III Ko 234/14

<p>Sygn. akt III Ko 234/14</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 10 grudnia 2014 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Białymstoku III Wydział Karny w składzie:</p> <p>Przewodniczący SSO Szczęsny Szymański</p> <p>Sędziowie SSO Beata Brysiewicz</p> <p>SSO Anna Hordyńska (ref.)</p> <p>Protokolant Justyna Szmurło</p> <p>przy udziale prokuratora Marka Żendziana</p> <p>po rozpoznaniu w dniach 12.09.2014 r., 16.10.2014 r., 10.12.2014 r.:</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">B. M. (1)</span> </p> <p>o zadośćuczynienie za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie</p> <p>na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 §4 k.p.k.</a> </p> <p>I. Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">B. M. (1)</span> kwotę <br/>2000 zł (dwa tysiące złotych) tytułem zadośćuczynienia, z ustawowymi odsetkami <br/>w wysokości 13% w stosunku rocznym od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.</p> <p>II. Oddala wniosek w pozostałym zakresie.</p> <p>III. Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawcy <span class="anon-block">B. M. (1)</span> kwotę 840 zł (osiemset czterdzieści złotych) tytułem kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>IV. Kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa.</p> <p>SSO Szczęsny Szymański ………………………………………………………….</p> <p>SSO Beata Brysiewicz ……………………………………………………………..</p> <p>SSO Anna Hordyńska ……………………………………………………………...</p> <p>III Ko 234/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W dniu 17 czerwca 2014 r. <span class="anon-block">B. M. (1)</span> wniósł o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kwoty 10.000 złotych z tytułu zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania w dniu 7 kwietnia 2014 r..</p> <p>W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zatrzymanie miało niewątpliwie niesłuszny charakter, a w jego następstwie pozbawiono wnioskodawcę dobrej opinii w środowisku, <br/>jak również wśród sąsiadów i mieszkańców bloku, w którym mieszka wnioskodawca.</p> <p>Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy dał podstawy do ustalenia następującego stanu faktycznego.</p> <p>W dniu 5 kwietnia 2014 r. o godzinie 9.17 funkcjonariusze Policji udali się <br/>na interwencję domową na <span class="anon-block">(...)</span>. W mieszkaniu tym przebywał wówczas <span class="anon-block">B. M. (1)</span>, jego żona <span class="anon-block">M. M. (1)</span>i ich małe dziecko, obecna była także matka <span class="anon-block">B. M. (1)</span>– <span class="anon-block">M. M. (3)</span>. Policję wezwała <span class="anon-block">M. M. (1)</span>informując dyżurnego, że mąż nie pozwala jej opuścić mieszkania.</p> <p>Funkcjonariusze Policji udali się pod drzwi mieszkania, jednak <span class="anon-block">B. M. (1)</span> nie otworzył im drzwi, ponieważ w drzwiach nie było wizjera, nie był zatem w stanie stanowczo stwierdzić, że przed drzwiami są policjanci, a obawiał się, że może tam przebywać znajomy jego żony <span class="anon-block">D. W.</span>.</p> <p>Kiedy na miejsce przybył szwagier <span class="anon-block">B. M. (1)</span>– <span class="anon-block">M. J.</span> wówczas <span class="anon-block">B. M. (1)</span>otworzył drzwi. Funkcjonariusze Policji na klatce dokonali przeszukania odzieży, założyli <span class="anon-block">B. M. (1)</span>kajdanki. W mieszkaniu sporządzono kwestionariusz ryzyka przemocy w rodzinie i po konsultacjach z dyżurnym interweniujący funkcjonariusze dokonali zatrzymania <span class="anon-block">B. M. (1)</span>.</p> <p> <span class="anon-block">B. M. (1)</span> został przewieziony do Izby zatrzymań, osadzony, został zwolniony o godzinie 10.00 dnia 6 kwietnia 2014 r. W dniu 6 kwietnia 2014 r. w godzinach 11.00 - 12.15 został przesłuchany w charakterze świadka.</p> <p>Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r. wszczęto dochodzenie w sprawie znęcania się psychicznego i fizycznego nad <span class="anon-block">M. M. (1)</span>, postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. dochodzenie zostało umorzone z na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 17;art. 17 § 1;art. 17 § 1 pkt. 2)">art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.</a> wobec stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego.</p> <p>Zażalenie na zatrzymanie <span class="anon-block">B. M. (1)</span> w dniu 5 kwietnia 2014 r. złożył jego pełnomocnik.</p> <p>Postanowieniem z dnia 30 maja 2014 r. Sąd Rejonowy w Białymstoku sygn. akt <br/> <span class="anon-block">(...)</span> uznał zatrzymanie <span class="anon-block">B. M. (1)</span>za legalne lecz niezasadne.</p> <p>Powyższe okoliczności Sąd ustalił na podstawie zeznań wnioskodawcy <span class="anon-block">B. M. (1)</span>, zeznań świadków <span class="anon-block">M. M. (1)</span>, <span class="anon-block">M. J.</span>, <span class="anon-block">M. M. (3)</span>, świadków - funkcjonariuszy Policji dokonujących interwencji - <span class="anon-block">K. B.</span>i <span class="anon-block">D. G.</span>a także na podstawie akt dochodzenia <span class="anon-block">(...)</span>Prokuratury Rejonowej Białystok – Północ w Białymstoku oraz akt sprawy <span class="anon-block">(...)</span> Sądu Rejonowego w Białymstoku.</p> <p>Wszyscy wyżej wymienieni świadkowie zgodnie opisali przebieg interwencji <br/>i okoliczności zatrzymania <span class="anon-block">B. M. (1)</span>. Niewielkie rozbieżności nie mają wpływu na ogólna ocenę zasadności roszczenia <span class="anon-block">B. M. (1)</span>. Podane przez świadków okoliczności znajdują potwierdzenie w pozostałych zgromadzonych w sprawie dowodach, a w szczególności w powołanych wyżej aktach spraw.</p> <p>Sąd zważył, co następuje.</p> <p>Na wstępie należy zauważyć, że we wniosku o zasądzenie zadośćuczynienia pełnomocnik wnioskodawcy wskazał błędną datę zatrzymania, jednak biorąc pod uwagę dowody, o których przeprowadzenie wnosił Sąd uznał, że chodzi o zatrzymanie w dniu <br/>5 kwietnia 2014 r., a wskazana data we wniosku jest wynikiem omyłki pisarskiej.</p> <p> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">Art. 552 § 4 Kodeksu postępowania karnego</a> przewiduje możliwość dochodzenia zadośćuczynienia od Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania.</p> <p>Zasada ryzyka przyświecająca odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552)">art. 552 k.p.k.</a>, oznacza, że kwestię bezpodstawności zatrzymania, <br/>w kontekście jego niewątpliwej niesłuszności, oceniać należy nie w aspekcie tego, co sądził organ zatrzymujący w momencie zatrzymywania osoby w oparciu o posiadane wówczas informacje, lecz z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego, jakim dysponuje sąd orzekający w kwestii odszkodowania i zadośćuczynienia za to zatrzymanie, a więc pod kątem tego, co wynika także z dalszych czynności prowadzonych w sprawie, w której doszło do tego zatrzymania. Słowem okoliczności te winny być oceniane ex nunc, a nie wedle stanu z czasu stosowania zatrzymania.</p> <p>Z takiego unormowania wynika, że ryzyko Skarbu Państwa w tym wypadku kształtowane jest przede wszystkim przez kryterium słuszności (przesłanka słuszności). Niewątpliwa niesłuszność stanowić może podstawę tego roszczenia odszkodowawczego.</p> <p>Niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie będzie miało miejsce wówczas, <br/>gdy było ono stosowane z naruszeniem przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">k.p.k.</a> dotyczących tego środka przymusu albo okazało się niezasadne z punktu widzenia ostatecznego (prawomocnego) rozstrzygnięcia w przedmiocie odpowiedzialności karnej, w świetle całokształtu okoliczności ustalonych <br/>w tej sprawie, a także w toku postępowania w przedmiocie odszkodowania lub zadośćuczynienia za niesłuszne tymczasowe aresztowanie.</p> <p>Oznacza to, że oceny słuszności zatrzymania, na gruncie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 k.p.k.</a> należy dokonywać przede wszystkim z punktu widzenia ostatecznego rozstrzygnięcia <br/>w sprawie. Niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie to takie, które - przede wszystkim <br/>z perspektywy ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy i końcowych ustaleń dokonanych <br/>w sprawie o odszkodowanie lub zadośćuczynienie - nie powinno mieć miejsca.</p> <p>Nawet gdy przy stosowaniu środka przymusu organ go stosujący nie dopuścił się obrazy prawa procesowego, ocena niewątpliwej niesłuszności zatrzymania wymaga <br/>przede wszystkim uwzględnienia ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie w przedmiocie odpowiedzialności karnej osoby, która w tym trybie była pozbawiona wolności, a także całokształtu okoliczności ustalonych do chwili wydawania orzeczenia przez sąd rozpatrujący wniosek o odszkodowanie z tego tytułu. Konieczność uwzględnienia tak szerokiego kręgu okoliczności wynika z tego, że odpowiedzialność Skarbu Państwa za niesłuszne zatrzymanie opiera się co prawda, na zasadzie ryzyka, ale jednocześnie niesłuszność musi mieć charakter niewątpliwy.</p> <p>W kontekście niniejszej sprawy zatem, mając na uwadze treść postanowienia umorzeniu dochodzenia oraz treść postanowienia sądu, który oceniał prawidłowość stosowania środka przymusu należało uznać, że zatrzymanie <span class="anon-block">B. M. (1)</span> było niewątpliwie niesłuszne w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 552;art. 552 § 4)">art. 552 § 4 Kodeksu postępowania karnego</a>.</p> <p>Odnośnie poniesionej przez wnioskodawcę krzywdy i związanego z tym zadośćuczynienia to wspomnieć należy, iż zadośćuczynienie za doznaną krzywdę <br/>to odszkodowanie za szkodę niematerialną wynikłą z pozbawienia wolności, a stanowią ją negatywne przeżycia psychiczne wiążące się nie tylko z faktem pozbawienia wolności, <br/>ale również z tym, w jakich okolicznościach doszło do pozbawienia wolności, w jaki sposób osoba była traktowana podczas odizolowania.</p> <p>Zadośćuczynienie ma funkcję kompensacyjną i zasądzona suma zadośćuczynienia <br/>nie ma na celu usunięcia szkody niemajątkowej, a jedynie ma stanowić rekompensatę <br/>dla pokrzywdzonego, która choć częściowo złagodzi jego cierpienia. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, iż celem zadośćuczynienia jest pomoc pokrzywdzonemu w zatarciu, lub w chociaż złagodzeniu poczucia krzywdy oraz odzyskaniu równowagi psychicznej. Zadośćuczynienie ma wobec niewspółmierności szkody niemajątkowej zrównoważyć negatywne przeżycia pokrzywdzonego.</p> <p>Jak to przyjmuje powszechna praktyka sądów, określając wysokość zadośćuczynienia, bierze się pod uwagę nie tylko czas trwania pozbawienia wolności, ale także stopień dolegliwości, z jaką wiązało się stosowanie tego najsurowszego środka dyscyplinującego, <br/>a więc przykrości i przeżycia natury moralnej z tego wynikające (uczucie przykrości, utrata dobrego imienia), konieczność poddania się rygorom związanym ze stosowaniem procedury zatrzymania, jak również ewentualny ostracyzm środowiskowy i nieprzychylne reakcje <br/>po zwolnieniu. Zarazem należy kwotę zadośćuczynienia oznaczać z umiarem, stosownie <br/>do realiów społecznych, jak zamożność mieszkańców, wartość pieniądza itp., <br/>by nie pozostało poczucie krzywdy zatrzymanego niesłusznie, ale i by orzeczenie nie było sposobem uzyskania nadmiernych korzyści finansowych.</p> <p>Stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1)">art. 445 § 1 k.c.</a> (stosowanego posiłkowo w sprawach o ustalenie wysokości zadośćuczynienia) zadośćuczynienie winno być odpowiednie i odnosić się <br/>do krzywdy wyrządzonej represjonowanemu, a nie jego rodzinie. Ustalenie konkretnej kwoty tytułem zadośćuczynienia jest więc ze swej istoty objęte sferą swobodnej oceny sędziowskiej, co oczywiście nie może oznaczać dowolności. Zadośćuczynienie jako forma rekompensaty <br/>za krzywdy i dolegliwości moralne oraz fizyczne powinno być mierzone ich dolegliwością, ale i współczesnym standardem społeczeństwa.</p> <p>Wnioskodawca został zatrzymany w dniu 5 kwietnia 2014 roku w godzinach rannych w swoim mieszkaniu. Przebywał jako osadzony w izbie zatrzymań do dnia następnego, <br/>po przesłuchaniu w charakterze świadka został zwolniony.</p> <p>Z zeznań <span class="anon-block">B. M. (1)</span> wynika, że przez cały czas był spokojny wobec funkcjonariuszy Policji, na miejscu, gdzie został osadzony, było zimno, polecono mu rozebranie się do naga w celu przeszukania, w celi był osadzony z jedna osobą. W dniu zatrzymania nie otrzymał obiadu, jedynie porcję jedzenia na kolację.</p> <p>Zatrzymanie <span class="anon-block">B. M. (1)</span> trwające 23 godziny nie wiązało się ze szczególnym udręczeniem, nie miało wpływu na jego stan zdrowia.</p> <p>Dlatego też w ocenie Sądu w pełni jest zasadne przyznanie <span class="anon-block">B. M. (1)</span> zadośćuczynienia, chociaż w kwocie znacznie mniejszej niż żądana. W ocenie Sądu doznana krzywda moralna, związana z pozbawieniem wolności, oraz konsekwencje <br/>z wynikające z pozbawienia wolności dają podstawę do przyznania zadośćuczynienia <br/>w kwocie 2000 złotych.</p> <p>Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.</p> <p>O kosztach orzeczono na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 2)">art. 554 § 2 k.p.k.</a>, a o kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 14;§ 14 ust. 5;§ 16)">§ 14 ust. 5 i § 16 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu</a> (Dz. U. 2013, poz. 461 t.j.).</p> </div>