II Ca 294/24

<div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p>  <strong> <!-- -->Dnia 19 lutego 2025 roku </strong> </p> <p>Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny - Odwoławczy</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący: sędzia Ryszard Małecki</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2025 roku w Poznaniu</p> <p>na posiedzeniu niejawnym</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">M. W.</span> </p> <p>przy udziale <span class="anon-block">T. W.</span> </p> <p>o podział majątku wspólnego</p> <p>na skutek apelacji wnioskodawczyni</p> <p>od postanowienia Sądu Rejonowego w Gostyniu</p> <p>z dnia 13 września 2023 r.</p> <p>sygn. akt I Ns 106/19</p> <p>postanawia:</p> <p> <strong> <!-- -->zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że oddalić wniosek uczestnika o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w dziale II <span class="anon-block">księgi wieczystej nr (...)</span> prowadzonej przez Sad Rejonowy w Lesznie a jej rzeczywistym stanem prawnym.</strong> </p> <p>Ryszard Małecki</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- -->Apelacja wnioskodawczyni okazała się zasadna.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego i uznaje je za własne. W szczególności prawidłowo Sąd Rejonowy ustalił, że środki na nabycie przedmiotowej nieruchomości w całości pochodziły z majątku osobistego uczestnika. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Co do zasady w większości na aprobatę zasługują również rozważania prawne poczynione przez ten Sąd na kanwie ustaleń z zastrzeżeniem poniższych uwag.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Punktem wyjścia do oceny przedmiotowego zagadnienia winno być domniemanie przynależności przedmiotu nabytego w trakcie trwania małżeństwa do majątku wspólnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 31;art. 31 § 1)">art. 31 § 1 krio</a>.). Domniemanie to może być obalone przez zainteresowanego małżonka przez wykazanie, że doszło do surogacji, o której mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 33;art. 33 pkt. 10)">art. 33 pkt 10 krio</a>. </strong> </p> <p> <strong> <!-- --> W piśmiennictwie wyrażane jest również zapatrywanie, zgodnie z którym działanie zasady surogacji może zostać wyłączone w treści czynności prawnej prowadzącej do nabycia przedmiotu majątkowego i zastąpione roszczeniem o zwrot nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny (por. <em> <!-- --> J.S. Piątowski</em>, w: System PrRodz, s. 380; <em> <!-- --> E. Skowrońska-Bocian</em>, w: <em> <!-- --> Wierciński</em>, Komentarz KRO, s. 347). Pogląd ten został również wyrażony w orzecznictwie (por. post. SO w Białymstoku z 4.2.2011 r., II Ca 23/11, Legalis). Wydaje się, że brak jest jednak podstaw do uznania dopuszczalności wyłączenia omawianej zasady wolą tylko jednego z małżonków. Mogłoby to prowadzić do nieakceptowanego przez drugiego małżonka nabycia przedmiotu majątkowego z jednoczesnym obciążeniem majątku wspólnego obowiązkiem zwrotu jego wartości. Należy przypomnieć, że gdy chodzi o określenie przynależności przedmiotów majątkowych do majątku wspólnego, wyrażany jest pogląd, zgodnie z którym decydujące znaczenie w tej mierze mają kryteria obiektywne, wynikające z unormowań <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">KRO</a>, a nie jednostronne oświadczenie małżonka będącego stroną umowy (tak <em> <!-- --> K. Pietrzykowski</em>, w: <em> <!-- --> Pietrzykowski</em>, Komentarz KRO, 2015, s. 250; <em> <!-- --> M. Nazar</em>, w: System PrPryw, t. 11, 2014, s. 337). Analogiczna zasada powinna być stosowana w przypadku nabywania przedmiotów do majątku osobistego [por. też <em> <!-- --> G. Jędrejek </em>, w: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460060052" title="Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. - Prawo rodzinne - Dz. U. z 1946 r. Nr 6, poz. 52 ()">Prawo rodzinne</a> (red. <em> <!-- --> J. Jędrejek)</em>, Warszawa 2015, s. 202–203]. Natomiast wspólne zastrzeżenie małżonków o włączeniu przedmiotu majątkowego do majątku wspólnego w sytuacji, gdy zasada surogacji przemawiałaby na rzecz przypisania go do majątku osobistego, może być postrzegane w kategoriach uznawanych za dopuszczalne przesunięć między majątkami. (por. Legalis: Komentarz do art. 33 krio. pod red. Osajda/Domański 2024, teza 58).</strong> </p> <p>Jak zauważył Sąd Okręgowy w Poznaniu w uzasadnieniu postanowienia z dnia 22 grudnia 2023 (II Ca 1248/23) w doktrynie polskiego <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19460060052" title="Dekret z dnia 22 stycznia 1946 r. - Prawo rodzinne - Dz. U. z 1946 r. Nr 6, poz. 52 ()">prawa rodzinnego</a> przyjmuje się, że małżeńskie prawo majątkowe opiera się na zasadzie wolności umów (por. S. Szer, Prawo rodzinne w zarysie, Warszawa 1969, s.79-80). Obowiązujące przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">k.r.o.</a> zezwalają bowiem na umowne określenie, w sposób odmienny od przewidzianego przepisami ustroju ustawowego, zasad przynależności praw do majątków małżonków. Rozważając zagadnienie dopuszczalności zmiany przynależności przez małżonków praw majątkowych w ramach ustroju ustawowego należy rozróżnić dwie sytuacje :</p> <dl> <dt></dt> <dd> <p>możliwość odmiennego od wskazanego w ustawie określenia przynależności praw do majątków małżonków w momencie ich nabywania oraz</p> </dd> <dt></dt> <dd> <p>dopuszczalność dokonywania przesunięcia prawa już nabytego z jednego majątku do drugiego.</p> </dd> </dl> <p>Zagadnienie możliwości odmiennego od wskazanego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">k.r.o.</a> określenia przynależności praw do majątków małżonków i to w chwili ich nabywania dotyczy wpływu woli nabywającego małżonka (małżonków) na przynależność prawa do określonej masy majątkowej. Odpowiedzi na to pytanie dostarcza, jak wskazuje <span class="anon-block">A. D.</span> (w: Ustawowy ustrój majątkowy małżeński, Wyd. PAN 1985r., s. 54 i n.), treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 45;art. 45 § 1)">art. 45 § 1 k.r.o.</a> Norma ta dotyczy także przypadków nabywania praw za środki pochodzące z różnych majątków małżonków. W przypadku odpłatnej czynności prawnej dokonywanej przez małżonków nabywane prawo majątkowe wchodzi w skład majątku, który wskazują przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">k.r.o.</a>, chyba że z treści czynności prawnej wynika wola małżonka (małżonków) zaliczenia tego prawa do innego majątku. O dopuszczalności zmiany przynależności prawa do majątków małżonków winien decydować podmiot majątku, do którego weszłoby nabywane prawo na podstawie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">k.r.o.</a>, a więc o przesunięciu prawa z majątku osobistego do wspólnego – małżonek, do którego należy majątek osobisty, a z majątku wspólnego do osobistego – oboje małżonkowie.</p> <p>Sąd Okręgowy stoi na stanowisku, że treść czynności prawnej i zawarte w niej oświadczenie małżonków może uchylić surogację – małżonkowie (w szczególności małżonek, z majątku osobistego którego pochodzą środki na nabycie nieruchomości) mogą zdecydować, że przedmiot nabywany ze środków pochodzących z majątku osobistego jednego z nich wejdzie do majątku wspólnego. Oświadczenie tej treści może zostać zawarte w akcie notarialnym obejmującym czynność prawną skutkującą nabyciem przedmiotu.</p> <p>W przedmiotowym wypadku w akcie notarialnym zostało zawarte oświadczenie obojga małżonków, a więc i uczestnika, mających pełną świadomość, że środki, za które nabywana jest nieruchomość pochodzą z majątku osobistego uczestnika, o pochodzeniu środków z majątku wspólnego oraz zgodny wniosek obojga małżonków będących stroną umowy o wpis w KW prawa własności na rzecz małżonków na prawach wspólności ustawowej.</p> <p>Z treści tej czynności prawnej wynika zatem, że wolą małżonków (w tym uczestnika w szczególności) było włączenie tego składnika do majątku wspólnego. Nie ma przy tym znaczenia okoliczność, że zawarte w akcie notarialnym oświadczenie obojga małżonków (a więc także zainteresowanego uczestnika) było niezgodne z prawdą. Wola uczestnika włączenia nabywanej nieruchomości do majątku wspólnego, wbrew zasadzie surogacji, nie budzi wątpliwości. Wymaga podkreślenia, że uczestnik, poza twierdzeniem (wykazanym), że środki na nabycie nieruchomości pochodziły z jego majątku osobistego, nie przedstawił żadnej argumentacji i motywów złożenia oświadczeń tej treści w akcie notarialnym. Dodatkowo od początku postępowania uczestnik pierwotnie prezentował stanowisko, że nieruchomość weszła do majątku wspólnego i domagał się jej przyznania na wyłączną własność bez obowiązku spłat lub dopłat.</p> <p>W konsekwencji nieruchomość, na skutek woli obojga małżonków wyrażonej przy jej nabyciu weszła do majątku wspólnego, a to oznacza, że nie zachodzi niezgodność między rzeczywistym stanem prawnym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej.</p> <p>W tym stanie rzeczy należało na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 kpc</a>. w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 13;art. 13 § 2)">art. 13 § 2 kpc</a>. zmienić zaskarżone postanowienie i oddalić wniosek uczestnika.</p> <p>Ryszard Małecki</p> </div>