III AUa 293/14

<p>Sygn. akt III AUa 293/14</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 9 grudnia 2014 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Szczecinie - Wydział III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="200"/> <col width="486"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Zofia Rybicka - Szkibiel</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Romana Mrotek</p> <p>SSO del. Aleksandra Mitros (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st. sekr. sądowy Elżbieta Kamińska</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na rozprawie</p> <p>sprawy <span class="anon-block">J. S.</span> </p> <p>przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">S.</span> </p> <p>o prawo do emerytury</p> <p>na skutek apelacji ubezpieczonego</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</p> <p>z dnia 12 lutego 2014 r. sygn. akt VII U 1854/13</p> <p>p o s t a n a w i a :</p> <p>umorzyć postępowanie apelacyjne.</p> <p>SSA Romana Mrotek SSA Zofia Rybicka - Szkibiel SSO del. Aleksandra Mitros</p> <p>Sygn. akt III AUa 293/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z 2 września 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">S.</span> odmówił <span class="anon-block">J. S.</span> prawa do emerytury uzasadniając to tym, że wnioskodawca nie udowodnił na dzień 1 stycznia 1999 roku okresu składkowego i nieskładkowego w wymiarze co najmniej 25 lat, a także nie wykazał co najmniej 15-letniego okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.</p> <p>Odwołaniem z dnia 13 września 2013 roku <span class="anon-block">J. S.</span> zaskarżył powyższą decyzję, domagając się jej zmiany i przyznania mu prawa do emerytury. Uzasadniając swoje stanowisko ubezpieczony podniósł, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 1999 roku, pozbawiła kolejarzy praw nabytych. Zdaniem odwołującego, wobec tej grupy zawodowej należało zastosować tzw. opcję zerową tzn. jedynie pracownicy przyjmowani do <span class="anon-block"> (...)</span> po 1 stycznia 1999 roku winni podlegać przepisom ww. ustawy. Ubezpieczy wskazał, że znany jest mu wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 1999 roku (sygn. akt K5/99), mimo to – jego zdaniem - nowa <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> narusza <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 2;art. 32)">art. 2 i 32 Konstytucji RP</a>.</p> <p>W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasową argumentację. Odnosząc się do dokumentów załączonych do odwołania Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, iż nie wnoszą do sprawy żadnych nowych okoliczności.</p> <p>Wyrokiem z dnia 12 lutego 2014 r., wydanym w sprawie VII U 1854/13, Sąd Okręgowy w Szczecinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie <span class="anon-block">J. S.</span>.</p> <p>Swoje rozstrzygnięcie Sąd Okręgowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:</p> <p> <span class="anon-block">J. S.</span> <span class="anon-block">urodził się (...)</span>. W dniu 26 czerwca 2013 roku ubezpieczony złożył w organie rentowym wniosek o emeryturę. <span class="anon-block">J. S.</span> nie przystąpił do Otwartego Funduszu Emerytalnego.</p> <p>Organ rentowy przyjął, że wnioskodawca udowodnił na dzień 1 stycznia 1999 roku ogółem 24 lata, 9 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 3 lata, 9 miesięcy i 8 dni pracy w szczególnych warunkach.</p> <p>Do okresów ubezpieczenia uwzględniono m.in. okres odbywania przez ubezpieczonego zasadniczej służby wojskowej od 26 października 1974 roku do 22 września 1976 roku.</p> <p>Ubezpieczony świadczył pracę w następujących zakładach pracy:</p> <p>- <span class="anon-block"> Zakładach Budownictwa (...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> w okresie od 19 lutego 1974 roku do 22 sierpnia 1974 roku, jako stażysta,</p> <p>- <span class="anon-block"> Wojewódzkim Przedsiębiorstwie (...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> od 26 sierpnia 1974 roku do 30 września 1979 r., jako referent, starszy referent ds. bhp, starszy referent techniczny ds. bhp,</p> <p>- <span class="anon-block"> Wojewódzkim Zakładzie (...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> od 1 października 1979 roku do 31 stycznia 1992 roku, jako inspektor ds. inwestycyjnych, kierownik grupy robót, główny specjalista ds. administracyjno-gospodarczych,</p> <p>- <span class="anon-block"> Zarządzie (...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> od 3 lutego 1992 roku do 31 stycznia 1995 roku, jako inspektor nadzoru.</p> <p>Od dnia 1 marca 1995 roku wnioskodawca jest zatrudniony w<span class="anon-block">(...)</span>. <span class="anon-block"> S.A. Zakładzie (...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> w charakterze inspektora diagnosty. Do końca 1998 roku ubezpieczony:</p> <p>- korzystał z urlopu bezpłatnego: od 16 sierpnia 1995 roku do 19 sierpnia 1995 roku, 7 października 1995 roku i 29 stycznia 1996 roku,</p> <p>- otrzymał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy: od 15 stycznia 1996 roku do 19 stycznia 1996 roku i od 20 października 1998 roku do 23 października 1998 roku,</p> <p>- otrzymywał zasiłek opiekuńczy: od 15 lipca 1997 roku do 22 lipca 1997 roku, od 28 lipca 1997 roku do 1 sierpnia 1997 roku.</p> <p>W okresie od 2 lutego 1995 roku do 28 lutego 1995 roku ubezpieczony był zarejestrowany w Rejonowym Urzędzie Pracy w <span class="anon-block">S.</span> jako osoba bezrobotna uprawniona do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy.</p> <p>Sąd Okręgowy uznał odwołanie ubezpieczonego za nieuzasadnione, zaznaczając, że poza sporem pozostaje fakt, że <span class="anon-block">J. S.</span> <span class="anon-block">urodzony (...)</span>, nie osiągnął wymaganego przepisem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 24)">art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> tzw. powszechnego wieku emerytalnego. Jednocześnie wyjaśnił, że w wyżej wskazanej ustawie zróżnicowane zostały warunki przechodzenia na emeryturę według kryterium urodzenia: dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku oraz dla ubezpieczonych urodzonych przed dniem 1 stycznia 1949 roku oraz dla niektórych ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, a przed dniem 1 stycznia 1969 roku. Z kolei przepis art. 184 ustawy stanowi, że ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 1 stycznia 1999 roku) osiągnął:</p> <p>1)  okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz</p> <p>2)  okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27, tj<span class="underline"> <!-- -->. 25 lat dla </span>mężczyzn.</p> <p>Emerytura ta przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie zgromadzonych środków na dochody budżetu państwa. Według stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2013 roku, dla ustalenia prawa do emerytury w trybie art. 184 ww. ustawy nie jest już wymagane rozwiązanie stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem.</p> <p>Sąd powołał się na przepis art. 32 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 (art. 27;art. 27 pkt. 1)">art. 27 pkt 1</a>. Natomiast za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Dodał również, że kwestię uzyskiwania prawa do przedmiotowego świadczenia szczegółowo reguluje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19830080043" title="Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dz. U. z 1983 r. Nr 8, poz. 43 ()">rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze</a> (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.).</p> <p>Zgodnie z § 4 ust. 1 przywołanego rozporządzenia pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:</p> <p>- osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,</p> <p>- ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach.</p> <p>Do okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach, o których mowa w ust. 1, zalicza się także okresy pracy górniczej w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym górników i ich rodzin oraz okresy zatrudnienia na kolei w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników kolejowych i ich rodzin, a także okresy pracy lub służby, o których mowa w § 5-10 (§ 4 ust. 3).</p> <p>W rozpoznawanej sprawie bezspornym – w ocenie Sądu Okręgowego - pozostawało, że ubezpieczony przed dniem 1 stycznia 1999 roku nie wykazał wymaganego ustawą 25 – letniego okresu składkowego i nieskładkowego. Brak spełnienia przez odwołującego wymogu dotyczącego legitymowania się okresem ubezpieczenia w wymiarze minimum 25 lat, stanowił zaś wystarczającą przesłankę do ustalenia, że <span class="anon-block">J. S.</span> nie spełnia warunków do nabycia prawa do emerytury na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 (art. 184)">art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>. Ustalenie prawa do emerytury w wieku obniżonym na podstawie ww. przepisu wymaga bowiem łącznego spełnienia wszystkich przesłanek warunkujących jego nabycie (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z 22 lutego 2012 r., II UK 274/11 oraz Sąd Najwyższy w wyroku z 19 marca 2013 r., I UK 560/12). W związku z powyższym prowadzenie postępowania dowodowego co do wymogu posiadania przez skarżącego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach (jak również co do ustalenia pozostałych przesłanek do nabycia wnioskowanego świadczenia) pozostawało – w ocenie Sadu Okręgowego - zbędne, gdyż nawet przy spełnieniu przez odwołującego pozostałych warunków prawa do emerytury odwołanie i tak musiałoby być oddalone. Dodatkowo Sąd wyjaśnił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że <span class="anon-block">J. S.</span> nie spełnia także warunku dotyczącego posiadania na dzień 1 stycznia 1999 roku, co najmniej 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. Doliczenie bowiem do uwzględnionego przez organ rentowy stażu pracy w szczególnych warunkach (tj. 3 lata, 9 miesięcy i 8 dni) okresu zatrudnienia w <span class="anon-block"> Zakładach Budownictwa (...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> od 19 lutego 1974 roku do 22 sierpnia 1974 roku (tj. 6 miesięcy i 4 dni) – nie dawałoby łącznie wymaganych ustawą 15 lat.</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego, literalna wykładnia przepisu art. 184 ust. 1 jest jasna i nie budzi wątpliwości. Ustawodawca jednoznacznie wskazał przesłanki, których spełnienie skutkuje nabyciem prawa do emerytury i nie przewidział w tym zakresie żadnych wyjątków. Zważyć także należy, iż Sąd, jak i organy stosujące prawo nie mają możliwości samodzielnego ukształtowania określonej materii, a ich obowiązkiem jest przestrzeganie oraz stosowanie powszechnie obowiązującego prawa. Nie mają przy tym jakichkolwiek podstaw do wyłączenia ich od czynienia zadość temu obowiązkowi. Nie mogą one przecież w żadnym razie orzekać wbrew prawu, chociażby nawet było ono – w ocenie wnioskodawców - rażąco krzywdzące i niesprawiedliwe. Na gruncie obowiązujących przepisów wnioskodawca nie spełnia też przesłanek do nabycia emerytury kolejowej na mocy art. 50 omawianej ustawy, z uwagi na brak spełnienia wymogu osiągnięcia wieku emerytalnego określonego w art. 40. Przedmiotowe świadczenie, właśnie z uwagi na wymóg osiągnięcia wieku wskazanego w art. 40, może dotyczyć w praktyce wyłącznie kobiet urodzonych po 31 grudnia 1948 roku, a przed dniem 1 stycznia 1952 roku, ponieważ tylko one zdołają osiągnąć wiek emerytalny (55 lat) do dnia 31 grudnia 2008 roku (60-letni mężczyźni w 2009 roku).</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, że jedynym w zasadzie argumentem dla poparcia stanowiska strony odwołującej było twierdzenie, że przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a> stoją w sprzeczności z zasadami wyrażonymi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ()">Konstytucji RP</a>. W ocenie wnioskodawcy ustawa emerytalno-rentowa z 17 grudnia 1998 roku narusza prawa nabyte pracowników <span class="anon-block"> przedsiębiorstwa (...)</span>.</p> <p>Ze stanowiskiem tym Sąd Okręgowy się nie zgodził, ponieważ – jak zauważył sam odwołujący – przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981621118" title="Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1118 ()">ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych</a>, w tym regulacje dotyczące grupy zawodowej kolejarzy były już przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny. Trybunał Konstytucyjny nie doszukał się wspominanych przez skarżącego naruszeń. W uzasadnieniu wyroku z 22 czerwca 1999 r., sygn. akt K 5/99, Trybunał Konstytucyjny określił powołaną ustawę jako jeden z tych aktów prawotwórczych, które wprowadzają nowy system emerytalno-rentowy w Polsce. Trybunał Konstytucyjny wskazał też, że celem ustawodawcy było stworzenie stabilnego systemu w warunkach niekorzystnych trendów demograficznych, prowadzących do wzrostu liczby świadczeniobiorców przy jednoczesnym spadku liczby osób płacących składki na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu projektu ustawy wśród wielu wad dotychczasowego systemu wymieniano w szczególności zbyt szerokie możliwości wcześniejszego przechodzenia na emeryturę. Obniżenie wieku emerytalnego dla szeregu grup zawodowych pogłębiało bowiem trudności z zapewnieniem równowagi finansowej dotychczasowego systemu ubezpieczeń społecznych. Reforma systemu emerytalno-rentowego miała m.in. na celu ograniczenie uprawnień do wcześniejszej emerytury i ujednolicenie wieku emerytalnego.</p> <p>Trybunał Konstytucyjny wyraźnie podkreślił, że ochrona praw nabytych nie oznacza nienaruszalności tych praw. Zasada ochrony praw nabytych nie ma bowiem charakteru absolutnego i nie wyklucza wprowadzania regulacji mniej korzystnych dla jednostki. Ubezpieczeni winni liczyć się z tym, że w warunkach recesji gospodarczej, czy niżu demograficznego, państwo może być zmuszone do zmiany obowiązujących przepisów na niekorzyść, w celu dostosowania zakresu realizacji praw socjalnych do warunków ekonomicznych.</p> <p>Poszczególne grupy zawodowe, w tym kolejarze, powinni zatem mieć na uwadze, że zakres ich uprawnień emerytalnych może być modyfikowany. Ustawodawca musi mieć możliwość ingerowania w kształt przepisów emerytalnych, aby zapewnić wszystkim uprawnionym choćby minimalny pakiet świadczeń z ubezpieczeń społecznych.</p> <p>Sąd Okręgowy wskazał też, że ocenia prawidłowość zaskarżonej decyzji według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. W związku z czym dla niniejszego postępowania pozostaje bez znaczenia, czy w przyszłości, np. na skutek działań pracowników <span class="anon-block"> (...)</span>, dojdzie do zmiany przepisów określających warunki przejścia na wcześniejszą emeryturę w stosunku do grupy zawodowej kolejarzy.</p> <p>Z wyrokiem tym nie zgodził się ubezpieczony, który w dniu 31 marca 2014 r. zaskarżył go apelacją.</p> <p>Pismem z dnia 25 listopada 2014 r. <span class="anon-block">J. S.</span> cofnął apelację w przedmiotowej sprawie.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 2)">art. 391 § 2 k.p.c.</a>, w razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Z uwagi na wyczerpującą treść powołanego przepisu, cofnięcie apelacji nie podlega kontroli sądu na zasadzie odpowiedniego stosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 203;art. 203 § 4)">art. 203 § 4 k.p.c.</a> (zob. także uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 2000 r., III CZP 6/00, Prok. i Pr. 2000, nr 10, poz. 37). Sąd może jedynie zakwestionować zasadność cofnięcia apelacji, mając na względzie słuszny interes ubezpieczonego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 469)">art. 469 k.p.c.</a>).</p> <p>Pismem z dnia 25 listopada 2014 r. ubezpieczony cofnął apelację w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu Apelacyjnego, cofnięciu wskazanego środka odwoławczego nie sprzeciwia się słuszny interes ubezpieczonego, albowiem Sąd Apelacyjny procedował w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy, szczegółowo analizował zasadność roszczenia wnioskodawcy na tle ustalonego stanu faktycznego sprawy, a motywy rozstrzygnięcia jasno i klarownie przedstawił w obszernym uzasadnieniu, z którym ubezpieczony miał okazję się zapoznać przed podjęciem decyzji o cofnięciu apelacji.</p> <p>Wobec powyższego, należało orzec jak w sentencji postanowienia.</p> </div>