III AUa 823/12

<p>Sygn. akt III AUa 823/12</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 28 grudnia 2012 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Poznaniu, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych</strong> </p> <p>w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Ewa Cyran (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Hanna Hańczewska-Pawłowska</p> <p>SSA Marek Borkiewicz</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st.sekr.sądowy Agnieszka Perkowicz</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2012 r. w Poznaniu</p> <p>sprawy z odwołania <strong> <!-- --> <span class="anon-block">B. K.</span>, Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotny w <span class="anon-block">S.</span> </strong> </p> <p>przeciwko <strong> <!-- --> Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> </strong> </p> <p>o podstawę wymiaru składek</p> <p>na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> </p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Zielonej Górze z dnia 17 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV U 419/12</p> <p>1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I o tyle, że przyjmuje, iż wypłaty dokonane przez odwołujący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w <span class="anon-block">S.</span> na rzecz zainteresowanej <span class="anon-block">B. K.</span> jako świadczenie socjalne nazwane „wczasy pod gruszą” w wysokościach i w terminach wskazanych w zaskarżonej decyzji stanowią podstawę wymiaru składek i w tym zakresie odwołanie oddala;</p> <p>2.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II i nie obciąża pozwanego kosztami zastępstwa procesowego;</p> <p>3.  w pozostałym zakresie apelację oddala;</p> <p>4.  koszty zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej między stronami wzajemnie znosi.</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Decyzją z dnia 02.12.2011r. znak: <span class="anon-block">(...)</span> Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 83;art. 83 ust. 1;art. 83 ust. 1 pkt. 3;art. 18;art. 18 ust. 1;art. 20;art. 20 ust. 1)">art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy z 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a> (Dz. U. z 2009r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) stwierdził, że przychód wynikający z wypłaconych „wczasów pod gruszą" i przyznanych świadczeń rzeczowych z okazji Świąt Bożego Narodzenia przez płatnika składek Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w <span class="anon-block">S.</span> pracownikowi <span class="anon-block">B. K.</span> w kwotach, za okresy i w wysokościach szczegółowo wymienionych w zaskarżonej decyzji, stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i rentowe.</p> <p>Odwołanie od decyzji złożył płatnik składek Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w <span class="anon-block">S.</span> oraz <span class="anon-block">B. K.</span> zarzucając:</p> <p>- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż od wartości świadczeń rzeczowych z okazji Świąt Bożego Narodzenia powinny być opłacone składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, podczas gdy ich wartość nie stanowi podstawy wymiaru składek ZUS i NFZ, albowiem sfinansowane zostały ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych;</p> <p>- sprzeczność istotnych ustaleń ZUS z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez pominięcie okoliczności warunkującej uznanie czy od wartości świadczeń rzeczowych z okazji Świąt Bożego Narodzenia /bez względu na jego wysokość/ nie należy naliczać składek na ubezpieczenie społeczne oraz w konsekwencji ubezpieczenie zdrowotne, a mianowicie, iż zarówno ich przyznanie, jak i wysokość uzależnione było od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej pracownika, który je otrzymywał.</p> <p>Odwołujący podkreślili, że płatnik składek badał sytuację życiową, osobistą i majątkową swoich pracowników, która w zasadzie nie różniła się, gdyż pracownicy to w większości osoby zamieszkałe w <span class="anon-block">S.</span> lub okolicach, większość prowadziła gospodarstwo wraz z współmałżonkiem, mieli na utrzymaniu dwoje dzieci, posiadali mieszkanie, samochód oraz spłacali kredyt. Odwołujący się miał świadomość takiego stanu rzeczy i znalazło to odzwierciedlenie w wysokości przyznanej pracownikom pomocy socjalnej.</p> <p>Postanowieniem z dnia 28.02.2012r. Sąd połączył sprawę sygn. IVU 420/12 ze sprawą IVU 419/12 w celu ich łącznego rozpoznania.</p> <p>Sąd Okręgowy w Zielonej Górze Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2012 r. (sygn. akt.: IV U 419/12):</p> <p>1. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż przychód uzyskany przez odwołującą <span class="anon-block">B. K.</span> w postaci świadczeń wypłaconych jej w latach 2008 do 2010 z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych przez odwołującego Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w <span class="anon-block">S.</span> w kwotach i datach szczegółowo określonych w zaskarżonej decyzji nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne;</p> <p>2. zasądził od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w <span class="anon-block">Z.</span> na rzecz odwołującego Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w <span class="anon-block">S.</span> w <span class="anon-block">Z.</span> kwotę 60,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:</p> <p>Płatnik składek Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w <span class="anon-block">S.</span> zatrudnia około 220 pracowników.</p> <p>Od 1.01.1998r u płatnika składek obowiązywał Regulamin Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych.</p> <p>Regulamin w pkt 1 ppkt 4 stanowił, że przyznawanie usług i świadczeń oraz wysokość dopłaty z Funduszu uzależniona jest od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do tych usług i świadczeń.</p> <p>Podstawę do obliczenia ulgowych usług i świadczeń stanowi dochód brutto przypadający na osobę w rodzinie wykazany w oświadczeniu osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu. Oświadczenie powinno zawierać wszelkie dochody brutto uzyskiwane przez wspólnie zamieszkujące i prowadzące wspólne gospodarstwo domowe osoby w rodzinie (pkt IV ppkt 1a regulaminu).</p> <p>Osoba ubiegająca się o przyznanie ulgowej usługi socjalnej lub świadczenia z Funduszu jest obowiązana złożyć w dziale służb pracowniczych wniosek o przyznanie usługi lub świadczenia oraz oświadczenie o wysokości dochodu brutto na osobę w rodzinie z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku (pkt V ppkt 1 regulaminu).</p> <p>W ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych pracownicy otrzymywali:</p> <p>- świadczenie socjalne nazwane „wczasy pod gruszą" w latach 2008-2010</p> <p>- świadczenia rzeczowe z okazji Świąt Bożego Narodzenia w latach 2009-2010</p> <p>- upominki z okazji jubileuszu pracy oraz odejścia na emeryturę i rentę w latach 2006-2010.</p> <p>Pracownicy ubiegając się o przyznanie „wczasów pod gruszą" podawali informację czy w miesiącu poprzedzającym wypłatę tego świadczenia osiągnęli dochód w wysokości wyższej niż 600,00 zł brutto na osobę w rodzinie.</p> <p>Na spotkaniach dyrekcji i przedstawicieli związków zawodowych, ustalono 3 progi dochodowe stanowiące podstawę przyznawania tzw." wczasów pod gruszą". Wysokość progów proponowali przedstawiciele związków zawodowych.</p> <p>W latach 2008-2010 płatnik składek ustalił wysokość „wczasów pod gruszą" w następujący sposób:</p> <p>wysokość dochodu na 1 osobę w rodzinie - do 400,00 zł brutto (kwota „wczasów pod gruszą" - 450,00 zł brutto)</p> <p>wysokość dochodu na 1 osobę w rodzinie - od 400,01 zł brutto do 600,00 zł brutto (kwota „wczasów pod gruszą" - 420,00 brutto)</p> <p>wysokość dochodu na 1 osobę w rodzinie - od 600,00 zł brutto (kwota „wczasów pod gruszą" - 400,00zł brutto).</p> <p>W 2008 roku 257 pracowników otrzymało po 400,00 zł, a 2 osoby otrzymały 420,00zł;</p> <p>W 2009 roku 242 pracowników otrzymało po 400,00 zł, a 2 osoby otrzymały 420,00 zł i 1 osoba 450,00 zł;</p> <p>W 2010 roku 250 pracowników otrzymało po 400,00 zł i 1 osoba otrzymała 420,00 zł.</p> <p>W 2008r. płatnik składek wydał 268 pracownikom „świadczenia rzeczowe w postaci artykułów mięsnych" według kryteriów:</p> <p>pracownicy otrzymujący wynagrodzenie miesięczne do 2.000,00 zł brutto (świadczenie o wartości 110,00 zł ,88 pracowników),</p> <p>pracownicy otrzymujący wynagrodzenie miesięczne powyżej 2.000,00 zł brutto (świadczenie o wartości 100,00 zł ,180 pracowników).</p> <p>W 2009r. płatnik składek wydał 254 pracownikom „świadczenia rzeczowe w postaci paczek towarowych" według kryteriów:</p> <p>wysokość dochodu na 1 osobę w rodzinie do 600,00 zł brutto - wartość paczki 150,00 zł (2 pracowników),</p> <p>wysokość dochodu na 1 osobę w rodzinie powyżej 600,00 zł brutto - wartość paczki 100,00 zł (262 pracowników).</p> <p>W latach 2008 - 2010 odwołującej <span class="anon-block">B. K.</span> wypłacono świadczenie w postaci „wczasów pod gruszą" oraz paczkę świąteczną.</p> <p>Przy składaniu wniosków o wypłatę tzw. „wczasów pod gruszą", pracownicy składali oświadczenia dotyczące ich sytuacji materialnej, rodzinnej i życiowej. Pracownicy w oświadczeniach wskazywali wartość kwotową dochodu na osobę w rodzinie, biorąc pod uwagę swoje wynagrodzenie, małżonka oraz inne dochody.</p> <p>Dane te były brane pod uwagę również przy otrzymaniu paczki świątecznej.</p> <p>Paczki świąteczne były to świadczenia rzeczowe, w postaci indyka lub innych produktów mięsnych. Było to zgodne z wolą załogi.</p> <p>Świadczenia nie były równe dla wszystkich. Były ustalone trzy progi kwotowe wypłat. Progi ustalano na spotkaniach dyrekcji, księgowości i przedstawicieli związków zawodowych. Wysokość progów proponowali przedstawiciele związków zawodowych.</p> <p>Z uwagi na złą sytuację materialną płatnik składek od 2000r., w ramach programu naprawczego w porozumieniu z załogą zrezygnował z odpisów na Fundusz Socjalny i wykorzystywano tylko środki dotychczas na nim zgromadzone.</p> <p>Na podstawie powyżej przedstawionego stanu faktycznego, Sąd I instancji wydał powyższy wyrok uznając, iż odwołania za zasadne.</p> <p>Sąd Okręgowy argumentował, iż wydatkowane kwoty określone jako „wczasy pod gruszą" i „świadczenia rzeczowe z okazji Świąt Bożego Narodzenia" mieściły się w zakresie szeroko rozumianej działalności socjalnej, bowiem taką formę pomocy socjalnej przewiduje regulamin obowiązujący u płatnika składek.</p> <p>Pozwany w toku postępowania nie przedstawił na tę okoliczność dowodu przeciwnego. Tym samym Sąd I instancji nie miał wątpliwości, iż pierwsza z przesłanek warunkujących zastosowanie omawianego wyżej wyłączenia przedmiotowego została spełniona, tym bardziej, iż organ rentowy również nie kwestionował powyższej okoliczności. Drugim z elementów determinujących wyłączenie środków wypłaconych przez pracodawcę z podstawy wymiaru składek jest źródło ich finansowania. Z wykładni gramatycznej wyżej omawianego przepisu wynika jednoznacznie, iż środki te powinny być finansowane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Wobec powyższego stwierdzić należy, iż w przedmiotowej sprawie również ta przesłanka została spełniona. Poza sporem pozostaje okoliczność, iż odwołujący gospodarował środkami pochodzącymi z funduszu socjalnego. Spornym natomiast pozostaje sam sposób wydatkowania tych środków.</p> <p>Organ rentowy w zaskarżonej decyzji uzależnił wyłączenie świadczeń socjalnych z przychodu pracownika - od sytuacji socjalnej każdego z uprawnionych. Ponadto, wskazał, iż wypłacanie przez pracodawcę świadczeń socjalnych w równych kwotach na rzecz większości pracowników stanowi naruszenie przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940430163" title="Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - Dz. U. z 1994 r. Nr 43, poz. 163 ()">ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych</a> i w związku z tym powinno być traktowane jako wynagrodzenie pracownika, będące podstawą naliczania składek na ubezpieczenie społeczne.</p> <p>Oczywistym jest, że swoboda regulacji w regulaminie zasad przyznawania indywidualnych świadczeń jest ograniczona ustanowioną przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 ogólną zasadą, że przyznawanie tych świadczeń ma być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu. Sprzeczne z ustawą jest więc wydatkowanie środków funduszu niezgodnie z zasadą ich przyznawania według kryterium socjalnego, to jest kryterium uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 sierpnia 200Ir. IPKN 579/2000 OSNP 2003/14 poz. 331).</p> <p>W ocenie Sądu orzekającego zasada ta nie stoi na przeszkodzie uznania roszczeń odwołujących za zasadne.</p> <p>Wsparcie pracowników świadczeniami świątecznymi stanowi najbardziej klasyczną formę świadczeń o charakterze socjalnym i z całą pewnością mieści się w dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981611106" title="Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - Dz. U. z 1998 r. Nr 161, poz. 1106 (§ 2;§ 2 ust. 1;§ 2 ust. 1 pkt. 19)">§ 2 ust. 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe</a> (Dz. U. z 1998r., nr 161, poz. 1106). To samo dotyczy wypłacanych przez płatnika składek dopłat do wypoczynku letniego w postaci tzw. „wczasów pod gruszą".</p> <p>Brak jest podstaw do przyjęcia, że świadczenia te wypłacono bez uzasadnionego odniesienia do sytuacji finansowej i rodzinnej pracowników. Sytuacja ta była weryfikowana w sposób opisany przez odwołującą oraz przesłuchanego świadka.</p> <p>Co niezwykle istotne, świadczenia były wypłacane w różnych wysokościach dla poszczególnych pracowników.</p> <p>Obowiązujący u płatnika składek regulamin ZFŚS przewidywał, że przyznawanie usług i świadczeń oraz wysokość dopłaty z Funduszu uzależniona jest od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do tych usług i świadczeń. Regulamin stanowił również, że osoba ubiegająca się o przyznanie ulgowej usługi socjalnej lub świadczenia z Funduszu jest obowiązana złożyć w dziale służb pracowniczych wniosek o przyznanie usługi lub świadczenia oraz oświadczenie o wysokości dochodu brutto na osobę w rodzinie z miesiąca poprzedzającego datę złożenia wniosku.</p> <p>I oświadczenia takie zostały przez pracowników - w tym odwołującą <span class="anon-block">B. K.</span> - złożone. Z wiarygodnych zeznań odwołującej <span class="anon-block">B. K.</span> oraz świadka <span class="anon-block">M. W.</span> wynika, że przy składaniu wniosków o wypłatę tzw. „wczasów pod gruszą", pracownicy składali oświadczenia dotyczące ich sytuacji materialnej, rodzinnej i życiowej. Pracownicy w oświadczeniach wskazywali wartość kwotową dochodu na osobę w rodzinie, biorąc pod uwagę swoje wynagrodzenie, małżonka oraz inne dochody. Dane te były brane pod uwagę również przy otrzymaniu paczki świątecznej.</p> <p>Świadczenie nie były równe dla wszystkich. Były ustalone trzy progi kwotowe wypłat, tj. dochód do 400,00 zł na osobę w rodzinie, powyżej 400,00 zł do 600,00 zł oraz powyżej 600,00 zł. Progi ustalano na spotkaniach dyrekcji, księgowości i przedstawicieli związków zawodowych. Wysokość progów proponowali przedstawiciele związków zawodowych. Te same progi dotyczyły zarówno wypłat w postaci „wczasów pod gruszą", jak i świadczeń rzeczowych z okazji Świąt Bożego Narodzenia.</p> <p>Nie było przy tym sporu, że taki system wypłaty świadczeń z ZFŚS był sprawiedliwy i każdemu z pracowników odpowiadał.</p> <p>Świadek <span class="anon-block">M. W.</span>, która w SP ZOZ w <span class="anon-block">S.</span> jest specjalistą ds. służby pracowniczej, a która wykonywała bezpośrednio postanowienia dyrekcji i przedstawicieli załogi w sprawie przyznawania świadczeń wskazała, że pracuje w zakładzie od przeszło 40 lat i sytuacja osobista i rodzinna pracowników jest jej znana. Świadek zna również sytuację mieszkaniową pracowników, gdyż przez wiele lat pełniła funkcję <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">S.</span>, a także członka komisji mieszkaniowej działającej przy Urzędzie Miasta. Posiada ponadto wiedzę, na temat zobowiązań pracowników tj. zaciągniętych kredytach, gdyż wystawia zaświadczenia o zarobkach, niezbędne do ich przyznania. Wskazała, że wszystkie te okoliczności również były brane pod uwagę przy podziale świadczeń.</p> <p>O tym, że świadczenia te uwzględniały różnice w sytuacji bytowej poszczególnych pracowników świadczy w ocenie Sądu I instnacji fakt, że były wypłacane w różnych wysokościach. W szczególności brak jest podstaw do przyjęcia, że jedynym prawidłowym kryterium przydziału środków pomocy socjalnej jest kryterium dochodu przypadającego na 1 osobę w rodzinie jak twierdzi ZUS. Takie kryterium nie zostało sformułowane w żadnym z obowiązujących przepisów prawa i może być wyłącznie traktowane jako jeden ze sposobów weryfikacji sytuacji ekonomicznej pracowników. O ostatecznym sposobie tej weryfikacji mają jednak prawo decydować sami zainteresowani tj. pracownicy, którzy przez swych przedstawicieli biorą udział w kształtowaniu regulaminu Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oraz procesie przydziału świadczeń.</p> <p>Z naciskiem podkreślić należy, że gdyby intencją, ustawodawcy było wprowadzenie w/w kryterium jako bezwzględnie obowiązującego, to dałby temu wyraz w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940430163" title="Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - Dz. U. z 1994 r. Nr 43, poz. 163 ()">ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych</a>, tym bardziej, że pojęcie to jest znane ustawodawcy i występuje w aktach prawnych regulujących inne kwestie (np. ustawa o pomocy społecznej, o świadczeniach rodzinnych).</p> <p>Niedopuszczalne jest zdaniem Sądu doprecyzowywanie pojęć ustawowych w sposób, którego domaga się organ rentowy, w sytuacjach, w których ustawodawca pozostawia określone kwestie do uregulowania przez strony danego stosunku prawnego.</p> <p>Reasumując w ocenie Sądu Okręgowego uznać należało, że organ rentowy nie wykazał, że sporne świadczenia nie miały charakteru socjalnego. Wręcz przeciwnie - wypłacone były ze specjalnego utworzonego w tym celu funduszu, uzależnione były od sytuacji materialnej i rodzinnej pracowników, którzy składali stosowne wnioski o ich wypłatę, a nadto - w przypadku świadczeń rzeczowych z okazji Świąt Bożego Narodzenia - wypłacane były w związku z okresem świąt generującym zwiększone potrzeby w gospodarstwach domowych oraz były wypłacane w różnych wysokościach, w zależności od dochodów osiąganych przez poszczególnych pracowników wg. zasady: „im niższe wynagrodzenie tym wyższe świadczenie z funduszu".</p> <p>Wyrok ten w całości apelacją zaskarżył pozwany organ rentowy zarzucając naruszenie § 2 ust 1 pkt 19 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w związku art. 2 pkt 1 i art. 8 ust 1 i ust 2 ustawy i dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych poprzez ich błędną wykładnię a przez to przyjęcie, iż wypłacone zatrudnianym pracownikom świadczenia mogą być traktowane, jako działalność socjalna, w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940430163" title="Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - Dz. U. z 1994 r. Nr 43, poz. 163 ()">ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych</a> i ich wypłaty nie naruszają zasady określonej w art. 8 ust 1 i ust 2 tj. zasady przyznawania ulgowych świadczeń i dopłat w zależności od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej dopłat pomimo niezastosowania kryteriów socjalnych a w konsekwencji przyjęcie, że świadczenia te jako przychód wypłacany pracownikom nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.</p> <p>Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołań w całości ewentualnie o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Zielonej Górze.</p> <p>W odpowiedzi na apelację odwołujący wnieśli o jej oddalenie w całości i zasądzenie od organu pozwanego na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.</p> <p> <strong> <!-- --> <span class="underline"> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.</span> </strong> </p> <p>Apelacja tylko w niewielkiej części okazała się uzasadniona.</p> <p>W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I Instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które tutejszy Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne bez potrzeby ponownego ich przytaczania.</p> <p>Istota sporu w analizowanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy prawidłowo organ rentowy uznał, że przychód wynikający z wypłaconych „wczasów pod gruszą" i przyznanych świadczeń rzeczowych z okazji Świąt Bożego Narodzenia przez płatnika składek Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej z siedzibą w <span class="anon-block">S.</span> pracownikowi <span class="anon-block">B. K.</span> w kwotach, za okresy i w wysokościach szczegółowo wymienionych w zaskarżonej decyzji, stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i rentowe.</p> <p>Na wstępie niniejszych rozważań, należało powołać podstawy prawne orzeczenia.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940430163" title="Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - Dz. U. z 1994 r. Nr 43, poz. 163 (art. 8;art. 8 ust. 1)">art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych</a> przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z Funduszu.</p> <p>Wskazać należy, iż to pracodawca gospodaruje środkami funduszu, dokonuje podziału środków funduszu na poszczególne rodzaje działalności socjalnej i przyznaje poszczególnym uprawnionym świadczenia finansowane z funduszu na zasadach określonych w regulaminie zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Z funduszu mogą być finansowane tylko te rodzaje działalności socjalnej, które są objęte ustawową definicją pojęcia „działalność socjalna". Swoboda regulacji w regulaminie zasad przyznawania indywidualnych świadczeń jest ograniczona ustanowioną przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 cyt. ustawy ogólną zasadą, że przyznawanie tych świadczeń ma być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.</p> <p>Fundusz świadczeń socjalnych jest instytucją prawną, która ma łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin. Jest on wyrazem funkcji społecznej zakładu pracy, zaś jego adresatami są zwłaszcza rodziny o najniższych dochodach.</p> <p>Oznacza to, co należy uwzględnić w zakładowych regulaminach świadczeń socjalnych, że, przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z funduszu powinno być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z funduszu. Przy ocenie sytuacji materialnej pracownika należy brać pod uwagę dochody pracownika osiągane poza zakładem pracy, a także dochody członków rodziny, pozostających we wspólnym gospodarstwie z pracownikiem.</p> <p>Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2008 r. II PK 156/07 (OSNP 2009/7-8/96) wskazywał w uzasadnieniu :”Możliwe jest przyjęcie średniego dochodu na członka rodziny jako usprawiedliwionego kryterium oceny sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby ubiegającej się o przyznanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokości dopłat z funduszu świadczeń socjalnych bo jest to obiektywnie czytelny i miarodajny sposób oceny zasadności ubiegania się o świadczenia z tego funduszu”.</p> <p>Z kolei w literaturze ujęto następujące poglądy doktryny:</p> <p>- Danuta Fyszemberg wyjaśnienia (Sł.Pracow.1997.2.20):</p> <p>„Określając sytuację materialną (art. 8 ustawy z 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych) zakład pracy powinien uwzględnić nie tylko wynagrodzenie otrzymywane przez pracownika w danym zakładzie”.</p> <p>- Monika Mrozowska artykuł (Pr.Pracy.2001.11.10):</p> <p>„Ustalając regulamin dysponowania funduszem trzeba pamiętać o podstawowej zasadzie: przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z funduszu powinno być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z funduszu. [...]</p> <p>Przy ocenie sytuacji materialnej pracownika należy brać pod uwagę dochody pracownika osiągane poza zakładem pracy, a także dochody członków rodziny, pozostających we wspólnym gospodarstwie z pracownikiem”.</p> <p>- Arkadiusz Sobczyk artykuł (PiZS.1996.8-9.85):</p> <p>„Wydatkowanie kwot z Funduszu niezgodnie z ustawą będzie miało miejsce zarówno wtedy, gdy pracodawca przeznaczy je na cele ekonomiczne swojego zakładu, jak również wtedy, gdy ulegnie naciskom związków i wypłaci wszystkim pracownikom premie świąteczne lub na cele o podobnym niesocjalnym charakterze, nie stosując kryteriów z art. 8 ustawy”.</p> <p>- Jadwiga Stefaniak wyjaśnienia (Sł.Pracow.2001.4.14):</p> <p>„Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19940430163" title="Ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - Dz. U. z 1994 r. Nr 43, poz. 163 (art. 8;art. 8 ust. 1)">art. 8 ust. 1 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych</a> - przyznanie świadczenia oraz jego wysokość uzależnia się od spełniania przez osobę uprawnioną kryteriów socjalnych, z których najważniejszym jest sytuacja materialna. Ponieważ przepisy ustawy nie określają sposobu dokumentowania dochodów pracowników do celów socjalnych, pracodawca może i powinien, według zasad przyjętych w wewnętrznym regulaminie, poprosić o oświadczenie o sytuacji dochodowej pracownika i członków jego rodziny. Bowiem o sytuacji materialnej pracownika decydują nie tylko jego zarobki w firmie, ale także sytuacja dochodowa osób, które wraz z pracownikiem prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Informacje podane przez pracownika posłużą ustaleniu wysokości dofinansowania z Funduszu”.</p> <p>- Jadwiga Stefaniak artykuł (Sł.Pracow.2008.10.33):</p> <p>„Jednym ze sposobów pozyskiwania informacji o sytuacji socjalnej osoby uprawnionej i jej rodziny może być jej oświadczenie”.</p> <p>Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Sądu Najwyższego np. w wyroku z dnia 16 września 2009r. sygn. akt I UK 121/09 cyt.: „2. Przyznawanie ulgowych świadczeń i wysokość dopłat z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych powinny być uzależnione od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby korzystającej z funduszu. Nie ma w tym zakresie wyjątków. Nawet regulamin zakładowego funduszu świadczeń socjalnych nie może zmienić tej zasady”.</p> <p>Sąd Apelacyjny podziela wywody poczynione przez Sąd Najwyższy w przytoczonych orzeczeniach i ich uzasadnieniach.</p> <p>W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że odwołujący płatnik składek zastosował przy przyznawaniu świadczeń socjalnych kryterium dochodowe ustalające dochód na osobę w kwocie 400 zł brutto i 600 zł brutto. Tymczasem ponad 90% załogi odwołującego, miało dochód na osobę w rodzinie w kwocie powyżej 600 zł brutto (tyle, że niektórzy kwotę tą znacznie przekraczali), jednocześnie żadne inne okoliczności życiowe nie były brane pod uwagę. Tym samym trudno uznać, że przyjęte kryterium z uwagi na brak właściwego zróżnicowania progów dochodowych odzwierciedlało sytuację życiową i finansową zainteresowanych. W 2008 roku 257 pracowników otrzymało po 400,00 zł, a zaledwie 2 osoby otrzymały 420,00 zł tytułem tzw."wczasów pod gruszą".</p> <p>Podobnie w 2009 roku, kiedy tytułem tego samego świadczenia aż 242 pracowników otrzymało po 400,00 zł, a 2 osoby otrzymały 420,00 zł i 1 osoba 450,00 zł;</p> <p>Analogicznie, w 2010 roku 250 pracowników otrzymało po 400,00 zł i 1 sobą otrzymała 420,00 zł. tytułem „wczasów pod gruszą".</p> <p>Przyjęte kryterium dochodowe było zatem pozorne, nie uwzględniało bowiem znacznych różnic w poziomie życia 90% rodzin członków załogi i w efekcie prowadziło do przyznania świadczeń na jednakowym poziomie.</p> <p>Art. 8 ust. 1 cyt. ustawy, wyraźnie powiązał zasady korzystania z ulgowych usług i świadczeń z sytuacją życiową, rodzinną i materialną osób uprawnionych. Jest to tzw. kryterium socjalne, którego przyjęcie przez ustawodawcę prowadzi do wniosku, że jest wykluczone przyznawanie ulgowych usług i świadczeń z Funduszu ogółowi zatrudnionych w tej samej wysokości, według zasady "każdemu po równo". Doświadczenie życiowe pokazuje zarazem, że jest mało prawdopodobne, by dwie osoby uprawnione pozostawały w jednakowej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej, a tylko taka (lub bardzo zbliżona) pozwalałaby na przyznanie świadczeń w tej samej wysokości. Tym bardziej więc możliwość taką należy wyłączyć, gdy uprawnionymi jest kilka, kilkanaście czy kilkadziesiąt osób. Sprzeczne z ustawą jest więc wydatkowanie środków funduszu niezgodnie z zasadą ich przyznawania według kryterium socjalnego, to jest kryterium uzależniającego przyznawanie ulgowych usług i świadczeń wyłącznie od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu (por. wyrok Sądu Najwyższego wraz z uzasadnieniem z dnia 20 sierpnia 2001 r., I PKN 579/00, OSNP 2003 nr 14, poz. 331).</p> <p>O spełnieniu kryterium socjalnego nie może być mowy bez indywidualnej analizy sytuacji każdej uprawnionej do skorzystania z funduszu osoby. Zważyć trzeba na to, iż fundusz świadczeń socjalnych jest instytucją prawną, która ma łagodzić różnice w poziomie życia pracowników i ich rodzin. Jest on wyrazem funkcji społecznej zakładu pracy, zaś jego adresatem są rodziny (a nie tylko pracownicy) o najniższych dochodach. W tej sytuacji przychód osiągnięty przez pracowników z tytułu dofinansowania „wczasów pod gruszą” szczegółowo określony w zaskarżonej decyzji stanowi podstawę wymiaru składek w myśl art. 18 ust. 1 ustawy z 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981611106" title="Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe - Dz. U. z 1998 r. Nr 161, poz. 1106 (§ 1)">§ 1 rozporządzenia z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe</a> (Dz. U. Nr 161, poz. 1106). Wobec czego decyzja organu rentowego była prawidłowa.</p> <p>Uwzględniając powyższe rozważania Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> w pkt. 1 zmienił zaskarżony wyrok o tyle, że przyjął, iż wypłaty dokonane przez odwołujący Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w <span class="anon-block">S.</span> na rzecz zainteresowanej <span class="anon-block">B. K.</span> jako świadczenie socjalne nazwane „wczasy pod gruszą" w wysokościach i w terminach wskazanych w zaskarżonej decyzji stanowią podstawę wymiaru składek i w tym zakresie odwołanie oddalił. Takie rozstrzygnięcie determinowało także zmianę orzeczenia o kosztach postępowania pierwszoinstancyjnego. Podstawą prawną tego rozstrzygnięcia jest <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 k.p.c.</a>. Sąd Apelacyjny uznał bowiem, strony pozwana uległa przeciwnikowi jedynie w części.</p> <p>Rozważając kwestię świadczeń rzeczowych Sąd Apelacyjny stanął zaś na stanowisku, iż uwzględniając nietypowy charakter tych świadczeń - artykuły mięsne w postaci np. indyka i niewielkie zróżnicowanie w wartości świadczenia, trudno doprawdy w rzeczywistości stosować kryterium socjalne badając wielkość indyka, który ma być przeznaczony na świadczenie rzeczowe dla konkretnej osoby. Nadto szczególny charakter świadczenia wyraża się w jego powiązaniu z konkretnym wydarzeniem tj. zbliżającymi się Świętami Bożego Narodzenia, które w kulturze polskiej są czasem szczególnym. Różnicowanie świadczeń w postaci indyka w oparciu o kryterium socjalne, czyli de facto przyznawanie większych lub mniejszych jego elementów z uwzględnieniem kryterium socjalnego wypaczyłoby charakter świadczenia. Uwzględniając ten pogląd, uznać należy, że świadczenia z tego tytułu przewidziane obowiązującym u odwołującego Regulaminem ZFŚS mimo, iż w rzeczywistości nie uwzględniały kryterium socjalnego (2008r.) lub jedynie pozornie uwzględniały kryterium socjalne (2009r.) jako pochodzące z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i przeznaczone na cele socjalne, nie podlegają oskładkowaniu tj. nie stanowią przychodu w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910800350" title="Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz. U. z 1991 r. Nr 80, poz. 350 (art. 12;art. 12 ust. 1)">art. 12 ust. 1 ustawy z 26.07.1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych</a> (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), który to przychód stanowi podstawę wymiaru składek (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 18;art. 18 ust. 1)">art. 18 ust. 1 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>).</p> <p>Jest oczywiście dopuszczalne przeznaczenie regulaminem zakładowym całości środków Funduszu na usługi (świadczenia) przyznawane na zasadach ulgowych i wówczas znajduje zastosowanie zasada przyznawania świadczeń wedle kryteriów określonych art. 8 ust. 1, czyli według tzw. kryterium socjalnego. Natomiast w wypadku, kiedy regulamin przewiduje wydatkowanie środków na inne jeszcze cele mieszczące się w ramach działalności socjalnej - może on ustalać inne zasady korzystania z tych (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2008r., sygn. akt II PK 74/08).</p> <p>Sąd Apelacyjny uwzględniając dotychczasowe jednolite orzecznictwo Sądu Najwyższego akceptuje także i ten stanowiący pewien wyłom w jednolitej wykładni pogląd z tym zastrzeżeniem, iż stosując go uwzględnić należy szczególny charakter świadczenia.</p> <p>Zważyć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 8 ust. 2 cyt. ustawy, zasady i warunki korzystania z usług i świadczeń finansowanych z funduszu, z uwzględnieniem ust. 1, oraz zasady przeznaczania środków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalności socjalnej określa pracodawca w regulaminie ustalanym zgodnie z art. 27 ust. 1 albo z art. 30 ust. 5 ustawy o związkach zawodowych. Pracodawca, u którego nie działa zakładowa organizacja związkowa, uzgadnia regulamin z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów. Powyższe oznacza, że podstawową i bezwzględnie obowiązującą zasadą przy rozdziale usług i świadczeń finansowanych z funduszu jest ta wyrażona w art. 8 ust. 1, nakazująca uwzględniać sytuację życiową, rodzinną i materialną osoby uprawnionej. Pracodawca może wprowadzać do regulaminu także inne zasady, o ile nie kolidują one z kryterium socjalnym.</p> <p>Uwzględniając powyższe rozważania Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> oddalił apelację organu rentowego w pozostałym zakresie. Orzeczenie o kosztach postępowania przed Sądem II Instancji znajduje swoje uzasadnienie w treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 k.p.c.</a> albowiem żądania każdej ze stron zostały uwzględnione jedynie częściowo.</p> <p>/SSA Hanna Hańczewska-Pawłowska/ /SSA Ewa Cyran/ /SSA Marek Borkiewicz/</p> </div>