I ACa 926/12

<p>Sygn. akt I ACa 926/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 28 listopada 2012 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny</strong> w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Mariola Głowacka</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SA Ewa Staniszewska</p> <p>SA Marek Górecki (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Kinga Kwiatkowska</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2012 r. w Poznaniu</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <strong> <!-- -->Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->w <span class="anon-block">W.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> <span class="anon-block">A. K.</span> i <span class="anon-block">D. K.</span> </strong> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Zielonej Górze</p> <p>z dnia 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 54/12</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> <p> Ewa Staniszewska Mariola Głowacka Marek Górecki </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powodowa Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w <span class="anon-block">W.</span>, w pozwie skierowanym przeciwko <span class="anon-block">A. K.</span> i <span class="anon-block">D. K.</span>, domagała się wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym na podstawie weksla, zobowiązującego pozwanych do zapłaty na rzecz powoda solidarnie kwoty 83.754,03 zł, w tym kwoty 50.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 grudnia 2010 r., zaś kwoty 33.754,03 z odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zasądzenia od pozwanych kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.</p> <p>Nakazem zapłaty z dnia 30 grudnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uwzględnił żądanie pozwu w całości.</p> <p>W zarzutach od tego nakazu pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie od powoda kosztów procesu.</p> <p>Wyrokiem z dnia 21 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Zielonej Górze uchylił w całości nakaz zapłaty z dnia 30 grudnia 2011 r., powództwo oddalił i rozstrzygnął o kosztach procesu.</p> <p>Podstawą tego orzeczenia były następujące ustalenia faktyczne:</p> <p>Pozwani są właścicielami gospodarstwa rolnego w miejscowości <span class="anon-block">J.</span>, gmina <span class="anon-block">B.</span>, które prowadzą od 9 lutego 2004 r.</p> <p>W dniu 4 lutego 2005 r. pozwana zawarła z powodem <span class="anon-block">umowę nr (...)</span> o dofinansowanie realizacji projektu „Ułatwianie startu młodym rolnikom”. Umowa określała prawa i obowiązki stron wynikające z przyznania przez powoda na rzecz pozwanej pomocy w ramach Programu i Uzupełnienia Programu w zakresie 1) priorytetu: „Wspierania zmian i dostosowań w sektorze rolno-żywnościowym” i 2) działania „Ułatwianie startu młodym rolnikom”. Na mocy tej umowy powód udzielił pozwanej pomocy w wysokości 50.000 zł. Jednocześnie pozwana zobowiązała się wypełnienia zobowiązań określonych w Programie i Uzupełnieniu Programu w tym m.in. do uzupełnienia wykształcenia w celu spełnienia wymogu dotyczącego kwalifikacji zawodowych oraz złożenia w oddziale regionalnym powoda dokumentów potwierdzających wypełnienie tego zobowiązania przed upływem 5 lat od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego (kopii dokumentu poświadczającego wykształcenie), a to pod rygorem zwrotu udzielonej pomocy z odsetkami liczonym jak dla zaległości podatkowych od dnia udzielenia pomocy – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do zapłaty.</p> <p>Osoba, która odpowiadała za przygotowanie z ramienia powoda umowy dla pozwanej nie wytłumaczyła jej warunków umowy. Jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy, pozwani jako wystawcy wręczyli powodowi weksel in blanco i deklarację wekslową. W jej treści pozwani oświadczyli, że powód ma prawo wypełnić weksel w każdym czasie w przypadku niedotrzymania przez nich terminu spłaty zobowiązania wobec powoda na sumę całkowitego zobowiązania wynikającego z opisanej umowy, łącznie z odsetkami, prowizjami i wszelkimi opłatami.</p> <p>W dniu 24 marca 2005 r. pozwana otrzymała od powoda przelewem kwotę 50.000 zł ze środków budżetu państwa i 37.500 zł z publicznych środków wspólnotowych. Pieniądze te zainwestowała w produkcję rolną.</p> <p>Pozwana planowała – dla wywiązania się z obowiązku dokształcenia – podjąć naukę w Zespole Szkół <span class="anon-block">(...)</span>w <span class="anon-block">K.</span> – ze względu na jego dostępność, dojazd, konieczność łączenia nauki z pracą, prowadzeniem gospodarstwa rolnego i wychowywaniem dzieci. Naukę podjęła we wrześniu 2006 r., gdyż w 2005 r. nie było naboru. Ukończenie nauki planowała na kwiecień 2009 r.</p> <p>W dniu 18 października 2005 r. powód wystosował do pozwanej pismo z prośbą o poinformowanie jakie podjęła działania w celu uzupełnienia wykształcenia, a w piśmie z dnia 3 grudnia 2008 r. wezwał ją do przedłożenia dokumentu potwierdzającego wykonania zobowiązania w tym zakresie do dnia 8 lutego 2009 r.</p> <p>W odpowiedzi pozwana poinformowała, że ukończy szkołę w kwietniu 2009 r. W piśmie z dnia 8 stycznia 2009 r. powód wskazał, że przedłużenie terminu na wykonanie zobowiązania może nastąpić tylko na skutek siły wyższej.</p> <p>Pozwana nie miała możliwości ukończenia szkoły w <span class="anon-block">K.</span> do 9 lutego 2009 r. gdyż kalendarz roku szkolnego 2008/2009 przewidywał zakończenie zajęć edukacyjnych 24 kwietnia 2009 r.</p> <p>W piśmie z dnia 28 kwietnia 2009 r. powódka poinformowała o zakończeniu edukacji i przesłała powodowi świadectwo ukończenia szkoły.</p> <p>W piśmie z dnia 19 listopada 2010 r. powód wezwał pozwaną do stawienia się w dniu 6 grudnia 2010 r. w <span class="anon-block"> (...)</span> Oddziale Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w <span class="anon-block">Z.</span> w celu zapłaty sumy wekslowej w kwocie 83.754,03 zł.</p> <p>Na gruncie ustalonych okoliczności faktycznych Sąd Okręgowy uznał powództwo za bezzasadne.</p> <p>Pozwani skutecznie wykazali zarzuty oparte na stosunku podstawowym i na tej podstawie podważyli istnienie zobowiązania wekslowego. W szczególności wykazali, że żądanie pozwu jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i jako takie nie podlega ochronie. Tym samym po stronie pozwanych nie powstał obowiązek zwrotu jakichkolwiek sum pieniężnych, których zapłatę zabezpieczał wystawiony weksel.</p> <p>Jakkolwiek pozwana <span class="anon-block">A. K.</span> spóźniła z się z przedłożeniem dokumentów potwierdzających ukończenie szkoły rolniczej to jednak skorzystanie przez powoda z sankcji zapisanej w § 6 umowy z dnia 4 lutego 2005 r. należało uznać, w tym konkretnym przypadku, za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w tym z zasadą słuszności kontraktowej, zasadą uczciwości obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych, zasadą lojalności wobec kontrahenta, a także z regułą rzetelnego i sprawiedliwego postępowania w stosunkach społecznych. Powód nakładając na pozwaną tak olbrzymią sankcję za niedochowanie terminu wykonania zobowiązania, w ogóle nie przeanalizował, czy faktycznie uchybienie to wypaczało sens udzielonej pomocy i czy automatycznie winno rodzić tak poważne konsekwencje. Powód nie negował okoliczności, że pozwana spóźniła się (zaledwie 2 miesiące) z wypełnieniem zobowiązania z tej przyczyny, że w 2005 r. nie było naboru do Zespołu Szkół <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">K.</span>, nie wziął też pod uwagę, że pozwana ukończyła szkołę rolniczą, spełniając nałożony na nią wymóg. Co ważne powód nawet nie zarzuca w działaniu pozwanej złej woli, czy też celowej chęci niewywiązania się z umowy.</p> <p>„Ułatwienie startu młodym rolnikom” na gruncie polskim znalazło odbicie w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 września 2004 r. w sprawie przyjęcia Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich 2004-2006”. System wdrażania przedmiotowego działania określony został w załączniku do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r. w sprawie uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich 2004-2006” (Uzupełnienie Programu). W świetle tego ostatniego, pomoc może być przyznana rolnikowi, który jest ubezpieczony na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> jako prowadzący gospodarstwo rolne oraz posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe tj. wykształcenie wyższe lub średnie rolnicze, zasadnicze zawodowe wykształcenie rolnicze lub tytuł kwalifikacyjny w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3 letni staż pracy w gospodarstwie rolnym albo wykształcenie wyższe na kierunku innym niż rolniczy i ukończone studia podyplomowe na kierunku związanym z rolnictwem , albo wykształcenie średnie nierolnicze i co najmniej 3 letni staż pracy w gospodarstwie rolnym lub wykształcenie podstawowe lub zasadnicze zawodowe i co najmniej 5-letni staż pracy w gospodarstwie rolnym.</p> <p>Z tego wynika, że na gruncie prawa krajowego z myślą o rolnikach nieposiadających wykształcenia rolniczego przewidziano możliwość zaliczenia stażu pracy w rolnictwie jako elementu kwalifikacji zawodowych. Tak więc rolnik posiadający odpowiedni staż i wykształcenie nie był zobligowany do uzupełnienia wykształcenia w kierunku rolniczym. Sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie. Pozwana w czasie 5 lat od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego t.j. od 9 lutego 2004 r. posiadała ukończoną szkołę podstawową oraz nabyła pięcioletni staż pracy w gospodarstwie rolnym. Skoro nie spełniała w chwili złożenia wniosku, ani wymogu posiadania wykształcenia rolniczego ani odpowiedniego stażu pracy w gospodarstwie rolnym, to w okresie 5 lat mogła uzupełnić nie tylko wykształcenie, ale też potrzebny staż pracy w gospodarstwie rolnym. Pozwana nie musiała przecież kończyć szkoły średniej, ale jako absolwent szkoły podstawowej mogła uzupełnić wymagania w zakresie odpowiednich kwalifikacji zawodowych przez posiadanie odpowiedniego stażu pracy w gospodarstwie rolnym (5 lat). Pozwana tymczasem zarówno skończyła szkołę średnią oraz w okresie wymaganych 5 lat uzyskała pięcioletni staż pracy w gospodarstwie rolnym. Znamienne jest, że powód w chwili gdy pozwana składała wniosek o dofinansowanie nie poinformował jej o tym, w jaki sposób może uzupełnić braki w zakresie posiadania niezbędnych kwalifikacji zawodowych.</p> <p>Sąd wskazał nadto, że udzielona pomoc przeznaczona została przez pozwaną zgodnie z celem jakiemu miała służyć – została zainwestowana w produkcję rolną. Obciążenie pozwanej sumą ponad 80.000 wymusi na niej sprzedaż gruntów i zaprzestanie produkcji rolniczej. W ten sposób powód, mimo przeznaczenia środków pieniężnych na właściwy cel i uzyskania przez pozwaną wykształcenia rolniczego, poprzez nadużycie przysługującego mu prawa, może doprowadzić pozwanych na skraj bankructwa, a w konsekwencji korzystania przez nich z pomocy państwa w zakresie świadczeń socjalnych.</p> <p>W tym stanie rzeczy – z powołanie na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> - powództwo oddalono.</p> <p>W apelacji od tego wyroku powód zarzucił:</p> <dl> <dt>-</dt> <dd> <p>naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że żądanie zwrotu udzielonej pozwanym pomocy finansowej wraz z odsetkami jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego,</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 354;art. 354 § 1)">art. 354 § 1 kc</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 4;art. 4 ust. 1;art. 4 ust. 2)">art. 4 ust. 1 i 2</a> w zw. z art. 8 ust. 1 i 37 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z <span class="anon-block"> (...) Funduszu (...)</span> (<span class="anon-block"> (...)</span>) i w zw. z art. 8 ust. 1 i 37 ust. 4 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z <span class="anon-block"> (...) Funduszu (...)</span> (<span class="anon-block"> (...)</span>) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia wraz z przepisami wykonawczymi i pkt 5.5 załącznika do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r. w sprawie „Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich 2004-2006” w zw. z załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 4 września 2004 r. w sprawie przyjęcia Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i Modernizacja Sektora Żywnościowego oraz Rozwój Obszarów Wiejskich 2004-2006” oraz w zw. z § 5 ust. 1 pkt 9 i 10 umowy o dofinansowanie projektu poprzez błędną wykładnię i uznanie, że pozwana, która w dniu złożenia wniosku nie posiadała odpowiednich kwalifikacji zawodowych (ani odpowiedniego wykształcenia, ani odpowiedniego stażu pracy w gospodarstwie rolnym) spełniła w okresie 5 lat od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego wymóg uzyskania odpowiednich kwalifikacji zawodowych poprzez uzyskanie wykształcenia wyższego nierolniczego i nabycie co najmniej 3 letniego stażu w gospodarstwie rolnym.</p> </dd> <dt>-</dt> <dd> <p>naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 kpc</a> w zw. z § 6 ust. 1 pkt 3 i w zw. z § 5 ust. 1 pkt 9 i 10 umowy o dofinansowanie projektu poprzez błędne przyjęcie, że nie doszło do naruszenia przez pozwaną warunków tej umowy.</p> </dd> </dl> <p>Wskazując na te zarzuty powód wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i utrzymanie w całości mocy nakazu zapłaty z dnia 30 grudnia 2011 r., ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie od pozwanych solidarnie na rzecz powoda kwot 83.754,03 zł, w tym kwotę 50.000 zł z ustawowymi odsetkami od 7 grudnia 2010 r., zaś kwotę 33.754,03 z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, a to wraz z kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego. Ewentualnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Skarżący wniósł nadto o zasądzenie od pozwanych kosztów postępowania w obu instancjach według norm przepisanych.</p> <p>W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o jej odrzucenie, względnie oddalenie oraz zasądzenie od powoda kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p> <strong> <!-- --> Sąd Apelacyjny zważył co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie. Ustalenia faktyczne Sądu I instancji są prawidłowe i Sąd Apelacyjny je w pełni podziela i przyjmuje jako swoje własne.</p> <p>Jeśli chodzi o zarzuty zawarte w apelacji, to racje ma powód kwestionując błędne uznanie przez Sąd Okręgowy, iż do wykonania umowy przez pozwaną wystarczyło posiadanie wykształcenia podstawowego lub zasadniczego zawodowego i co najmniej 5-letni staż pracy w gospodarstwie rolnym.</p> <p>Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał w rozważaniach prawnych, jakie akty prawne znajdują w sprawie zastosowanie. Błędnie je jednak zinterpretował. W § 5 umowy stron wskazano, że pozwana zobowiązuje się do wypełnienia zobowiązań określonych w Sektorowym Programie Operacyjnym „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 – 2006”, stanowiący załącznik do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 września 2004 r. w sprawie przyjęcia Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 – 2006” oraz w Uzupełnieniu Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 – 2006”, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r. w sprawie Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 – 2006”. Do wskazanych w umowie obowiązków wynikających z ww aktów prawnych, należało m.in. uzupełnienie wykształcenia w celu spełnienia wymogu dotyczącego kwalifikacji zawodowych w przypadku, gdy wymóg ten nie był spełniony w dniu złożenia wniosku o dofinansowanie realizacji projektu (§ 5 ust. 1 pkt.9).</p> <p>Jest niesporne, że pozwana w terminie określonym w umowie (przed upływem 5 lat od rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego) nie uzupełniła wykształcenia rolniczego w sposób zgodny z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 8 września 2004 r. w sprawie Uzupełnienia Sektorowego Programu Operacyjnego „Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich 2004 – 2006”, że w dacie zawarcia tej umowy nie posiadała wymaganego stażu w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego. Braki te – jak trafnie wskazuje się w apelacji – nie mogły zostać uzupełnione przez nabycie odpowiedniego stażu pracy w gospodarstwie w trakcie trwania umowy. Zgodnie z wymienionymi rozporządzeniami, staż pracy w gospodarstwie miał znaczenie jedynie przy ocenie uprawnień w chwili przyznania pomocy. Po podpisaniu umowy uzupełnienie wykształcenia mogło nastąpić tylko poprzez uzyskanie formalnych kwalifikacji wymienionych w załączniku nr 2.</p> <p>Odmienna interpretacja, przyjęta przez Sąd Okręgowy, prowadzi do nielogicznych wniosków. W każdym przypadku wystarczające byłoby bowiem prowadzenie gospodarstwa rolnego. Po upływie pięciu lat od chwili uzyskania pomocy, każdy rolnik miał bowiem za sobą pięcioletni staż pracy w gospodarstwie rolnym. Wymaganie uzupełnienia wykształcenia dotyczyłoby zatem wyłącznie osób, które nie miały nawet wykształcenia podstawowego, co w obecnych realiach jest niespotykane. Wszelkie zobowiązania się do uzupełnienia wykształcenia, w jakikolwiek sposób poza zdobyciem wykształcenia podstawowego, pozbawione by zatem były praktycznego sensu.</p> <p>Nie zasługiwał natomiast na uwzględnienie zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 kc.</a> </p> <p>Naruszenie tego przepisu może polegać jedynie na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów, tj dokonanie tej oceny niezgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego lub popełnienie błędów faktycznych.</p> <p>Takich uchybień w apelacji nie wskazano.</p> <p>Naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 kpc</a> nie może też nastąpić „w związku” z postanowieniami umowy stron. Natomiast kwestią prawa materialnego jest ocena, czy doszło do należytego wykonania umowy. Istota sporu sprowadzała się w zasadzie do rozstrzygnięcia, czy żądanie powoda jest sprzeczne w zasadami współżycia społecznego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a>).</p> <p>Nie ulega bowiem wątpliwości, iż pozwana w okresie pięciu lat od dnia rozpoczęcia prowadzenia gospodarstwa rolnego (tj. od dnia 9.02.04 r.) nie wykonała wynikającego z umowy obowiązku uzupełnienia wykształcenia. Termin pięcioletni minął 9.02.2009 roku.</p> <p>Sąd Okręgowy uznał jednak, że żądanie powoda jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a>).</p> <p>Sąd Apelacyjny akceptuje w pełni to stanowiska, a zarzuty powoda zawarte w apelacji i kwestionujące to stanowisko, nie mogły odnieść zamierzonego rezultatu.</p> <p>Na wstępie należy zauważyć, że klauzule generalne – społeczno – gospodarczego przeznaczenia prawa i zasad współżycia społecznego – ujęte w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> służą łagodzeniu rygoryzmu prawnego przepisów prawnych i dostosowania ich do potrzeb życia tj. konkretnych okoliczności faktycznych.</p> <p>Treść zasad współżycia społecznego nie jest zdefiniowana. Należy jednak przyjąć, że odwołanie się do zasad współżycia społecznego oznacza odwołanie się do idei słuszności w prawie.</p> <p>Ocena, czy uwzględnianie danego roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy do sądu, który uwzględniając całokształt okoliczności konkretnej sprawy, powinien się kierować własnym poczuciem sprawiedliwości.</p> <p>Generalnie można stwierdzić, że uwzględnienie przysługującego powodowi roszczenia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, gdyby nie dało się pogodzić z poczuciem sprawiedliwości i słuszności.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego taka właśnie sytuacja zachodzi w rozpoznawanej sprawie. Co prawda powód dochodząc niniejszego roszczenia realizuje swe uprawnienia z umowy, znajdujące swe oparcie w przepisach, jednakże wziąć należy też pod uwagę okoliczności dotyczące pozwanych, które to okoliczności powinny być brane pod uwagę przy ocenie zasadności powództwa w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a> (por. orzeczenie SN z 13.08.1997, I CKN 213/97, niepubl.).</p> <p>Pozwana ostatecznie uzupełniła wykształcenie, spóźniając się jedynie niewiele ponad półtora miesiąca w stosunku do terminu w którym winna to wykształcenie uzupełnić.</p> <p>Spóźnienie to wynikało w pewnym sensie z przyczyn od niej niezależnych, gdyż w szkole w której zamierzała podjąć naukę we wrześniu 2005 roku nie było naboru i naukę podjęła we wrześniu 2006 roku.</p> <p>Co prawda mogła podjąć naukę już we wrześniu 2005 roku w innej szkole na terenie kraju, jednakże powodowałoby to dezorganizację jej życia, kłopotliwe dojazdy i konieczność noclegów poza domem oraz dodatkowe koszty. Byłoby to nie do pogodzenia z prowadzeniem gospodarstwa domowego, rolnego i wychowaniem dzieci.</p> <p>Istniały także inne formy zdobycia wykształcenia, o których powód pisze w apelacji, jednakże pozwana nie była o nich poinformowana.</p> <p>Trudno zaś od niej wymagać znajomości przepisów o systemie oświaty, z których to przepisów wynikają te możliwości.</p> <p>Pozwana pozostałe wszystkie postanowienia umowy wypełniła, co jest bezsporne.</p> <p>Przyznaną pomoc wykorzystała zgodnie z przeznaczeniem, zainwestowała w prowadzone wraz z mężem gospodarstwo rolne.</p> <p>W tej sytuacji uwzględnienie roszczenia w ocenie Sądu Apelacyjnego kłóciłoby się z poczuciem sprawiedliwości i słuszności.</p> <p>Pozwanej nie sposób przypisać celowego działania w celu niewykonania obowiązku umownego. Zwrócić też należy uwagę, że powód nie poniósł z tego tytułu żadnej szkody.</p> <p>Słusznie też podnoszą pozwani, że uwzględnienie roszczenia doprowadziłoby w istocie do sytuacji, że pozwani chcąc zrealizować zasądzone roszczenie musieliby sprzedać prowadzone gospodarstwo rolne, gdyż nie posiadają innych składników majątkowych pozwalających na spełnienie zasądzonego świadczenia.</p> <p>Spowodowałoby to, że udzielona pozwanej pomoc mająca ułatwić start młodym rolnikom, doprowadziłaby w końcowym efekcie do zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej.</p> <p>Taka zaś sytuacja stałaby w jaskrawej sprzeczności z celem zawartej umowy którym było ułatwienie startu młodym rolnikom.</p> <p>W związku z powyższym uwzględnienie powództwa nie dałoby się pogodzić z poczuciem sprawiedliwości i słuszności.</p> <p>Przemawia to za uznaniem, iż w tym konkretnym przypadku i okolicznościach danej sprawy uchybienie przez pozwaną terminowi do uzupełnienia wykształcenia, pociągnęłoby dla pozwanych nieproporcjonalne konsekwencje w stosunku do wagi uchybienia.</p> <p>W konsekwencji słusznie uznał Sąd I instancji, iż uwzględnieniu powództwa sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 kc</a>).</p> <p>Biorąc powyższe pod uwagę, apelacja powoda jako bezzasadna podlegała oddaleniu – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a>.</p> <p> Ewa Staniszewska Marek Górecki Mariola Głowacka </p> </div>