza od pozwanego <span class="anon-block">L. W.</span> na rzecz powodów : <span class="anon-block">M. C.</span> i <span class="anon-block">K. C.</span> kwoty po 300 (trzysta złotych) oraz <span class="anon-block">R. W. (1)</span> kwotę 600 (sześćset złotych) tytułem kosztów postępowania.</p> <p>SSO. A.Mikołajewski SSO P.Grochowski SSR del.do SO J.Misztal-Konecka </p> <p>II Ca 683/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 21 października 2013 roku Sąd Rejonowy Lublin – Zachód w Lublinie orzekł, że: zasądza od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> na rzecz <span class="anon-block">M. C.</span> kwotę 6958,33 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 22 października 2013 roku do dnia zapłaty (pkt I); oddala powództwo <span class="anon-block">M. C.</span> w pozostałej części (pkt II); zasądza od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> na rzecz <span class="anon-block">M. C.</span> kwotę 992 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 3); zasądza od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> na rzecz <span class="anon-block">K. C.</span> kwotę 6958,33 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 22 października 2013 roku do dnia zapłaty (pkt IV); oddala powództwo <span class="anon-block">K. C.</span> w pozostałej części (pkt V); zasądza od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> na rzecz <span class="anon-block">K. C.</span> kwotę 992 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (VI); zasądza od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> na rzecz <span class="anon-block">R. W. (1)</span> kwotę 13916,67 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 22 października 2013 roku do dnia zapłaty (pkt II); oddala powództwo <span class="anon-block">R. W. (1)</span> w pozostałej części (pkt VIII); zasądza od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> na rzecz <span class="anon-block">R. W. (1)</span> kwotę 1967 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt IX); nakazuje pobranie od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie kwoty 238,60 zł tytułem nieuiszczonych w części kosztów sądowych (pkt X).</p> <p>Od wyroku Sądu Rejonowego Lublin – Zachód w Lublinie z dnia 21 października 2013 roku, apelację wniósł pozwany, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:</p> <p>„I. Błąd w ustaleniach faktycznych, mający istotny wpływ na wydane orzeczenie tj.:</p> <p>a. błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż powodowie nie otrzymali należnej im schedy spadkowej, podczas gdy powodowie otrzymali uprzednio od pozwanego przysporzenie (pozwany sprzedał otrzymane gospodarstwo, a otrzymaną cenę rozdzielił po równo na 7 części pomiędzy rodzeństwo i matkę – <span class="anon-block">Z. W.</span> natomiast drugą z nieruchomości położoną przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> pozwany podzielił na 6 równych części i również darował swojemu rodzeństwu) stanowiące pokrycie zachowku o wiele większej wysokości niż byłaby wymagana, wobec czego pozwani zostali zaspokojeni wskazywaną darowizną w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 1)">art. 991 § 1 k.c.</a> </p> <p>b. błędne uznanie przez Sąd pierwszej instancji, iż umowa pozwanego <br/>i spadkodawczyni z dnia 11 marca 1999 roku nie była umową dożywocia, ale typową umową darowizny w sytuacji, gdzie po wzięciu pod uwagę poza literalną nazwą sporządzonej umowy również okoliczności jej zawarcia, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje, <br/>a także zgodny cel i zamiar stron ją zawierającą to należało dojść do wniosku, iż strony <br/>w rzeczywistości zawarły umowę dożywocia, a nie jak błędnie uznał Sąd umowę darowizny. Powyższe błędy w ustaleniach faktycznych były efektem</p> <p>II. naruszenia przepisów postępowania, mające istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku pod postacią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a> poprzez nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego wbrew zasadom doświadczenia życiowego i zasadom logiki dotyczącą odmówienia wiary zeznaniom powoda (k. 304 verte -306 verte) oraz świadków <span class="anon-block">A. S.</span> (k. 181 verte - 184), <span class="anon-block">J. W. (1)</span> (k. 286 verte - 287 verte), <span class="anon-block">J. W. (2)</span> (k. 154 - 156, czytelny odpis protokołu obejmującego zaznanie tego świadka k. 157 - 158), poprzez uznanie w/w zeznań za nieszczere, tendencyjne i niezgodne z rzeczywistością, a danie wiary <br/>i oparcie rozstrzygnięcia na zeznaniach składanych przez powodów (k. 300 verte - 304 verte) oraz świadków <span class="anon-block">E. P.</span> (k. 181 verte - 184), <span class="anon-block">J. R.</span> (k. 197 verte - 199 verte), podczas gdy zeznania te przedstawiają okoliczności niezgodne z rzeczywistością i są ukierunkowane na przedstawienie okoliczności w sposób jak najbardziej korzystny dla powodów”.</p> <p>Pozwany wskazał także, że „Sąd naruszył również przepisy prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 KC</a> poprzez jego niezastosowanie manifestujące się w przyjęciu przez Sąd, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania sprzeczności zasądzenia zachowku z zasadami współżycia społecznego” .</p> <p>Pozwany, w apelacji wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania za pierwszą i drugą instancję.</p> <p>W wyroku z dnia 12 czerwca 2014 roku Sąd Okręgowy: apelację oddalił (pkt I); zasądził od <span class="anon-block">S. W. (1)</span> tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego na rzecz <span class="anon-block">M. C.</span> i <span class="anon-block">K. C.</span> kwoty po 300 zł, na rzecz <span class="anon-block">R. W. (1)</span> kwotę 600 zł (pkt II pkt 1, 2, 3).</p> <p>W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazał, że Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego.</p> <p>W ocenie Sądu drugiej instancji prawidłowe było ustalenie Sądu pierwszej instancji, <br/>że umowa zawarta w dniu 11 marca 1999 roku pomiędzy <span class="anon-block">S. W. (1)</span> <br/>a <span class="anon-block">Z. W.</span> jest umową darowizny, a nie umową innego rodzaju, w szczególności umową o dożywocie. Stwierdził, że zzawarta przez strony umowa nie zawiera w swojej treści postanowień, które byłyby istotnymi postanowieniami umowy o dożywocie.</p> <p>Sąd Okręgowy wskazał, iż z przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 908;art. 908 § 1)">art. 908 § 1 k.c.</a> jednoznacznie wynika, że umowa o dożywocie jest umową wzajemną. Istotę umowy o dożywocie wyznacza to, że w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie. Z uwagi na konieczność zachowania formy aktu notarialnego dla umowy <br/>o dożywocie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 158;art. 158 zd. 1)">art. 158 zd. 1 k.c.</a>), istotne postanowienia umowy, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 908;art. 908 § 1)">art. 908 § 1</a> in principio <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a>, powinny znaleźć się w treści umowy. W rozpoznawanej sprawie treść zawartej umowy nie daje podstaw do ustalenia, że wolą stron było przeniesienie własności nieruchomości lokalowej w zamian za zapewnienie zbywcy dożywotniego utrzymania. Do ustalenia odmiennej treści zawartej umowy nie prowadzą reguły wykładni oświadczeń woli, określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 65)">art. 65 k.c.</a> Zwrócił uwagę, że zastosowanie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 65)">art. 65 k.c.</a> nie może prowadzić do obejścia przepisów o formie czynności prawnej. W tych wszystkich wypadkach, w których istotne postanowienia umowy muszą znaleźć się w treści dokumentu obejmującego czynność prawną, ponieważ dla ważności lub skuteczności tej czynności przewidziana jest forma szczególna, wykładania postanowień zawartych w umowie nie może prowadzić do ważnego i skutecznego wprowadzenia do treści umowy postanowień, których nie zawiera dokument obejmujący czynność i których na podstawie samej treści tego dokumentu nie da się ustalić.</p> <p>Sąd drugiej instancji ubocznie wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do przyjęcia, że umowa darowizny z dnia 11 marca 1999 roku była umową pozorną, a więc, <br/>że oświadczenia woli jej stron zostały złożone dla pozoru za zgodą drugiej strony. Sam pozwany nie twierdził, aby tego rodzaju sytuacja miała miejsce; w szczególności nie twierdził, <br/>że stronom tej umowy chodziło o ukrycie innej czynności prawnej, zwłaszcza umowy <br/>o dożywocie.</p> <p>Sądu Okręgowy stwierdził, iż Sąd Rejonowy szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko co do tego, że omawiana umowa była umową darowizny. Zbędne jest ponowne przytaczanie rozważań w tym zakresie.</p> <p>Za prawidłowe uznał również ustalenie Sądu pierwszej instancji, że w chwili swojej śmierci <span class="anon-block">Z. W.</span> nie była podmiotem praw majątkowych o istotnej wartości materialnej. Dokonanie darowizny na rzecz syna <span class="anon-block">S. W. (1)</span> spowodowało, <br/>że zaktualizowało się zagadnienie rozliczeń pomiędzy spadkobiercami ustawowymi z tytułu zachowku.</p> <p>W ocenie Sądu drugiej instancji trafnie Sąd Rejonowy przyjął, że zaspokojenie prawa do zachowku może nastąpić wyłącznie w jeden ze sposobów wskazanych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a>, <br/>a więc bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu.</p> <p>Sąd Okręgowy wskazał, iż darowizna, o której mowa w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a>, musi być czynnością prawną spadkodawcy, a nie innej osoby. Otrzymanie zachowku może nastąpić przy tym jedynie w drodze ważnej darowizny spadkodawcy.</p> <p>W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie ma podstaw do przyjęcia, <br/>że powodowie otrzymali należny im zachowek w drodze darowizn dokonanych przez <span class="anon-block">Z. W.</span>. Sąd Rejonowy szczegółowo wyjaśnił tę kwestię i zbędne jest jej ponowne omawianie.</p> <p>W związku z powyższym powodom przysługiwało roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku.</p> <p>Za nieuzasadniony Sąd pierwszej instancji uznał zarzut naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a> Stwierdził, że pozwany nie wskazuje przy tym w apelacji, w jaki sposób miałby zostać naruszony przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 2)">art. 233 § 2 k.p.c.</a> Powołany przepis dotyczy oceny odmowy przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkód stawianym przez nią w jego przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu. W rozpoznawanej sprawie nie zachodziły podstawy faktyczne do zastosowania przez Sąd pierwszej instancji przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 2)">art. 233 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>Jako bezzasadny Sąd Rejonowy ocenił zarzut naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, wskazując, że jeżeli sąd odwoławczy stwierdzi, że z określonego materiału dowodowego sąd pierwszej instancji wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena sądu pierwszej instancji nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Ocena dowodów przeprowadzona przez sąd może być natomiast skutecznie podważona, jako nieodpowiadająca wyrażonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> tak zwanej zasadzie swobodnej oceny dowodów, tylko w przypadku, gdy sąd wyprowadza z zgromadzonego materiału dowodowego wnioski sprzeczne z zasadami logiki lub zasadami doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych. Uprawnienie sądu drugiej instancji do dokonania odmiennych ustaleń bez ponowienia dowodów z zeznań świadków, czy też z przesłuchania stron, jest dopuszczalne i uzasadnione, ale w szczególności wówczas, gdy dowody te mają jednoznaczną wymowę, a ocena sądu pierwszej instancji jest oczywiście błędna. Same, nawet poważne, wątpliwości co do trafności oceny dokonanej przez sąd pierwszej instancji, jeżeli tylko nie wykroczyła ona poza granice zakreślone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, nie powinny stwarzać podstawy do zajęcia przez Sąd drugiej instancji odmiennego stanowiska .</p> <p>W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy podzielił w całości ocenę dowodów dokonaną przez Sąd Rejonowy.</p> <p>Za niezasadny uznał również zarzut naruszenia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Wskazał, iż przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeksu cywilnego</a> regulujące instytucję wydziedziczenia są przepisami szczególnymi <br/>w stosunku do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> w takim zakresie, w jakim określają przyczyny, z powodu których spadkodawca może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jak i osobę uprawnioną do pozbawienia zachowku (spadkodawca) oraz formę tego pozbawienia (testament).</p> <p>Spadkobierca zobowiązany do zaspokojenia roszczenia z tytułu zachowku nie może zatem powoływać się na treść przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> i odmówić zaspokojenia roszczenia o zachowek, wskazując, że zachodzą okoliczności faktyczne, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1008)">art. 1008 k.c.</a> Oczywiście nie jest wykluczone zastosowanie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> w sprawie o roszczenie z tytułu zachowku, jednak w relacji pomiędzy spadkobiercą zobowiązanym do zaspokojenia roszczenia o zachowek a spadkobiercą uprawnionym z tego tytułu o kwalifikacji prawa do zachowku, jako sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego, nie mogą przesądzać okoliczności, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1008)">art. 1008 k.c.</a> </p> <p>W związku z powyższym Sąd Okręgowy uznał, że relacje pomiędzy powodami <br/>w rozpoznawanej sprawie a <span class="anon-block">Z. W.</span> nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy.</p> <p>Sąd drugiej instancji stwierdził, że nie ma również podstaw do przyjęcia, <br/>że wystąpienie przez powodów w rozpoznawanej sprawie o zapłatę roszczenia <br/>o zachowek stanowi w stosunku do zobowiązanego pozwanego nadużycie prawa podmiotowego. Darowizna dokonana przez spadkodawczynię na rzecz <span class="anon-block">S. W. (1)</span> była darowizną podlegającą rozliczeniu przy obliczaniu zachowku. Powodowie nie otrzymali należnego im zachowku ani w postaci darowizn uczynionych przez spadkodawcę, ani też w postaci powołania do spadku lub zapisu. Środki finansowe przekazane przez <span class="anon-block">S. W. (1)</span> rodzeństwu przekazywane były w związku z porozumieniem rodzinnym, które dotyczyło nabytego przez pozwanego od rodziców gospodarstwa rolnego. Środki te nie mogą być natomiast traktowane jako zaspokojenie zachowku (powstałego w związku <br/>z darowizną nieruchomości lokalowej dokonanej przez spadkodawczynię na rzecz <span class="anon-block">S. W. (1)</span>). Całkowicie inna była bowiem podstawa prawna przysporzenia dokonanego przez <span class="anon-block">S. W. (1)</span>, niż podstawy określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a> To samo dotyczy darowizn udziałów w nieruchomości przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">L.</span>. Dla potrzeb ustalenia zachowku darowizna lokalu mieszkalnego, uczyniona przez spadkodawczynię, nie została rozliczona. Co więcej, obdarowany nie poinformował swojego rodzeństwa o fakcie darowizny. Dowiedziało się ono o tym przypadkowo. Okoliczność ta nie ma oczywiście znaczenia z punktu widzenia ważności darowizny, czy też z punktu widzenia powstania roszczenia o zachowek, jednak nie jest bez znaczenia, gdy chodzi o ocenę stanowiska pozwanego, który powołuje się na nadużycie prawa przez pozwanych. Okoliczność ta stanowi jeden z argumentów przemawiających za tym, że dochodzenie przez powodów roszczeń o zachowek nie może być uznane za nadużycie przez nich ich prawa podmiotowego.</p> <p>Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd drugiej instancji oddalił apelację, jako bezzasadną. W przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego Sąd Okręgowy rozstrzygnął na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a>, mając na względzie wynik tego postepowania.</p> <p>W złożonej w dniu 14 sierpnia 2014 roku skardze pozwany <span class="anon-block">S. W. (1)</span> domagał się: wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego <br/>w Lublinie z dnia 12 czerwca 2014 roku, sygn. akt II Ca 180/14, powołując się na podstawę wznowienia wskazaną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 403;art. 403 § 2)">art. 403 § 2 k.p.c.</a>, a mianowicie późniejsze wykrycie środka dowodowego, w postaci oświadczeń swojego rodzeństwa o przyjęciu darowizn i zrzeczenia się praw majątkowych do spadku po rodzicach, które w jego ocenie mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu; zmiany wyroku zaskarżonego skargą przez oddalenie powództwa; dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów wskazanych w treści skargi.</p> <p>W odpowiedzi na skargę o wznowienie pełnomocnik powodów wniósł <br/>o oddalenie skargi pozwanego, zasądzenie od niego na rzecz każdego z powodów kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.</p> <p>Pozwany <span class="anon-block">R. W. (1)</span> w odpowiedzi na skargę wniósł natomiast o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie jako bezzasadnej i zasądzenie kosztów procesu.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył co następuje :</p> <p>Skarga o wznowienie postępowania wniesiona przez pozwanego nie podlegała uwzględnieniu z racji braku przesłanek do podważenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.</p> <p>Na wstępie podnieść należy, że skarga o wznowienie postępowania nie jest dodatkowym środkiem kontroli prawomocnych orzeczeń i w związku z tym sprawa jest rozpoznawana na nowo tylko w granicach zakreślonych podstawą wznowienia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 409;art. 409 § 1)">art. 409 § 1 k.p.c.</a>).</p> <p>W niniejszej sprawie pozwany <span class="anon-block">S. W. (1)</span> powołując się na zaistnienie podstawy wznowienia wskazywał na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 403;art. 403 § 2)">art. 403 § 2 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 524;art. 524 § 1)">art. 524 § 1 k.p.c.</a> Jak wynika <br/>z oświadczenia pełnomocnika pozwanego na rozprawie w dniu 4 grudnia 2014 roku <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 524;art. 524 § 1)">art. 524 § 1 k.p.c.</a> został powołany na skutek omyłki pisarskiej. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 524;art. 524 § 1)">art. 524 § 1 k.p.c.</a> nie znajduje zastosowania w procesie, a w postępowaniu nieprocesowym, zatem podstawę wznowienia mógł stanowić tylko pierwszy z powołanych przepisów.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 403;art. 403 § 2)">art. 403 § 2 k.p.c.</a> można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.</p> <p>Podstawę wznowienia postępowania mogą stanowić tylko takie fakty, które istniały przed uprawomocnieniem się wyroku, a nie były znane stronie oraz takie dowody, które istniały w trakcie zakończonego postępowania, a nie były objęte materiałem sprawy, ponieważ strona nie wiedząc o nich nie mogła z nich skorzystać (tak też orzeczenia Sądu Najwyższego : z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68, OSNC 1969, nr 12, poz. 208 i z dnia 18 lipca 2004 r., V Cz 2/04, LEX 1232821).</p> <p>Pozwany powołując się na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> wywodził, że roszczenia o zachowek zgłaszane są wobec niego przez powodów, mimo, iż majątek spadkodawczyni pochodził z darowizny przez niego dokonanej, powodowie (lub ich wstępni) otrzymali już darowizny, które winny być zaliczone na poczet zachowków i mimo ich sposobu postępowania wobec <span class="anon-block">Z. W.</span>, które to okoliczności w jego ocenie nie mogą pozostać bez wpływu na ocenę zasadności tych roszczeń.</p> <p>Uzasadniając konieczność wznowienia postępowania wskazywał na późniejsze wykrycie środków dowodowych na podane wyżej okoliczności otrzymania przez powodów darowizn pochodzących ze schedy spadkowej po <span class="anon-block">Z. W.</span>, jak również zrzeczenia się przez powodów praw do spadku i nadużycia prawa podmiotowego poprzez dochodzenie roszczeń, których zrzekli się w przeszłości w postaci oświadczeń swojego rodzeństwa <br/>o przyjęciu darowizn i zrzeczenia się praw majątkowych do spadku po nich, które w jego ocenie mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których nie mógł skorzystać w poprzednim postępowaniu.</p> <p>Zważyć należy, że okoliczności, otrzymania przez <span class="anon-block">R. W. (1)</span> i matkę powodów <span class="anon-block">K. C.</span> i <span class="anon-block">M. A.</span> <span class="anon-block">C.</span> (ich wstępny <br/>w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 996;art. 996 zd. 2)">art. 996 zdanie drugie k.c.</a>), podobnie jak i jak i przez pozostałe rodzeństwo od pozwanego <span class="anon-block">S. W. (1)</span> korzyści materialnych , których dotyczą oświadczenia istniały i były znane <span class="anon-block">S. W. (2)</span> przed uprawomocnieniem się wyroku, nie były sporne i były rozważane już przez Sąd pierwszej instancji, który uwzględnił je w stanie faktycznym sprawy a po rozważeniu ich uznał, że nie dają one podstawy do stwierdzenia, <br/>że powodowie otrzymali korzyść majątkową, o której stanowi przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a> </p> <p>Niezależnie od tego późniejsze wykrycie przez pozwanego oświadczeń dołączonych do skargi nie przemawia za tym, by uzasadniona była argumentacja skarżącego o potrzebie zmiany zaskarżonego orzeczenia na tle przywołanych przez niego okoliczności. Wbrew przekonaniu <span class="anon-block">S. W. (1)</span> oświadczenia powoda <span class="anon-block">R. W. (1)</span> oraz <span class="anon-block">A. C.</span>, jak też <span class="anon-block">E. P.</span> i <span class="anon-block">B. R.</span> nie zawierają w swej treści sugerowanych w skardze okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, nie potwierdzają one bowiem twierdzeń pozwanego co do tego, iż powodowie uzyskali korzyści majątkowe o których stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a>, w postaci darowizn, które czyniłyby niezasadnym roszczenia o zachowek ze spadku po <span class="anon-block">Z. W.</span> <br/>i nie zawierają oświadczeń o zrzeczeniu się praw do tego zachowku.</p> <p>Z oświadczenia <span class="anon-block">R. W. (1)</span> wynika jedynie, że potwierdza on przyjęcie od brata <span class="anon-block">S. W. (1)</span> kwoty 424.180 000 zł oraz zobowiązanie się powoda do zakupienia samodzielnego mieszkania i zwolnienia lokalu mieszkalnego w budynku przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">L.</span> do dnia 31.07.1995 r.</p> <p>Z oświadczenia <span class="anon-block">A. C.</span> (wstępnej pozostałych powodów) wynika natomiast, <br/>iż potwierdza ona przyjęcie od brata <span class="anon-block">S. W. (1)</span> kwoty 415 000.000 st zł i w związku z tym nie rości sobie żadnych pretensji finansowych z tytułu podziału majątku rodziców <span class="anon-block">Z.</span> i <span class="anon-block">S. W. (1)</span>. Identyczne w swojej treści sformułowania (poza wielkością kwot i datą) zawierają pozostałe oświadczenia przywołane w skardze o wznowienie.</p> <p>Zauważyć należy, że zaspokojenie prawa do zachowku może nastąpić wyłącznie <br/>w jeden ze sposobów wskazanych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a>, zgodnie z którym, jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.</p> <p>Darowizna, o której mowa w przepisie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a>, musi być czynnością prawną spadkodawcy, a nie innej osoby. Otrzymanie zachowku może nastąpić przy tym jedynie <br/>w drodze ważnej darowizny spadkodawcy.</p> <p>W świetle treści tych oświadczeń (i oświadczeń pozostałego rodzeństwa) nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że powodowie otrzymali należny im zachowek w drodze darowizn dokonanych przez <span class="anon-block">Z. W.</span>, bądź nawet by darowizny pochodzące ze schedy spadkowej po niej na rzecz powodów poczynił pozwany.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego zachowanie <span class="anon-block">M. C.</span>, <span class="anon-block">K. C.</span> <br/>i <span class="anon-block">R. W. (2)</span> nie może być ocenione jako sprzeczne z zasadami współżycia przez co stanowiące nadużycie prawa podmiotowego i w związku z tym nie mogące korzystać z ochrony prawnej.</p> <p>Zważyć należy, iż ddarowizna dokonana przez <span class="anon-block">Z. W.</span> na rzecz <span class="anon-block">S. W. (1)</span> podlegała rozliczeniu przy obliczaniu zachowku. Wbrew twierdzeniom pozwanego powodowie nie otrzymali należnego im zachowku w żadnej z postaci określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a> - ani w postaci darowizn uczynionych przez spadkodawcę, ani też w postaci powołania do spadku czy zapisu. Nie można w szczególności uznać, że zaspokojenie roszczeń <br/>o zachowek powstałych w związku z darowizną nieruchomości lokalowej dokonanej przez spadkodawczynię na rzecz <span class="anon-block">S. W. (1)</span> nastąpiło poprzez przekazanie przez niego określonych w oświadczeniach kwot rodzeństwu. Wypłata tych środków miała, bowiem związek z porozumieniem rodzinnym, które dotyczyło nabytego przez pozwanego od rodziców gospodarstwa rolnego i nie może być więc traktowana jako zaspokojenie roszczeń o zachowek. Inna była bowiem podstawa przysporzenia dokonanego przez <span class="anon-block">S. W. (1)</span>, aniżeli podstawy określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 2)">art. 991 § 2 k.c.</a> Tak samo ocenić należy darowizny udziałów <br/>w nieruchomości przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">L.</span>. Dla potrzeb ustalenia zachowku darowizna lokalu mieszkalnego, dokonana przez spadkodawczynię, nie została zatem rozliczona. Uwzględnieniu, gdy chodzi o ocenę stanowiska pozwanego, który powołuje się na nadużycie prawa przez pozwanych, podlega okoliczność, że pozwany nawet nie poinformował swojego rodzeństwa o fakcie darowizny, które informację o tym uzyskało ono przypadkowo. Dodatkowo przemawia to za tym, że dochodzenie przez powodów roszczeń o zachowek nie może być uznane za nadużycie przez nich ich prawa podmiotowego.</p> <p>Zachowanie powodów wobec spadkodawczyni nie ma natomiast istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Spadkobierca zobowiązany do zaspokojenia roszczenia <br/>z tytułu zachowku nie może powołując się na treść przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> odmówić zaspokojenia roszczenia o zachowek, wskazując, że zachodzą okoliczności, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1008)">art. 1008 k.c.</a> </p> <p>Wskazany przepis ma, bowiem charakter szczególny w stosunku do przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> w zakresie, w jakim określa przyczyny, z których spadkodawca może pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku, jak i osobę uprawnioną do pozbawienia zachowku, którą jest spadkodawca oraz formę tego pozbawienia - testament. Wprawdzie zastosowanie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> nie jest wykluczone w sprawie o zachowek, jednak w relacji pomiędzy spadkobiercą zobowiązanym do zaspokojenia roszczenia o zachowek a spadkobiercą uprawnionym z tego tytułu o kwalifikacji prawa do zachowku, jako sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego, nie mogą przesądzać okoliczności, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1008)">art. 1008 k.c.</a> </p> <p>Pozbawiony natomiast racji był zarzut powoda <span class="anon-block">R. W. (1)</span> zmierzający do zakwestionowania dopuszczalności skargi ze względu na brak oparcie jej na ustawowej podstawie wznowienia, który abstrahuje od rzeczywistej podstawy wznowienia wywodzonej z przedstawienia dowodów z dokumentu oraz konstruowanej na ich podstawie okoliczności, z których skarżący nie mógł skorzystać w toku wcześniejszego postępowania z przyczyn podanych w skardze. Niewątpliwie środki dowodowe powołane przez pozwanego noszą znamiona nowości w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 403;art. 403 § 2)">art.403§2 kpc</a> i, w przypadku podzielenia rozumowania skarżącego, mogły wywierać wpływ na rozstrzygnięcie. Wymagało to zatem rozpoznania zasadności skargi.</p> <p>Z uwagi na powyższe, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 412;art. 412 § 2)">art.412§2 kpc</a>, Sąd okręgowy orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania, zważywszy na jego wynik, orzekł w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art.98§1 kpc</a>, zaś należność z tego tytułu objęła, w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 3)">art.98§3 kpc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 99)">art.99 kpc</a>, wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego pozwanych (§12 ust.1 pkt 1 w zw. z §6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych… ), przy tym przyznane zostały każdemu z powodów oddzielnie w proporcji do wartości przedmiotu zaskarżenia związanego z udziałem każdego z nich w sprawie pod względem wysokości dochodzonego roszczenia.</p> <p>SSO A.Mikołajewski SSO P.Grochowski SSR del.do SO J.Misztal-Konecka </p> </div>