II Ca 2167/14

<p>Sygn. akt II Ca 2167/14</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>Dnia 9 grudnia 2014 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Krakowie Wydział II Cywilny - Odwoławczy</p> <p>w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: SSO Agnieszka Cholewa-Kuchta</p> <p>Sędziowie: SO Ewa Krakowiak</p> <p>SO Jarosław Tyrpa (sprawozdawca)</p> <p>Protokolant sądowy: Piotr Łączny</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 roku w Krakowie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">A. P.</span> </p> <p>przy uczestnictwie <span class="anon-block">J. S.</span> i <span class="anon-block">R. S.</span> </p> <p>o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia</p> <p>na skutek apelacji wnioskodawczyni od punktu 1 i 3 postanowienia</p> <p>Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie</p> <p>z dnia 29 maja 2014 r., sygnatura akt I Ns 1580/13/K</p> <p>postanawia:</p> <p>I.  oddalić apelację;</p> <p>II.  zasądzić od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki <span class="anon-block">J. S.</span> kwotę 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowienia z dnia 9 grudnia 2014 roku</p> <p>Postanowieniem z dnia 29 maja 2014 roku (sygn. akt I Ns 1580/13/K) Sąd Rejonowy dla Krakowa – Krowodrzy w Krakowie oddalił wniosek <span class="anon-block">A. P.</span> o uchylenia aktu poświadczenia dziedziczenia po <span class="anon-block">W. S.</span> zmarłym w dniu <span class="anon-block">(...)</span> roku w <span class="anon-block">K.</span>, stwierdzającym nabycie spadku na podstawie ustawy na rzecz żony <span class="anon-block">J. S.</span> i sytna <span class="anon-block">R. S.</span> po 1/2 części, umorzył postępowanie o sporządzenie spisu inwentarza i zasądził od wnioskodawczyni na rzecz uczestniczki <span class="anon-block">J. S.</span> kwotę 437 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.</p> <p>Postanowienie to zapadło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:</p> <p>Spadkodawca <span class="anon-block">W. S.</span> zmarł w dniu <span class="anon-block">(...)</span> roku w <span class="anon-block">K.</span>, gdzie ostatnio stale zamieszkiwał przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>. W chwili śmierci był żonaty z <span class="anon-block">J. S.</span> oraz posiadał jedno dziecko – syna <span class="anon-block">R. S.</span>. Małżonkowie nie pozostawali w separacji. Spadkodawca nie miał innych dzieci własnych ani przysposobionych. W chwili śmierci spadkodawca pozostawał w ustroju majątkowej wspólności ustawowej z żoną <span class="anon-block">J. S.</span>. <span class="anon-block">J. S.</span> ani <span class="anon-block">R. S.</span> nie zostali uznani za niegodnych dziedziczenia, nie zawierali ponadto z <span class="anon-block">W. S.</span> umów w przedmiocie zrzeczenia się dziedziczenia.</p> <p>W dniu 10 października 2012 roku w Kancelarii Notarialnej w <span class="anon-block">K.</span> przed Notariuszem <span class="anon-block">D. M.</span> stawili się <span class="anon-block">J. S.</span> oraz <span class="anon-block">R. S.</span>. W tym dniu zostały sporządzone akty notarialne, tj. protokół dziedziczenia (Rep. A Nr <span class="anon-block">(...)</span>) zawierający oświadczenia <span class="anon-block">J. S.</span> i <span class="anon-block">R. S.</span> o przyjęciu spadku po <span class="anon-block">W. S.</span> wprost oraz akt poświadczenia dziedziczenia (Rep. A Nr <span class="anon-block">(...)</span>) poświadczający, iż spadek po <span class="anon-block">W. S.</span> zmarłym w dniu <span class="anon-block">(...)</span>roku w <span class="anon-block">K.</span> na podstawie ustawy nabyli wprost żona <span class="anon-block">J. S.</span> oraz syn <span class="anon-block">R. S.</span> po ½ części każdy. Przedmiotowy akt poświadczenia dziedziczenia został zarejestrowany w systemie do prowadzenia rejestru poświadczenia dziedziczenia.</p> <p>Wartość majątku spadkowego po <span class="anon-block">W. S.</span> wynosi co najmniej 490 784,14 zł. <span class="anon-block">J. S.</span> w dniu 4 kwietnia 2013 roku złożyła w Urzędzie Skarbowym <span class="anon-block">K.</span> zgłoszenie dotyczące podatku od spadku, w którym zadeklarowała wartość przypadających jej z tytułu dziedziczenia aktywów spadku na łączną kwotę 245 392,07 zł. W skład spadku po <span class="anon-block">W. S.</span> wchodzi m.in. udział w ½ części w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego, ponadto środki pieniężne zgromadzone na rachunkach bankowych oraz funduszu inwestycyjnym.</p> <p>Zgodnie z dokumentem zatytułowanym <span class="anon-block"> (...)</span>, a datowanym na dzień 15 maja 2013 roku i – jak wynika z jego treści - spisanym w <span class="anon-block">A.</span> przez <span class="anon-block">A. B.</span> i opatrzonym jej podpisem oraz podpisami <span class="anon-block">Y. S.</span> oraz <span class="anon-block">K. B.</span>, <span class="anon-block">W. S.</span> w dniu 29 czerwca 2012 roku w obecności w/w osób miał oświadczyć, iż życzy sobie, aby „Ania po mnie odziedziczyła sto tysięcy złotych, aby była zabezpieczona”.</p> <p>Przyczyną oddalenia wniosku o uchylenie poświadczonego aktu dziedziczenia było stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie jest spadkobiercą zmarłego <span class="anon-block">W. S.</span>, a co najwyżej zapisobiercą. Wniosek taki Sąd Rejonowy wywiódł ze stosunku wartości spadku pozostawionego przez <span class="anon-block">W. S.</span> do kwoty 100 000 zł zapisanej przez spadkodawcę wnioskodawczyni w testamencie z dnia <span class="anon-block">(...)</span> roku. Jak wykazało przeprowadzone w sprawie postępowanie, wartość majątku spadkowego pozostawionego przez spadkodawcę wynosi co najmniej 490 784,14 zł. Wysokość kwoty przypadającej wnioskodawczyni stosownie do treści testamentu ustnego z dnia 29 czerwca 2012 roku wynosi 100 000 zł. W tym stanie rzeczy, abstrahując od ważności powyższego testamentu, nie sposób uznać, aby spadkodawca rozrządził całym albo prawie całym majątkiem spadkowym, co uzasadniałoby zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 961)">art. 961 k.c.</a> i uznanie wnioskodawczyni za spadkobiercę. Testamentem ustnym spadkodawca objął jedynie kwotę pieniężną stanowiącą 20,38% wartości całego spadku. Tym samym kwota 100 000 zł nie wyczerpuje prawie całego spadku w rozumieniu przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 961)">art. 961 k.c.</a> Okoliczność ta wyłącza dziedziczenie testamentowe przez wnioskodawczynię. Przeznaczenie kwoty na rzecz wnioskodawczyni może być natomiast rozpatrywane jako dokonanie na jej rzecz zapisu, o którego ważności –będzie władny orzec Sąd w odrębnym postępowaniu, co jednak nie ma wpływu na treść zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 10 października 2012 roku, Rep. A Nr <span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p>W konsekwencji należało uznać ustawowy porządek dziedziczenia i oddalić wniosek o uchylenie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia. Do kręgu spadkobierców ustawowych należą bowiem uczestniczka <span class="anon-block">J. S.</span> (żona spadkodawcy) oraz uczestnik <span class="anon-block">R. S.</span> (syn spadkodawcy), którzy złożyli już oświadczenia o przyjęciu spadku wprost i na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 931;art. 931 § 1)">art. 931 § 1 k.c.</a> dziedziczą oni spadek w częściach równych, to jest po połowie.</p> <p>Z uwagi na złożenie przez uczestniczkę <span class="anon-block">J. S.</span> dokumentów wykazujących skład i wartość spadku, których wnioskodawczyni nie kwestionowała oraz cofnięcie wniosku w piśmie z dnia 14 marca 2014 r. (k. 43) bezprzedmiotowym stało się dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy sporządzanie spisu inwentarza i postępowanie w tym zakresie umorzono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 355;art. 355 § 1)">art. 355 § 1 k.p.c.</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>O kosztach postępowania orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 3)">art. 520 § 3 k.p.c.</a> Na zasądzone na rzecz uczestniczki <span class="anon-block">J. S.</span> od wnioskodawczyni <span class="anon-block">A. P.</span> koszty złożyły się: wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 420 zł (zgodnie z § 9 pkt 1 i 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, t. j. Dz. U z 2013 roku, poz. 461) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.</p> <p>Apelację od powyższego postanowienia w zakresie oddalenia wniosku o uchylenie poświadczonego aktu dziedziczenia i orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania wniosła wnioskodawczyni <span class="anon-block">A. P.</span>, zarzucając naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 690)">art. 690 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 670)">art. 670 k.p.c.</a> poprzez nieprzeprowadzenie badania ważności testamentu spadkodawcy, jak również nieuprawnione oddalenie wniosków dowodowych zawartych w pismach wnioskodawczyni z dnia 4 grudnia 2013 roku i 14 marca 2014 roku. Wniosła o uchylenie postanowienia Sądu Rejonowego w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.</p> <p>Apelująca stoi na stanowisku, że w sprawie o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia, podobnie jak w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku, sąd jest zobligowany do oceny ważności testamentu i stwierdzenia, czy wywołuje on zamierzone przez testatora skutki prawne. Stwierdzenie, że w testamencie spadkodawca nie rozrządził całością spadku i stanowi on zapis jest dalszą czynnością, dokonywaną dopiero po ustaleniu, że testament jest ważny. Wskazuje wnioskodawczyni ponadto na poglądy piśmiennictwa i judykatury, iż odrębne powództwo o ustalenie ważności testamentu jest niedopuszczalne, jeżeli interes prawny uzasadniający takie powództwo może być może być zaspokojony w sprawie o stwierdzenia nabycia spadku lub w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku.</p> <p>Uczestniczka <span class="anon-block">J. S.</span> wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</p> <p>Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 961)">art. 961 k.c.</a> jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli takie rozrządzenie testamentowe zostało dokonane na rzecz kilku osób, osoby te poczytuje się w razie wątpliwości za powołane do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przeznaczonych im przedmiotów.</p> <p>Z poczynionych przez Sąd Rejonowy ustaleń, które znajdują odzwierciedlenie w przeprowadzonych dowodach, i które Sąd Okręgowy przyjmuje za własne, w sposób niebudzący wątpliwości wynika to, że ustnym oświadczeniem woli z dnia 29 czerwca 2012 roku spadkodawca <span class="anon-block">W. S.</span> wyraził wolę, aby wnioskodawczyni oddziedziczyła po nim 100 000 zł. Jednocześnie zmarły dysponował majątkiem, którego wartość wynosiła co najmniej 490 784, 14 zł. Nie może zatem budzić wątpliwości, i również wnioskodawczyni tego nie kwestionuje, to, że rozrządzenie testamentowe z dnia 29 czerwca 2012 roku stanowi zapis w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 968;art. 968 § 1)">art. 968 § 1 k.c.</a> Zapis jest rozrządzeniem testamentowym pozwalającym osobie fizycznej na rozdysponowanie majątkiem na wypadek śmierci. Nie ma przy tym przeszkód, by testament ograniczał się jedynie do rozrządzenia składnikiem majątku w formie zapisu. Rzecz jasna zapis może być uczyniony jedynie w ważnym testamencie. Nie oznacza to jednak, by w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku lub o uchylenie poświadczonego aktu dziedziczenia sąd był zobligowany do ustalenia ważności testamentu zawierającego jedynie zapis, jeżeli nie ma wątpliwości, iż nie stawowi to w istocie powołania do spadku (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 961)">art. 961 k.c.</a>). W orzecznictwie słusznie bowiem przyjmuje się, że w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd nie rozstrzyga problemu zapisu, ponieważ roszczenie z tytułu zapisu może być dochodzone jedynie w procesie, w odrębnej sprawie. Zapisobierca nie jest spadkobiercą, nabywa tylko wierzytelność o wykonanie zapisu. Sąd spadku nie może więc rozstrzygać o przesłankach i skuteczności zapisu w sposób prejudycjalny. Podobnie nie jest uprawniony do orzekania o zachowku (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991)">art. 991 k.c.</a>), który także jest konsekwencją określonego rozrządzenia testamentowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2012 roku, V CSK 175/11, Lex nr 1136001oraz postanowienie z dnia 25 lutego 2005 roku, II CK 408/04, Lex nr 1110945).</p> <p>Z tego też względu zarzuty apelacji należy uznać za całkowicie chybione. Słusznie bowiem Sąd Rejonowy uznał, iż czynienie ustaleń na okoliczność ważności rozrządzenia testamentowego zawierającego wyłącznie zapis nie wpłynie w żaden sposób na porządek dziedziczenia po <span class="anon-block">W. S.</span>, który został stwierdzony aktem poświadczenia dziedziczenia, co wniosek o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia czyni bezzasadnym. Słusznie również Sąd Rejonowy oddalił wnioski dowodowe wnioskodawczyni zmierzające do wykazania ważności zapisu. Z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 277)">art. 277 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> wynika, że przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.</p> <p>Wbrew również sugestii wnioskodawczyni dla zrealizowania roszczeń wynikających z zapisu wcale nie musi ona wytaczać powództwa o ustalenie, gdzie faktycznie może narazić się na zarzut braku interesu prawnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 189)">art. 189 k.c.</a>). Zarówno w judykaturze jak i piśmiennictwie jednolicie przyjmuje się, że na skutek ustanowienia zapisu zwykłego pomiędzy obciążonym zapisem a zapisobiercą powstaje stosunek prawny o charakterze zobowiązaniowym, czyli prawo o charakterze względnym. W stosunku tym zapisobierca jest wierzycielem, obciążony dłużnikiem, a przedmiotem świadczenie majątkowe określone przez spadkodawcę w testamencie. Zapisobiercy przysługuje więc roszczenie o spełnienie świadczenia z tytułu zapisu zwykłego. O ile świadczenie to nie zostanie spełnione dobrowolnie wnioskodawczyni może domagać się zatem wykonania zapisu (zapłaty) i w tym postępowaniu wykazywać ważność rozrządzenia testamentowego, w którym zapis został ustanowiony, a który to testament został otwarty i ogłoszony w dniu 29 maja 2014 roku (k. 50).</p> <p>Z tych też przyczyn orzeczono jak w sentencji na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 520;art. 520 § 3)">art. 520 § 3 k.p.c.</a>, zasądzając na rzecz uczestniczki wynagrodzenie pełnomocnika uczestniczki w kwocie 60 zł, liczone stosownie do § 9 pkt 2 w zw. z § 12 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokacie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity - Dz. U z 2013 roku, poz. 461). Przedmiotem postępowania odwoławczego było wyłącznie żądanie uchylenia poświadczonego aktu dziedziczenia i w tym postępowaniu nie była rozważana kwestia ważności testamentu.</p> </div>