II AKa 243/12

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II AKa 243/12</strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 4 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Łodzi, II Wydział Karny, w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="167"/> <col width="466"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Marian Baliński (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SA Jacek Błaszczyk</p> <p>SO del. Jarosław Papis</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>sekr. sądowy Kamila Jarosińska</p> </td> </tr> </table> <p>przy udziale <span class="anon-block">J. S.</span>, Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Łodzi</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r.</p> <p>sprawy</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block">D. D.</span> </strong> </p> <p>oskarżonego z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 § 1 kk</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 64;art. 64 § 1)">art. 64 § 1 kk</a> </p> <p>na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku</p> <p>z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II K 32/11</p> <p>na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 437)">art. 437</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 2)">art. 438 pkt. 2 kpk</a> </p> <p>uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Płocku.</p> <p>Sygn. akt II AKa 243/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <span class="anon-block">D. D.</span> zarzucono w akcie oskarżenia, że: „w dniu 8 paździer­nika 2008 roku w <span class="anon-block">P.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, na parkingu przed <span class="anon-block"> sklepem (...)</span>, przewidując możliwość spowodowania śmierci <span class="anon-block">M. P.</span> i godząc się na to, działając wspólnie i w porozumieniu z <span class="anon-block">S. J.</span> i jeszcze jednym ustalonym mężczyzną, poprzez zadawanie pokrzywdzonemu uderzeń rękami po ciele, a także poprzez kopanie pokrzyw­dzonego po ciele jak również poprzez zadanie pokrzywdzonemu narzędziem ostrym i kończystym o właściwościach noża dwudziestu ran kłutych tułowia i kończyn dolnych, w wy­niku których pokrzywdzony doznał wstrząsu krwotocz­nego w wyniku szybkiej utraty dużej ilości krwi z uszkodzeń prawego płuca oraz dużych naczyń krwio­nośnych lewego uda, pozbawił życia <span class="anon-block">M. P.</span>, przy czym <span class="anon-block">S. J.</span> oraz jeszcze jeden ustalony mężczyzna także zada­wali pokrzywdzo­nemu uderzenia rękami po ciele oraz kopali go, zaś <span class="anon-block">S. J.</span> nadto zadawał pokrzywdzonemu uderzenia trzonkiem od sie­kiery w następstwie czego pokrzywdzony doznał jeszcze obrażeń ciała w postaci otarć naskórka głowy, podbiegnięć krwawych w tkance podskórnej głowy i mię­śniach skroniowych, sińców prawego uda, przy czym czynu tego dopuścił się w okresie krótszym niż 5 lat po odbyciu kary pozbawienia wolności w wymiarze przekra­czającym 6 miesięcy za umyślne przestępstwo podobne” i czyn ten kwa­lifiko­wano z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 § 1 k.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 64;art. 64 § 1)">art. 64 § 1 k.k.</a> </p> <p>Wyrokiem z 6 czerwca 2012 roku wydanym w sprawie II K 32/11, Sąd Okręgowy w Płocku uznał oskarżonego za winnego czynu zarzucanego mu w akcie oskarżenia, z tą zmianą, że w miejsce wyrażenia „przy czym” po opisie działań D. <span class="anon-block">D.</span>, użył wyrażenia „po czym” i przyjmując, iż czyn ten wypełnia dyspozycje <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 §1 k.k.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 64;art. 64 § 1)">art. 64 § 1 k.k.</a>, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 § 1 k.k.</a> wymierzył mu 15 lat pozbawie­nia wolności i na jej poczet zaliczył okres rzeczywistego pozbawienia wolności od 20 listopada 2010 roku.</p> <p>Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 46;art. 46 § 2)">art. 46 § 2 k.k.</a> orzekł od oskarżonego <span class="anon-block">D. D.</span> na rzecz oskarżycieli posiłkowych <span class="anon-block">Z. P.</span> i <span class="anon-block">R. P.</span> „nawiązki tytułem za­dośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwotach po 15.000 złotych.</p> <p>Opisywany wyrok zawiera również inne rozstrzygnięcia akcesoryjne: o zwrocie przez oskarżonego oskarżycielowi posiłkowemu wydatków związanych z za­stępstwem procesowym; o dowodach rzeczowych oraz o kosztach sądowych.</p> <p>Apelację złożył obrońca.</p> <p>Zaskarżył wyrok w całości i zarzucił mu mającą wpływ na jego treść ob­razę przepisów postępowania, a w szczególności <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 4;art. 5;art. 5 § 2;art. 5 § 7;art. 5 § 410)">art. 4, 5 § 2, 7 i 410 kpk</a> „wskutek pomijania okoliczności korzystnych dla oskarżonego, usuwanie nie dających się usunąć wątpliwości na niekorzyść oskarżonego oraz oczywiście dowolne i aprioryczne przyjęcie wersji o udziale D. <span class="anon-block">D.</span> w inkryminowanym zdarzeniu, jako oparte li tylko na tendencyjnych, wewnętrznie sprzecznych i niewiarygod­nych zeznaniach (pomówieniu) <span class="anon-block">S. J.</span>, który to dowód sąd ocenił (…) skrajnie dowolnie…” i bez uwzględnienia wersji, że <span class="anon-block">D. D.</span> mógł nanieść krew na tapicerkę samochodu <span class="anon-block">M. (...)</span> w innych okoliczno­ściach i wcześniej aniżeli w dniu zdarzenia.</p> <p>Ponadto z tzw. „ostrożności procesowej” zarzucił obrońca:</p> <p>- mającą wpływ na treść wyroku obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7;art. 410)">art. 7 i 410 kpk</a> wynikłą „z zupełnej dowolności ocen wskutek atomizowania dowodów, pomijania niektórych istot­nych dowodów lub ich treści (…) a także rażącą obrazę zasad i przepisów po­stępowania wskutek przypisania ustaleń o przebiegu inkryminowanego zdarze­nia, jako udziału w nim i określonych czynności wykonawczych przez <span class="anon-block">D. D.</span>, z poniechaniem przyjęcia i uzasadnienia, że ustalenia takie sąd czyni tylko w oparciu o poszlaki bez wykazania ich zamkniętego łańcucha w zakresie przypi­sanego działania <span class="anon-block">D. D.</span>”;</p> <p>- mający wpływ na treść wyroku błąd w ustaleniach faktycznych, polegający – w ogólności – na przypisaniu D. <span class="anon-block">D.</span> czynu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 § 1 k.k.</a>, w sytuacji gdy proceduralnie poprawna ocena dowodów i okoliczności pozwalała na uznanie inkryminowanego zdarzenia jako bójki zainicjowanej użyciem przez <span class="anon-block">M. P.</span> bliżej nieustalonego noża oraz użyciem przez innego uczestnika (uczestników) kija o cechach trzonka od siekiery…;</p> <p>- mającą wpływ na treść wyroku obrazę <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 193;art. 193 § 1)">art. 193 § 1 kpk</a> wskutek dokonywania zupełnie nieuprawnionych, gdyż dowolnych, ocen o charakterze socjologiczno-kryminologicznym, odnoszących się do specyfiki środowiska, pojęcia honoru, wdzięczności, porachunków (…) jako istotnego elementu skazania oskarżo­nego…” co jest „oczywistą nadinterpretacją”; zdaniem skarżącego Sąd powinien był powołać w tej dziedzinie („konotacji środowiskowych”) stosownego bie­głego „jako, że są to wiadomości specjalne”.</p> <p>Nadto obrońca zarzucił obrazę prawa materialnego „w zakresie pkt. 3 wyroku wskutek zignorowania normy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 4;art. 4 § 1)">art. 4 § 1 k.k.</a> i – w konsekwencji – stanu praw­nego wynikającego z normy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 46;art. 46 § 2)">art. 46 § 2 k.k.</a> na datę przypisanego czynu, jako względniejszej i wykluczającej orzeczenie nawiązek.</p> <p>Obrońca konkludował o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponow­nego rozpoznania.</p> <p> <span class="underline"> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.</span> </p> <p>I.</p> <p>Już sama treść komparycji i sentencji (a nie dopiero uzasadnienie wy­roku) wskazywać musi jaki konkretny czyn przestępczy został oskarżonemu przypi­sany, a więc za winnego popełnienia jakiego czynu zabronionego oskar­żony zo­stał uznany.</p> <p>Zaakcentować więc trzeba, że przyjęcie winy w wyroku oznacza, iż wszystko to i nic poza tym, co zostało ujęte w opisie czynu – nie zostało oskarżonemu przez sąd przypisane. Wymóg skrupulatnego opisu przestępczych poczynań oskarżo­nych nabiera szczegółowego znaczenia w szczególności wtedy, gdy czyn ma dokonywać się w formie współsprawstwa. Niebagatelne jest, by w takich sytu­acjach z detalami odtwarzać poczynania poszczególnych współdziałających, jak też - w miarę możliwości - indywidualizować skutki, jakie można ich poszcze­gólnym zachowaniom przypisać.</p> <p>Wynikający z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 413;art. 413 § 2;art. 413 § 2 pkt. 1)">art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.</a> obowiązek dokładnego określenia przypi­sanego oskarżonemu czynu oznacza, że w jego opisie należy zawrzeć te ele­menty, które należą do jego istoty, a więc te dotyczące podmiotu czynu i osoby sprawcy, rodzaju atakowanego dobra, czasu, miejsca i sposobu działania bądź zaniechania oraz jego skutków.</p> <p>Wyrażenie przyimkowe „po czym” oznacza w języku polskim, że dana czyn­ność czy zachowanie, podjęte zostały po zakończeniu poprzedzającej ją czynno­ści czasownikowej. Czynność wcześniejszą dokończono, po czym przedsię­wzięto inne zachowania. Wyrażenie „przy czym” oznacza zaś zsynchronizo­waną jednoczasowość zachowań – „jest członem nawiązującym, przyłączającym inne zdanie lub zda­nia z uwydatnieniem ich jednoczesności i powiązania oko­licznościowego” (Mały słownik języka polskiego, Stanisław Skorupka, Halina Anderska, PWN, Warszawa 1974, s. 664).</p> <p>Odnosząc się – po tych uwagach - do realiów przedmiotowej sprawy:</p> <p> <span class="anon-block">D. D.</span> został oskarżony o to, że „w dniu 8 października 2008 r. w <span class="anon-block">P.</span> (…) pozbawił życia <span class="anon-block">M. P.</span>, <strong> <!-- --> przy czym</strong> (podkreślenie SA) <span class="anon-block">S. J.</span> oraz jeszcze jeden ustalony mężczyzna także zadawali pokrzywdzo­nemu uderzenia rękami (…) kopali go, zaś <span class="anon-block">S. J.</span> nadto zadawał pokrzywdzonemu uderzenia trzonkiem od siekiery …” (z zarzutu aktu oskarże­nia, karta 1787; por. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 413;art. 413 § 1;art. 413 § 1 pkt. 4)">art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k.</a>). Tymczasem z lektury sentencji skarżonego wyroku zrozumieć można, że to oskarżony wpierw pozbawił życia <span class="anon-block">M. P.</span> za pomocą na­rzędzia o właściwościach noża, <strong> <!-- --> „po czym”</strong> [do­piero] inni współdziałający mężczyźni także zadawali pokrzywdzonemu ude­rzenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 413;art. 413 § 2;art. 413 § 2 pkt. 1)">art. 413 § 2 pkt. 1 k.p.k.</a>). Taki opis czynu zdaje się nie przy­stawać do realiów dowodowych – skoro z uzasadnienia wyroku odczytać można bez wąt­pliwości semantycznych (strony 6 i 7), że wszyscy mężczyźni atakujący <span class="anon-block">P.</span> w trakcie przedmioto­wego zdarzenia działali jedno­cześnie.</p> <p>Wyraźny rozdźwięk między opisem czynu zarzucanego oskarżo­nemu w akcie oskarżenia a przypisanego mu w wyroku jest zapewne skutkiem przeoczenia; niemniej jednak kwestionowany wyrok wprowadza niedopuszczalny dysonans proce­sowy z widoczną niekorzy­ścią tak dla oskarżonego, jak i dla poszanowa­nia za­sad procesu karnego – musi więc zostać wyrugowany z obrotu. Wiadomo, że sąd nie jest związany opisem czynu oraz jego kwalifikacją prawną zawartą w akcie oskarżenia. Przedmiotem procesu nie jest ten opis czy kwalifikacja, lecz czyn stanowiący podstawę fak­tyczną oskarżenia, pewien wycinek rzeczywisto­ści. W tych granicach sąd jest władny modyfikować zarówno opis czynu jak i jego kwalifikację prawną. Jed­nak określona decyzja sądu, stanowiąca wynik pewnego procesu myślowego, musi znajdować umocowanie w materiale dowo­dowym, jego ocenie, ustalonym przez sąd stanie faktycznym opisanym w uza­sadnieniu orzeczenia i wreszcie musi zostać spuentowana w sentencji wyroku.</p> <p>Choć sentencja ocenianego wyroku sformułowana jest kazuistycznie, to jednak obraz zdarzenia przedstawia w sposób zagmatwany, podczas gdy „już na pierw­szy rzut oka” powinna być bez dwuznaczności i nieomylnie zrozumiana przez czytającego. Dokładne ustalenie czynu przypisanego musi znaleźć się w senten­cji wyroku i powinno obejmować wszystkie elementy zdarzenia mające znacze­nie dla kwalifikacji prawnej. Opis czynu zawarty w wyroku skazującym nie może też ani nie uwzględniać, ani przeinaczać żadnego z tych elementów za­chowań sprawców, które mają znaczenie przy wyrokowaniu. Brak o którym mowa ma miejsce i wtedy, gdy opis czynu nie oddaje chronologii zdarzenia. Dokładne określenie przypisanego czynu spełnia warunek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 413;art. 413 § 2;art. 413 § 2 pkt. 1)">art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.</a> wtedy, gdy obok detali istniejących, stanowiących znamiona określonego typu prze­stępstwa, znajdzie się w wyroku także opis dodatkowych uwarunko­wań, obra­zujących przebieg wydarzeń, nawet jeśli nie mają one znaczenia dla kwalifikacji prawnej (por. postanowienie SN z 18.10.2011r.,V KK 193/11,<em> <!-- -->LEX nr 1044072)</em>. Istotą sygnalizowanego problemu jest troska o prawidłowe stoso­wa­nie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 413;art. 413 § 2;art. 413 § 2 pkt. 1)">art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.</a> i logicznie z nim powiązanego przepisu ar­tykułu 413 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (§ 1;§ 1 pkt. 4)">§ 1 pkt 4 k.p.k.</a> Każdy z nich stawia sądowi orzekającemu bardzo konkretne wymagania co do formy rozstrzygnięcia. Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 413;art. 413 § 1;art. 413 § 1 pkt. 4)">artykułu 413 § 1 pkt 4 k.p.k.</a>, odnoszący się do każdego wyroku, obliguje sąd do przytoczenia opisu i kwalifikacji prawnej czynu zarzucanego przez prokuratora, natomiast <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 413;art. 413 § 2;art. 413 § 2 pkt. 1)">art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.</a>, odnoszący się do wyroków skazujących, nakazuje sądowi ponadto dokładne określenie przypisanego czynu oraz jego kwalifikację prawną. Brak precyzji na styku tych dwu powinności sądu orzekającego w I instancji i wyni­kająca z tego rozbieżność, nie może zostać zreformowana <em> <!-- -->ex officio </em>przez sąd II instancji.</p> <p>II.</p> <p>Uwagi apelującego odnoszące się do procesowej oceny faktu ukrywania się oskarżonego przed wymiarem sprawiedliwości; do nazewnictwa depozycji świadka <span class="anon-block">S. J.</span> oraz do tezy o zupełnej nieprzydatności tego dowodu dla czynienia ustaleń faktycznych – z uwagi na treść rozstrzygnięcia -musiały pozostać poza sferą ocen Sądu Apelacyjnego. Podobnie rzecz się ma z oceną możności naniesienia śladów krwi w samochodzie <span class="anon-block">M. (...)</span> przez oskarżonego, w innych okolicznościach aniżeli ustalono to w wyroku i jego uza­sadnieniu.</p> <p>Trafne są te uwagi Autora apelacji, które wytykają sądowi I instancji niedo­statki uzasadnienia wyroku – w szczególności te wypowiedzi Sądu, które zawierają swoisty zlepek wynikający z treści poszczególnych dowodów i jedno­czesnej ich oceny – i umieszczenie tegoż w ustaleniach faktycznych. W uzasad­nieniu apelacji (str. 9 i następne) zegzemplifikowano te sytuacje, nie ma więc potrzeby ich powtarzania w tym miejscu.</p> <p> Nie mogą zostać zaakceptowane te wywody sądu I instancji, które stanowią próbę podsumowania przyjętej kwalifikacji prawnej czynu i jednoczesne za­przeczenie dokonanej „dopiero co” subsumpcji do <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 § 1 k.k.</a> Nakazują więc powątpiewać w celność kwalifikacji z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 § 1 k.k.</a> sformułowania na­stępujące: <em> <!-- --> motywem działania oskarżonego były porachunki… i chęć pokazania przewagi… nad środowiskiem <span class="anon-block">M. P.</span>… w przekonaniu sądu oskarżony działał z chęci nastraszenia pokrzywdzonego i… powstrzymania go… przed re­alizacją gróźb…<span class="anon-block">D.</span> nie pozostawał w żadnym konflikcie z <span class="anon-block">P.</span>, nie miał więc żadnych osobistych celów i korzyści w rozprawieniu się z <span class="anon-block">M. P.</span>. <span class="underline"> <!-- --> Na udziale w bójce z <span class="anon-block">P.</span> </span>(podkreślenie SA), <span class="anon-block">D.</span> mógł więc zyskać poważanie w środowisku. Na miejscu zdarzenia jego przebieg wymknął się jed­nak sprawcom spod kontroli. Bezpośrednio na taki bieg wydarzeń miała po­stawa <span class="anon-block">M. P.</span>, który przyszedł na miejsce spotkania uzbrojony w nóż… i kastet. Pokrzywdzony próbował więc zadać ciosy nożem któremukolwiek z prze­ciwników. W tej sytuacji oskarżony odebrał pokrzywdzonemu nóż z ręki i dalej posługiwał się tym narzędziem wobec niego. W sprawie niniejszej zamiarem sprawców było zastraszenie <span class="anon-block">M. P.</span>…danie mu nauczki… w tym celu podjęli porozumienie w sprawie pobicia <span class="anon-block">M. P.</span>.</em> </p> <p>Przytoczone wyżej sformułowania muszą budzić zaniepokojenie, skoro wspo­mina się w nich opisowo ale i używa wprost nazewnictwa kodeksowego, świad­czącego o możliwości jeszcze innej oceny prawno-karnej zachowania oskarżo­nego. Taka konstrukcja uzasadnienia jest niedopuszczalna.</p> <p>Oczywiście, miał rację Sąd Okręgowy gdy poświęcił swą uwagę możno­ści potraktowania zachowania oskarżonego w kategoriach <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 25)">art. 25 k.k.</a> (strona 56 uzasadnienia wyroku), tyle tylko, że powinien był odnieść się również do kwe­stii możliwego przekroczenia granic obrony koniecznej, a nie uczynił tego.</p> <p>Z oczywistych względów Sąd Apelacyjny nie może i w tej kwestii wypowie­dzieć swego stanowiska.</p> <p>III.</p> <p> Nie ma racji skarżący, gdy czyni sądowi I instancji zarzut obrazy przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 193;art. 193 § 1)">art. 193 § 1 k.p.k.</a> Zgodnie z tym unormowaniem biegłego powołuje się w sytu­acji, gdy stwierdzenie uwarunkowań mających istotne znaczenie dla rozstrzy­gnięcia sprawy wymaga wiadomości specjalnych - w tych sytuacjach organ pro­cesowy ma już obowiązek, a nie tylko prawo zasięgnięcia opinii biegłego. Ogranicza się ta powinność jednakże tylko do tych okoliczności, które stanowić mają podstawę wyroku mającego zapaść w sprawie.</p> <p> Nie każdy jednak dowód stwierdzający okoliczność mającą znaczenie dla roz­strzygnięcia sprawy mieści się w kategorii dowodów co do jej istoty. Wpraw­dzie problematyka procesu motywacyjnego wiąże się z wiadomościami z za­kresu psychologii, to jednak (<em> <!-- --> in concreto </em>) nie aż w takim stopniu, by wiązało się to z tzw. wiadomościami specjalnymi. Notoryjność sądowa pewnej okolicz­ności, jak wyjaśnił to SN jeszcze pod rządami <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19280330313" title="Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 19 marca 1928 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1928 r. Nr 33, poz. 313 ()">K.p.k. z 1928 roku</a> (Zb. O. 12/33), ma ten skutek, że „sąd na jej stwierdzenie nie ma obowiązku przeprowa­dzać dowodu”, w szczególności z dowodu z opinii biegłego, jak to sobie imagi­nuje skarżący – chyba tylko dla potrzeb niniejszej sprawy. Miał więc Sąd I in­stancji pełne prawo do konfrontowania wiadomości natury dowodowej pocho­dzących z niniejszej sprawy, z wiedzą zawodową (służbową), którą nabył z roz­poznawania innych spraw, w których „przewijają” się pewne nazwiska.</p> <p>Tego typu spostrzeżenia jakie zawarł sąd <em> <!-- -->meriti</em> w uzasadnieniu na str. 53, jako odnoszące się raczej do wymiaru kary, nie mogą jednak stanowić argumentu za przypisaniem winy oskarżonemu.</p> <p> Nie należy utożsamiać stwierdzenia danych okoliczności, do czego nie­zbędne są wiadomości specjalne, którymi dysponują biegli, z prawno-karną oceną określonego zachowania sprawcy i ewentualnie jego skutków. To ostatnie jest bowiem domeną organu procesowego (sądu, prokuratora) rozpoznającego merytorycznie sprawę.</p> <p>IV.</p> <p>Trzeba stwierdzić, że zarówno organ oskarżycielski jak i Sąd Okręgowy rozpoznający sprawę – jeśli już „stanął na gruncie winy oskarżonego” - nie roz­ważył potrzeby zastosowania w sprawie niniejszej, kwali­fikacji prawnej czynu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 3)">art. 148 § 3 k.k.</a>, choć obowią­zywał on już przecież w dacie popełnienia prze­stępstwa.</p> <p>Pozostawiając na uboczu rozważania o konstytucyjności tego przepisu według jego treści z daty czynu, (w szczególności przepisów art. 10 w zw. z art. 175 ust. 1 Konstytucji RP – por. E. Łętowska, Kara za zabójstwo kwalifikowane – problematyka konstytucyjna, PiP 2006/10/5, o czym zresztą Trybunał Kon­stytucyjny zdołał się już stanowczo wypowiedzieć) stwierdzić należy, że Sąd Okręgowy zdaje się błędnie przyjął, że oskar­żony jest winien (jeśli już) zbrodni zabójstwa w typie podstawowym; w konsekwencji w opisie czynu ustalił jedy­nie (w kierunku zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 64;art. 64 § 1)">art. 64 § 1 k.k.</a>, zresztą zupełnie niedorzecznie ustalając czasokres odbywania kary: „od 9 września 2008 r. do 9 stycznia 2006 r.; strona 10 uzasadnienia)), że oskar­żony popełnił umyślne przestępstwo po­dobne – nie ustalił natomiast, że uprzed­nio skazany był za przestępstwo zabój­stwa (usiłowanie) i nie przyjął jako pod­stawy skazania § 2 w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (§ 3;art. 148)">§ 3 art. 148 k.k.</a> Kierunek apelacji obrońcy nie po­zwala na dokonywanie jakichkolwiek mo­dyfikacji w zakresie ustaleń faktycz­nych i podstawy prawnej skazania. Do pod­stawy prawnej wymiaru kary nie można też będzie przyjąć przepisu surowszego, co sprawia, że musi nią pozostać <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 434 § 1;§ a)">§ 1, a</a> nie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (§ 3;art. 148)">§ 3 art. 148 k.k.</a> Poprawienie w wy­roku kwalifikacji prawnej na nieko­rzyść oskarżonego uwa­runkowane jest prze­cież kierunkiem zaskarżenia. Trzeba mieć na względzie, że zakaz pogarszania sytuacji oskarżonego sformułowany w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 434;art. 434 § 1)">art. 434 § 1 k.p.k.</a> oznacza, iż w wypadku wniesienia środka odwoławczego wyłącznie przez oskarżonego lub jego obrońcę prawo procesowe gwarantuje, że sytuacja oskarżonego nie zo­stanie po­gorszona w jakimkolwiek punkcie w stosunku do rozstrzygnięć za­wartych w zaskarżonym orzeczeniu. Taki stan rzeczy powoduje istotne ograni­czenie uprawnień sądu do czynienia zmian w zaskarżonym wy­roku, zarówno w sferze ustaleń faktycznych, kwalifikacji prawnej jak i wy­miaru kary (por. wyrok SN z 2 marca 2005 r. IV KK 9/05, Lex 147114).</p> <p> Nie ulega wątpliwościom, że <span class="anon-block">D. D.</span> został oskarżony o czyn, któ­rego opis zaproponowany w akcie oskarżenia i przypisany w wyroku, nie zawie­rał wszystkich ustawowych znamion przestępstwa wymaganych przez przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 3)">art. 148 § 3 k.k.</a> Pominięto w tym opisie okoliczność, że oskarżony był wcze­śniej skazany za zabójstwo. Ukształtowane jednolicie orzecznictwo (por. posta­nowie­nie SN z 20 lipca 2005 r., I KZP 20/05, OSNKW 2005, z. 9, poz. 76) roz­ciąga gwarancyjną funkcję zarówno bezpośredniego jak i pośredniego zakazu <em> <!-- --> refor­mationis in pe­ius</em> również na sferę ustaleń faktycznych, zwłaszcza tych, które należą do zna­mion przestępstwa. Tak więc: „W wypadku, gdy wyrok nie został zaskarżony na niekorzyść oskarżonego w części dotyczącej winy, to sąd (…) na skutek związania zakazem <em> <!-- --> reformationis in peius</em>, nie może ani dokony­wać no­wych ustaleń faktycznych (także przez <em> <!-- --> dookreślenie</em> opisu czynu), ani uchylać wyroku [tylko z tego powodu] i w tym celu przekazywać sprawy do po­nownego rozpoznania”. „W świetle dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 434;art. 434 § 1;art. 443)">art. 434 § 1 i art. 443 k.p.k.</a> jako wręcz niedopuszczalne trzeba trak­tować uzupełnianie opisu czynu zarzucanego oskar­żonemu przez wprowadzenie do niego jakichkolwiek znamion przestęp­stwa wymaganych przez prawo karne materialne, których ten opis nie zawierał przed zaskarżeniem orzeczenia na ko­rzyść oskarżonego” (postanowienie SN z 15 li­stopada 2005 r., IV KK 238/05, OSNwSK 2005/1/2055). W dacie zdarzenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 1)">art. 148 § 1 k.k.</a> brzmiał następująco: „ <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148 § 1)">§ 1</a>. Kto zabija człowieka, podlega karze po­zbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat pozbawienia wol­ności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności. § 2. Kto zabija czło­wieka: ze szczególnym okrucieństwem, w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem, w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie, z użyciem broni palnej lub materiałów wybuchowych, podlega karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (§ 3)">§ 3</a>. Karze określonej w § 2 podlega, kto jednym czynem zabija więcej niż jedną osobę lub był wcześniej prawomocnie skazany za zabójstwo. § 4. Kto zabija człowieka pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okoliczno­ściami, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.” Treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (§ 3;art. 148)">§ 3 art. 148 k.k.</a> obowiązująca w chwili orzekania – w interesującym nas tu zakresie - jest podobna. Ustawodawca nie precyzuje wprawdzie, o jaki typ zabójstwa cho­dzi, literalna jednak wykładnia przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 148;art. 148 § 3)">art. 148 § 3</a> prowadzi do wniosku, że podstawę do zastosowania tego przepisu daje uprzednie skazanie zarówno za zabójstwo w typie podstawowym, uprzywilejowanym, jak i kwalifikowanym w każdej formie stadialnej lub zjawiskowej.</p> <p>Ta ostatnia kwestia ma więc – w efekcie - znaczenie zupełnie drugorzędne.</p> <p>Siłą rzeczy niniejsze uzasadnienie nie może zawierać żadnych „wytycz­nych” pod adresem sądu rozpoznającego sprawę ponownie. Nie ma też prze­szkód, by znalazł zastosowanie przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 442;art. 442 § 2)">art. 442 § 2 k.p.k.</a> </p> <p>Z tych względów orzeczono jak w sentencji.</p> </div>