I Ns 68/14

<p>Sygn. akt I.Ns.68/14</p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Dnia 17 grudnia 2014 roku</strong> </p> <p>Sąd Okręgowy w Suwałkach I Wydział Cywilny w składzie następującym:</p> <table> <colgroup> <col width="161"/> <col width="549"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący</p> </td> <td> <p>SSO Cezary Olszewski</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie</p> </td> <td> <p>SSO Mirosław Kowalewski</p> <p>SSO Dariusz Małkiński</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant</p> </td> <td> <p>st. sekr. Sąd. Katarzyna Izabella Łempicka</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014 roku w Suwałkach</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z wniosku <strong> <!-- --> <em> <!-- --> <span class="anon-block">C. T.</span> </em> </strong> </p> <p>z udziałem <strong> <!-- --> <em> <!-- --> <span class="anon-block">A. T.</span> i <span class="anon-block">(...)</span>– <span class="anon-block">K. T.</span> </em> </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> <em> <!-- -->o uchylenie ubezwłasnowolnienia</em> </strong> </p> <p> <span class="underline"> <!-- -->p o s t a n a w i a:</span> </p> <p>I. zmienić postanowienie Sądu Okręgowego w Olsztynie I Wydziału Cywilnego z dnia 14 września 2006 roku w sprawie I.Ns.66/06 w ten sposób, że ubezwłasnowolnienie całkowite orzeczone wobec <span class="anon-block">A. T.</span> córki <span class="anon-block">J.</span> i <span class="anon-block">C.</span> <span class="anon-block">urodzonego dnia (...)</span> w <span class="anon-block">E.</span>, zamieszkałej w <span class="anon-block"> (...)</span>, zmienić na ubezwłasnowolnienie częściowe;</p> <p>II. oddalić wniosek w pozostałej części.</p> <p>Sygn. akt: I. Ns. 68/14</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wnioskodawczyni <span class="anon-block">C. T.</span> wniosła o uchylenie ubezwłasnowolnienia całkowitego swojej córki <span class="anon-block">A. T.</span> orzeczonego prawomocnym postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 24 maja 2006 r. wydanym w sprawie o sygn. akt: I. Ns. 66/06.</p> <p>Kurator uczestniczki postępowania <span class="anon-block">A. T.</span> <span class="anon-block">A.</span>, ustanowiony na mocy postanowienia z dnia 23 września 2014 r. (k. 19) wniósł o zmianę postanowienia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym poprzez ubezwłasnowolnienie częściowe.</p> <p>Prokurator Okręgowy w Suwałkach wniósł o oddalenie wniosku.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:</strong> </p> <p>Postanowieniem z dnia 14 września 2006 r. w sprawie o sygn. akt: I. Ns. 66/06 Sąd Okręgowy w Olsztynie ubezwłasnowolnił całkowicie uczestniczkę <span class="anon-block">A. T.</span>, <span class="anon-block">ur. (...)</span> w <span class="anon-block">E.</span> z powodu niedorozwoju umysłowego. Podstawą wydania tego orzeczenia stanowiła opinia sądowo-psychiatryczna, z której wynikało m. in., że u <span class="anon-block">A. T.</span> występuje upośledzenie umysłowe w stopniu umiarkowanym. Wykazuje ona znaczące deficyty w rozwoju intelektualnym. Dotyczy to szczególnie jej myślenia abstrakcyjnego i przyczyno-skutkowego oraz przystosowania społecznego. <span class="anon-block">A. T.</span>, pomimo wykształconej zdolności czytania i pisania, nie potrafi właściwie analizować przeczytanego tekstu. Nie potrafi posługiwać się pieniędzmi. Znajduje się ona na poziomie rozwoju osoby poniżej trzynastego roku życia. Wykazuje objawy znacznego niedorozwoju w zakresie tzw. uczuciowości wyższej. Jest bezradna w rozwiązywaniu stosunkowo prostych sytuacji życiowych. Nie potrafi sama zadbać o podstawowe sprawy bytowe. Wykazuje bardzo słabą orientację w otaczającej ją rzeczywistości (dowody zawarte w aktach Sądu Okręgowego w Olsztynie sygn.: I. Ns. 66/06 – k. 70; opinia sądowo-psychiatryczna – k. 37).</p> <p>Aktualnie, <span class="anon-block">A. T.</span> potrafi przeczytać tekst pisany, ale czytanie ma charakter mechaniczny, treści przeczytanego tekstu nie rozumie i nie potrafi jej odtworzyć, nie zna wielu słów. Przeprowadza działania odejmowania i dodawania jedynie w zakresie 10. Pamięta niektóre wyniki tabliczki mnożenia, ale nie potrafi ich zastosować i wykorzystać w prostych matematycznych działaniach i zadaniach. Wiedza o świecie ogólnym ogranicza się do podstawowej orientacji w najbliższym otoczeniu. Posiada upośledzoną zdolność do wyciągania wniosków przyczynowo-skutkowych. Wykazuje rozumowania na poziomie mechanicznego kojarzenia. Jest zdolna do samoobsługi, może wykonywać proste prace fizyczne pod nadzorem innych osób. Nie ujawnia zaburzeń o charakterze psychotycznym, jej wypowiedzi i zachowanie nie wskazują na zaburzenia typu urojeniowego lub na doświadczanie omamów. Nie przyjmuje żadnych leków psychotropowych i leczenia takiego nie wymaga.</p> <p> <span class="anon-block">A. T.</span> w dalszym ciągu jest osobą ujawniającą cechy upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym. W trakcie 8 lat od daty wydania postanowienia o całkowitym jej ubezwłasnowolnieniu nastąpiły pewne zmiany wynikające z wieku i możliwości nabywania różnych doświadczeń oraz stopniowego włączania ich w repertuar umiejętności codziennych. <span class="anon-block">A. T.</span> potrafi już samodzielnie wykonywać różne zajęcia, takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie. Potrafi samodzielnie korzystać z komunikacji publicznej, zrobić proste zakupy , ma nieco większą wiedzę o sobie i o otaczającym świecie oraz cechuje ją nieco lepsze niż wcześniej dostosowanie emocjonalno-społeczne (lepsza umiejętność współpracy i komunikowania się z innymi oraz lepsza umiejętność kontrolowania emocji zachowania (kontrola emocji i zachowania nie wymaga już bezwzględnej korekty i wsparcia farmakologicznego). Nie można jednak stwierdzić, że <span class="anon-block">A. T.</span> jest zdolna do pełnej odpowiedzialności za siebie, że jest zdolna do poprawnego wnioskowania przyczynowo-skutkowego, do planowania, przewidywania, rozumowania i ponoszenia pełnej odpowiedzialności za siebie, a tym bardziej za innych.</p> <p>Niewielki postęp w zakresie dostosowania emocjonalno-społecznego u <span class="anon-block">A. T.</span> wpływający również na pewien wzrost jej kompetencji społecznych, emocjonalnego dostosowania oraz nabycie przez nią kilku nowych umiejętności samoobsługowych i zadaniowych nie zmienia faktu, że jest ona osobą wykazującą cechy upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym i że wymaga pomocy oraz nadzoru w pełnieniu większości złożonych ról społecznych. Przejawiane przez nią deficyty intelektualne obejmują wszystkie funkcje poznawcze i mają charakter trwały, dlatego też - pomimo pewnego progresu umiejętności życia codziennego związanego z wiekiem i nabywaniem nowych doświadczeń –<span class="anon-block">A. T.</span> nadal nie jest w pełni zdolna do kierowania swoim postępowaniem. Obecny stan psychiczny, poziom funkcji poznawczych i poziom społeczno-emocjonalnego dostosowania uzasadniają jej częściowe ubezwłasnowolnienie (dowody: opinia psychologiczna i psychiatryczna – k. 31-34; zaświadczenie lekarskie – k. 3; historia choroby – k. 16).</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Podstawą ubezwłasnowolnienia całkowitego jest przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 13;art. 13 § 1)">art. 13 § 1 k.c.</a>, zgodnie z którym osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.</p> <p>W myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 559)">art. 559 k.p.c.</a> sąd uchyli ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono; uchylenie może nastąpić także z urzędu (§ 1). Sąd może w razie poprawy stanu psychicznego ubezwłasnowolnionego zmienić ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe, a w razie pogorszenia się tego stanu - zmienić ubezwłasnowolnienie częściowe na całkowite (§ 2). Z wnioskiem o uchylenie albo zmianę ubezwłasnowolnienia może wystąpić także ubezwłasnowolniony (§ 3).</p> <p>W powyższym przepisie wprowadzono trzy rodzaje możliwości wzruszenia orzeczonego prawomocnie ubezwłasnowolnienia: uchylenie ubezwłasnowolnienia, zmiana ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe oraz zmiana odwrotna - z częściowego na całkowite. Uchylenie ubezwłasnowolnienia może nastąpić w przypadku gdy ustaną przyczyny, dla których je orzeczono. Ma to miejsce w sytuacji, kiedy utrzymywanie ubezwłasnowolnienia uczestnika przestało być celowe i potrzebne ze względu na istotną poprawę jego stanu zdrowia, co powoduje, że odpada tym samym jedna z materialnoprawnych przesłanek ubezwłasnowolnienia i wówczas zdezaktualizowane ubezwłasnowolnienie podlega uchyleniu - także z urzędu. Ze względu na dotkliwość skutków ubezwłasnowolnienia, Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby Cywilnej z dnia 14 października 2004 r., III CZP 37/04, OSNC 2005, nr 4, poz. 47, podkreślił, że przewidziana w tym przepisie możliwość wszczęcia postępowania z urzędu staje się obowiązkiem, kiedy tylko sąd poweźmie wiarygodną informację, iż stan zdrowia ubezwłasnowolnionego poprawił się na tyle, że uzasadnia sprawdzenie aktualności dotychczasowego orzeczenia w tym przedmiocie.</p> <p>W orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i doktrynie można również spotkać się z poglądem, że w sprawie o uchylenie ubezwłasnowolnienia całkowitego nie jest dopuszczalne orzekanie o zmianie ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe z urzędu; w przypadku istnienia przesłanek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 559;art. 559 § 2)">art. 559 § 2 k.p.c.</a> sąd orzeka wyłącznie na wniosek (por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2012 r., III CSK 169/11, OSNC 2012/7-8/97, LEX nr 1129974, Biul. SN 2012/3/14, M. Prawn. 2012/16/869-871).</p> <p>W ocenie Sądu Okręgowego wyżej zaprezentowany pogląd zasługuje na aprobatę. Istotnie, ubezwłasnowolnienie całkowite i częściowe są bowiem aktami odrębnymi i niezależnymi; są wprawdzie oparte na zbieżnych, a w niektórych aspektach identycznych przesłankach, niemniej różnią się w sposób istotny celami i skutkami prawnymi. Mają także różne odniesienia podmiotowe, ubezwłasnowolnienie całkowite bowiem może być orzeczone wobec osób, które ukończyły trzynaście lat, a częściowe wyłącznie w stosunku do osób pełnoletnich. Ubezwłasnowolnienie całkowite prowadzi do utraty zdolności do czynności prawnych i ustanowienia opieki (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 12;art. 13;art. 13 § 2)">art. 12 i 13 § 2 k.c.</a>), natomiast ubezwłasnowolnienie częściowe tylko tę zdolność ogranicza, w istocie jednak - i to jest jego celem - przez ustanowienie kuratora zapewnia pomoc osobie ubezwłasnowolnionej w prowadzeniu jej spraw (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 15;art. 16;art. 16 § 2)">art. 15 i 16 § 2 k.c.</a>). Należy zatem uznać, że między ubezwłasnowolnieniem całkowitym a częściowym zachodzą różnice, że jeżeli wniosek dotyczy ubezwłasnowolnienia całkowitego, to sąd - mimo braku stosownego wniosku - nie może orzec ubezwłasnowolnienia częściowego, a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Tym bardziej nie można uznać, że jeżeli ubezwłasnowolniony domaga się uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego, to sąd może - mimo że ubezwłasnowolniony tego nie żąda - orzec ubezwłasnowolnienie częściowe.</p> <p>W rozpoznawanej sprawie wyżej opisana zasada nie znajduje jednak automatycznego zastosowania. Krąg uczestników w sprawach o ubezwłasnowolnienie reguluje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 546)">art. 546 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 510;art. 510 § 1)">art. 510 § 1 k.p.c.</a>, tj. każdy, czyich praw dotyczy wynik postępowania. Z powyższego wynika, że w sprawach o ubezwłasnowolnienie Sąd zobligowany jest uwzględnić stanowisko wszystkich zainteresowanych, a nie wyłącznie wnioskodawcy.</p> <p>W przedmiotowym postępowaniu wprawdzie wnioskodawczyni domagała się uchylenia ubezwłasnowolnienia <span class="anon-block">A. T.</span>, jednak kurator ubezwłasnowolnionej domagał się zmiany postanowienia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym poprzez ubezwłasnowolnienie częściowe, którym to stanowiskiem Sąd był również związany. Charakter niniejszej sprawy nie miał zatem charakteru <em> <!-- -->stricte</em> „o uchylenie ubezwłasnowolnienia”; wobec odmiennych stanowisk zainteresowanych Sąd zobowiązany był rozpoznać niniejszą sprawę dwutorowo. Zauważyć bowiem należy, że ubezwłasnowolniony może również wnioskować o uchylenie albo zmianę ubezwłasnowolnienia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 559;art. 559 § 3)">art. 559 § 3 k.p.c.</a>).</p> <p>Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe, w szczególności sporządzona przez biegłych opinia (k. 31-34) wskazuje jednoznacznie, iż stan zdrowia <span class="anon-block">A. T.</span> od chwili wydania orzeczenia w sprawie o sygn. akt: I. Ns. 66/06 w dniu 14 września 2006 r. uległ zmianie przemawiającej za częściowym jej ubezwłasnowolnieniem.</p> <p>W świetle powyższej opinii wprawdzie <span class="anon-block">A. T.</span> w dalszym ciągu ujawnia cechy upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym, niemniej jednak jest zdolna do samoobsługi, może wykonywać proste prace fizyczne pod nadzorem innych osób. Nie ujawnia zaburzeń o charakterze psychotycznym, jej wypowiedzi i zachowanie nie wskazują na zaburzenia typu urojeniowego lub na doświadczanie omamów. Nie przyjmuje żadnych leków psychotropowych i leczenia takiego nie wymaga. W trakcie 8 lat od daty wydania postanowienia o całkowitym jej ubezwłasnowolnieniu nastąpiły zmiany wynikające z wieku i możliwości nabywania różnych doświadczeń oraz stopniowego włączania ich w zakres umiejętności codziennych. <span class="anon-block">A. T.</span> potrafi już samodzielnie wykonywać różne zajęcia, takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie. Potrafi samodzielnie korzystać z komunikacji publicznej, zrobić proste zakupy, ma nieco większą wiedzę o sobie i o otaczającym świecie oraz cechuje ją nieco lepsze niż wcześniej dostosowanie emocjonalno-społeczne (lepsza umiejętność współpracy i komunikowania się z innymi oraz lepsza umiejętność kontrolowania emocji zachowania (kontrola emocji i zachowania nie wymaga już bezwzględnej korekty i wsparcia farmakologicznego). Nie można jednak stwierdzić, że <span class="anon-block">A. T.</span> jest zdolna do pełnej odpowiedzialności za siebie, że jest zdolna do poprawnego wnioskowania przyczynowo-skutkowego, do planowania, przewidywania, rozumowania i ponoszenia pełnej odpowiedzialności za siebie, a tym bardziej za innych.</p> <p>Niewielki postęp w zakresie dostosowania emocjonalno-społecznego u <span class="anon-block">A. T.</span> wpływający również na pewien wzrost jej kompetencji społecznych, emocjonalnego dostosowania oraz nabycie przez nią kilku nowych umiejętności samoobsługowych i zadaniowych nie zmienia faktu, że jest ona osobą wykazującą cechy upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym i że wymaga pomocy oraz nadzoru w pełnieniu większości złożonych ról społecznych. Przejawiane przez nią deficyty intelektualne obejmują wszystkie funkcje poznawcze i mają charakter trwały, dlatego też - pomimo pewnego progresu umiejętności życia codziennego związanego z wiekiem i nabywaniem nowych doświadczeń –<span class="anon-block">A. T.</span> nadal nie jest w pełni zdolna do kierowania swoim postępowaniem. Obecny stan psychiczny, poziom funkcji poznawczych i poziom społeczno-emocjonalnego dostosowania uzasadniają jej częściowe ubezwłasnowolnienie.</p> <p>Zdaniem Sądu, powyższą opinię biegłych należy uznać za rzetelną, fachową i odpowiadającą aktualnemu stanowi wiedzy w zakresie psychiatrii i psychologii, opartą na ich doświadczeniu zawodowym oraz znajdującą potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.</p> <p>Wszystko powyższe wskazuje, iż istnieją podstawy do zmiany ubezwłasnowolnia całkowitego na ubezwłasnowolnienie częściowe, zgodnie z stanowiskiem kuratora uczestniczki postępowania <span class="anon-block">A. T.</span>, zaś brak jest przesłanek określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 559;art. 559 § 1)">art. 559 § 1 k.p.c.</a> uzasadniających uchylenie orzeczonego w stosunku do uczestniczki ubezwłasnowolnienia całkowitego.</p> <p>Mając na względzie powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji.</p> </div>