II Ca 739/12

<p>Sygn. akt II Ca 739/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 13 grudnia 2012 r.</p> <p>Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze II Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:</p> <p>PrzewodniczącySSO Jadwiga Kwapiszewska/spr/</p> <p>SędziowieSSO Jadwiga Jakubowska, SSO Maria Lechowska</p> <p>ProtokolantAgnieszka Lesicka</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2012 r. w Jeleniej Górze</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">S.</span>F. <span class="anon-block">(...)</span>w <span class="anon-block">G.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">P. A. (1)</span> i <span class="anon-block">B. A.</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji pozwanego <span class="anon-block">B. A.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze</p> <p>z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt I C 263/11</p> <p>I.  apelację oddala;</p> <p>II.  nie obciąża pozwanego <span class="anon-block">B. A.</span> kosztami procesu na rzecz strony powodowej w instancji odwoławczej;</p> <p>III.  zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze na rzecz adwokata <span class="anon-block">T. Ł.</span> kwotę 1.476 zł (w tym 276 zł podatku VAT) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego udzielonego pozwanemu z urzędu.</p> <p>Sygn. akt II Ca 739/12</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Kamiennej Górze zasądził od pozwanych <span class="anon-block">B. A.</span>i <span class="anon-block">P. A. (1)</span>solidarnie na rzecz strony powodowej <span class="anon-block">S.</span>w <span class="anon-block">G.</span>kwotę 13.448,69 zł wraz z odsetkami umownymi według zmiennej stopy procentowej, obowiązującej w danym okresie, ustalanej przez Zarząd <span class="anon-block">(...)</span> dla pożyczek przeterminowanych, wynoszącej czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP od dnia 23 maja 2011 r. do dnia poprzedzającego spłatę. Nadto zasądził od pozwanego <span class="anon-block">P. A. (1)</span>na rzecz strony powodowej kwotę 2.586,54 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, nie obciążył pozwanego <span class="anon-block">B. A.</span>obowiązkiem zwrotu kosztów procesu na rzecz strony powodowej i nakazał wypłacić ze Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kamiennej Górze, adwokatowi <span class="anon-block">T. Ł.</span>kwotę 2.952 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.</p> <p>Powyższe orzeczenie Sąd Rejonowy oparł na następujących ustaleniach faktycznych.</p> <p>W dniu 30 stycznia 2009 r. między stroną pozwaną a pozwanym <span class="anon-block">P. A. (1)</span> została zawarta umowa o otwarcie obrotowej linii pożyczkowej na rachunku bieżącym <span class="anon-block"> (...)</span> na finansowanie bieżących potrzeb działalności gospodarczej prowadzonej przez pozwanego z limitem 10.000 zł i terminem spłaty 30 stycznia 2010 r. Zgodnie z umową zadłużenie powstałe w wyniku braku spłaty pożyczki w terminie stawało się zadłużeniem przeterminowanym, od którego były pobierane odsetki od dnia powstania zadłużenia do dnia poprzedzającego jego spłatę. W myśl uchwały strony powodowej z 12 maja 2009 r. wysokość odsetek dla należności przeterminowanych wynosiła czterokrotność stopy kredytu lombardowego NBP.</p> <p>Poręczycielem pożyczki byli rodzice pozwanego <span class="anon-block">F. A.</span> i <span class="anon-block">B. A.</span>.</p> <p>Na dzień 23 maja 2011 r. z tytułu zaciągniętego zobowiązania pozostała suma 13.448,69 zł, w tym z tytułu kapitału 9.999,84 zł, skapitalizowanych odsetek 3.448,85 zł.</p> <p>Biorąc za podstawę powyższe ustalenia Sąd Rejonowy ocenił powództwo jako uzasadnione. W oparciu o materiał dowodowy ocenił Sąd, że pozwany zawarł umowę pożyczki ze stroną powodową a poręczycielami byli jego rodzice, co wynikało ze złożonego przez nich podpisu bezpośrednio nad adnotacją „poręczyciel”. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 876;art. 876 § 2)">art. 876 § 2 k.c.</a> oświadczenie poręczyciela powinno być pod rygorem nieważności złożone na piśmie. W świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 78;art. 78 § 1)">art. 78 § 1 k.c.</a> dla zachowania formy pisemnej wystarczy złożenie własnoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. W odniesieniu do zarzutu, że strona powodowa nie wykazała autentyczności podpisu pozwanego <span class="anon-block">B. A.</span> Sąd wskazał, że niezależnie od tego, iż pozwany nie zaprzeczył, że umowę podpisał, to na pozwanym zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 253)">art. 253 k.p.c.</a> ciążył dowód zmierzający do podważenia autentyczności podpisu. Dla skuteczności prawnej zaciągniętego zobowiązania, nie miały, zdaniem Sądu, również znaczenia wskazywane okoliczności złożenia podpisu, jakkolwiek za wiarygodne uznał zeznania pozwanego <span class="anon-block">B. A.</span>, że rzeczywiście do podpisania przez niego umowy poręczenia doszło w jego mieszkaniu. Okoliczność ta koresponduje z treścią umowy, w której w rubryce oświadczenie poręczycieli (k. 33 v.) wpisane zostały dane jedynie <span class="anon-block">F. A.</span>, czy § 4 umowy, gdzie jako zabezpieczenie spłaty wymienia się poręczenie cywilne i wekslowe osoby fizycznej (a nie osób). W ocenie Sądu było to ze strony powódki nieprawidłowe działanie, jednakże wadliwości te nie powodują nieważności czynności prawnej. Za nieskuteczne uznał Sąd również okoliczności dotyczące stanu zdrowia pozwanego <span class="anon-block">B. A.</span>, czy też, że został wprowadzony w błąd przez syna i nie był świadomy tego co podpisuje. Inwalidztwo słuchu, czy okoliczności podpisania umowy nie dają podstaw do oceny, by znajdował się w stanie wyłączającym świadome podjęcie decyzji czy wyrażenie woli w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 82)">art. 82 k.c.</a> Z kolei okoliczności związane z wprowadzeniem pozwanego w błąd przez syna nie mają znaczenia. Błąd co do treści czynności prawnej, który mógłby mieć prawne znaczenie (podstęp) musiałby zostać wywołany przez drugą stronę umowy poręczenia, a zatem stronę powodową (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 84)">art. 84 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 86)">art. 86 k.c.</a>). Z tych względów Sąd uwzględnił powództwo w stosunku do pozwanego <span class="anon-block">P. A. (2)</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 720;art. 720 § 1)">art. 720 § 1 k.c.</a>, a wobec pozwanego <span class="anon-block">B. A.</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 876;art. 876 § 1)">art. 876 § 1 k.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 879;art. 879 § 1)">879 § 1 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 881)">art. 881 k.c.</a> W kwestii wysokości zadłużenia, zważył Sąd, że pozwany <span class="anon-block">P. A. (1)</span> uznał żądanie, a pozwany <span class="anon-block">B. A.</span> nie podniósł w tym zakresie żadnych zarzutów.</p> <p>Powyższe orzeczenie w części, tj. co do punktu I apelacją zaskarżył pozwany <span class="anon-block">B. A.</span>, zarzucając:</p> <p>1.  błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia poprzez przyjęcie, że między pozwanym a stroną powodową zostawała zawarta ważna umowa poręczenia;</p> <p>2.  naruszenie prawa materialnego – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> poprzez niezastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy.</p> <p>Stawiając powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego i zasądzenie od strony pozwanej na rzecz pozwanego kosztów procesu w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.</p> <p>Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</p> <p>Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.</p> <p>Sąd I instancji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy poczynił niewadliwe ustalenia faktyczne, w oparciu które wyprowadził trafną ocenę prawną. Sąd Odwoławczy ocenę tę podzielił w całości.</p> <p>Chybiony jest zarzut nieważności umowy poręczenia jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58)">art. 58 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> </p> <p>Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5</a> może być stosowany wyjątkowo tylko w takich sytuacjach, w których wykorzystywanie uprawnień wynikających z przepisów prawnych prowadziłoby do skutku nieaprobowanego w społeczeństwie ze względu na przyjętą w społeczeństwie zasadę współżycia społecznego, tj. norm społecznie aprobowanych. Do oceny czynności prawnej jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego może dojść ze względu na cel, do którego osiągnięcia czynność zmierza, rażąco krzywdzące działanie jednej ze stron, jak też zachowanie nieuczciwe, nielojalne lub naruszające interesy osób trzecich (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 2)">art. 58 § 2 k.c.</a>). Relacja między nieważnością czynności prawnych a nadużyciem prawa była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 5 marca 2002 r., I CKN 934/00 (Lex, nr 54371, gdzie stwierdził m.in., że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> dotyczy sytuacji, gdy stosunek prawny już istnieje i istniejące uprawnienie wchodzące w skład jego treści jest ważne, ale w trakcie trwania tego stosunku prawnego zaszły takie nowe okoliczności, które w świetle zasad współżycia społecznego przeciwstawiają się dochodzeniu uprawnienia tak długo, dopóki będą trwały te okoliczności. Z kolei <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 2)">art. 58 § 2 k.c.</a> dotyczy sprzeczności czynności prawnej z ustawą albo mającą na celu obejście ustawy, bądź też jej sprzeczności z zasadami współżycia. Obejmuje on takie sytuacje, gdy czynność prawna jest od początku nieważna.</p> <p>W świetle prawidłowo poczynionych przez Sąd I instancji ustaleń faktycznych co do okoliczności zawarcia umowy poręczenia, na gruncie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 58;art. 58 § 2)">art. 58 § 2 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">5 k.c.</a> stwierdzić należało, że nie zachodziły przesłanki dozwalające przyjąć, że wykonywanie przez stronę powodową prawa podmiotowego na podstawie łączącego strony stosunku zobowiązaniowego – umowy poręczenia – musi doznać ograniczenia z uwagi na naruszenie norm współżycia społecznego, jak też by umowa była nieważna z uwagi naruszenie tych zasad.</p> <p>Umowa poręczenia, jak niewadliwie ustalił Sąd meriti, wprawdzie została podpisana przez pozwanego w jego mieszkaniu, nie zaś w siedzibie banku, jednakże w żadnym razie okoliczność ta nie wpływała na skuteczność jej zawarcia. Pozwany przed ostatecznym złożeniem podpisu mógł zapoznać się z treścią oświadczenia woli, gdyż taką możliwość miał i nie była ona ograniczona. Z kolei z powodu niedochowania należytej staranności przy zawieraniu umowy apelujący nie może obecnie wywodzić dla siebie korzystnych skutków. Umowa poręczenia należy do umów powszechnie występujących w obrocie cywilnym, w związku z czym jej istota jest na ogół prawidłowo pojmowana. W obrocie tym wiele stosunków prawnych jest zawieranych poza siedzibą przedsiębiorstwa. Pozwany składając staranny podpis w części wyraźnie wyodrębnionej w umowie dla poręczycieli, bezpośrednio nad słowem „poręczyciel” i bezpośrednio pod oświadczeniem sporządzonym pogrubionym drukiem „Poręczenie terminowego zwrotu pożyczki”, jak też pod oświadczeniem o solidarnym poręczeniu za wszelkie zobowiązania pożyczkobiorcy z tytułu umowy pożyczki, w sposób oczywisty nie może bronić się zarzutem, że został wprowadzony w błąd i nie wiedział jakiej treści oświadczenie składa.</p> <p>Niezależnie od powyższego, okoliczność, że pozwany miał świadomość co do rodzaju zawieranej umowy, a kwestia zaciągnięcia przez syna pożyczki i jej poręczenia była przedmiotem rozmów między pozwanymi, dowodzą zeznania skarżącego, w których wskazał, że syn wprowadził go w błąd, twierdząc, że posiada ubezpieczenie i żaden z poręczycieli w razie niespodziewanych zdarzeń nie będzie odpowiedzialny za zobowiązanie (k.97). Wskazuje na to również fakt, że drugim z poręczycieli była matka pożyczkobiorcy.</p> <p>Nie stanowi o naruszeniu zasad współżycia społecznego okoliczność, że pozwany zawarł umowę, będąc osobą niepełnosprawną. Jego niepełnosprawność wynika bowiem z niedosłuchu, co nie przeszkadza przy zawieraniu umów w formie pisemnej. Nie ma natomiast żadnych przesłanek do przyjęcia, że nie miał rozeznania co do rodzaju i skutków podejmowanych czynności. Pozwany posiada pełną zdolność do czynności prawnych, w związku z czym może zaciągać zobowiązania, także takie których skutki okazać się w przyszłości niekorzystne dla jego stosunków majątkowych.</p> <p>Odstępstwa od praktyki przy zawieraniu umowy poręczenia – na które zwrócił uwagę Sąd Rejonowy poprzez zawarcie jej w miejscu zamieszkania pozwanego i nieudzielenia pozwanemu informacji co do rodzaju zawieranej czynności bezpośrednio przez pracownika banku, nie stanowiły o naruszeniu zasad w obrocie cywilnym w takim stopniu, by wnioskować, iż umowa jest nieważna z uwagi na sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.</p> <p>Z powyższych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji Mając Sąd Okręgowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> orzekł o jej oddaleniu.</p> <p>O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a> mając na uwadze sytuację osobistą i majątkową pozwanego. Pozwany jest osobą niepełnosprawną z uwagi na 80% ubytek słuchu, a przy tym wraz z żoną utrzymuje się z niskich dochodów, sam otrzymuje emeryturę w wysokości 1.300 zł, zaś małżonka emeryturę w kwocie 800 zł, z której już prowadzona jest egzekucja.</p> <p>O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o adwokaturze (t.j.Dz.U. z 2009 r., Nr 146, poz.1188) oraz § 6 pkt 5 w zw. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20021631348" title="Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348 (§ 13;§ 13 ust. 1;§ 13 ust. 1 pkt. 1)">§ 13 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu</a>.</p> </div>