I OSK 46/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosków K.B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przystąpienie do postępowania sądowego w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony oraz o przystąpienie do postępowania sądowego w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony w sprawie ze skarg kasacyjnych Miasta Stołecznego Warszawy oraz M.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 czerwca 2025 r. sygn. akt I SA/Wa 909/23 w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 15 lutego 2023 r. nr KR VI R 99/22 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przystąpienie do postępowania sądowego w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony; 2. oddalić wniosek o przystąpienie do postępowania sądowego w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 czerwca 2025 r., sygn. akt I SA/Wa 909/23, oddalił skargę M.C. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej – Komisja) z 15 lutego 2023 r., nr KR VI R 99/22, o stwierdzeniu nieważności decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 22 maja 2007 r., nr 177/GK/DW/2007, w całości. Pismem z 25 sierpnia 2025 r. skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyło Miasto Stołeczne Warszawy, zaś pismem z 27 sierpnia 2025 r. skargę kasacyjną złożył M.C. Komisja złożyła odpowiedzi na powyższe skargi kasacyjne. Pismem z 28 maja 2026 r., skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K.B. (dalej – wnioskodawczyni) wniosła o uznanie jej za uczestnika postępowania przed sądami administracyjnymi, w którym został wydany powołany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 czerwca 2025 r., o sygn. akt I SA/Wa 909/23, dotyczący decyzji Komisji z 15 lutego 2023 r., nr KR VI R. 99/22, orzekające o nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], objętej dawną księgą hipoteczną hip nr [...]. Jednocześnie wnioskodawczyni wniosła o przywrócenie terminu do wystąpienia z wnioskiem o uznanie jej za uczestnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym w wyżej wskazanej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawczyni wskazała, że dopiero na podstawie wiadomości e - mail z 16 maja 2026 r. uzyskała informacje od radcy prawnego A.S. pełnomocnika M.C., że nie jest uczestnikiem postępowania przed sądami administracyjnymi, pomimo że była stroną decyzji Komisji z 15 lutego 2023 r. Jest dla niej krzywdzące i całkowicie niezrozumiałe, dlaczego została pozbawiona możliwości obrony praw do jej rodzinnej nieruchomości, które zostały zakwestionowane na podstawie decyzji Komisji z 15 lutego 2023 r., pomimo że była uznana za stronę postępowania administracyjnego. W innych postępowaniach dotyczących ich rodzinnej nieruchomości na podstawie tzw. dekretu warszawskiego zawsze jej rodzina była uznawana za stronę postępowania postępowań administracyjnych oraz uczestnikiem przed sądami administracyjnymi bez składania dodatkowych wniosków. Wskazała, że jest osobą starą, schorowaną i biedną. Nie ma skąd uzyskać pomocy prawnej. Nie została poinformowana przez jakikolwiek organ, w tym Komisję, że aby uczestniczyć w postępowaniu przed sądem administracyjnym musi złożyć skargę bądź zgłosić wniosek, iż chce być uczestnikiem postępowania przed sądem administracyjnym. Powyższe pismo wnioskodawczyni zostało przekazane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do Naczelnego Sądu Administracyjnego i wpłynęło 9 czerwca 2026 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej – p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie do art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 § 1, 2, 4 i 5 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (§ 5). Zgodnie zaś z art. 88 p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu polegającego na badaniu okoliczności uprawdopodobniających brak winy w uchybieniu terminu sąd administracyjny obowiązany jest skontrolować wniosek pod kątem wystąpienia przeszkód do jego rozpoznania, o których mowa w art. 88 p.p.s.a. Stwierdzenie bowiem występowania jednej z tych przeszkód powoduje konieczność odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że o niedopuszczalności wniosku można mówić, gdy: wniosek został złożony po upływie roku od upływu uchybionego terminu, a nie dotyczy przypadku wyjątkowego (art. 87 § 5); uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego (art. 86 § 2); nie było uchybienia terminu (art. 86 § 1); wniosek dotyczy terminu, który nie podlega przywróceniu, np. wniosek o przywrócenie terminu prawa materialnego lub terminu instrukcyjnego albo terminu związanego z upływem określonej fazy postępowania sądowego; ze względu na stan sprawy przywrócenie terminu stało się zbędne (nieaktualne) (por. H. Knysiak – Sudyka [w:] Tadeusz Woś (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2016, art. 88; B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 88; H. Knysiak-Sudyka [w:] Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, wyd. VI, Warszawa 2026, art. 88). Z powyższego wynika, że niedopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu zachodzi między innymi, gdy wniosek dotyczy terminu związanego z upływem określonej fazy postępowania sądowego. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni nie wniosła skargi na powołaną na wstępie decyzję Komisji z 15 lutego 2023 r., a wynik postępowania sądowego zainicjowanego skargą M.C. dotyczy jej interesu prawnego, albowiem Komisja powołaną na wstępie decyzją z 15 lutego 2023 r. stwierdziła nieważność w całości decyzji Prezydent m.st. Warszawy z 22 maja 2007 r., nr 177/GK/DW/2007, ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o powierzchni [...] m2 położonego w [...], przy ul. [...], oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] między innymi na rzecz G. i K. T. małżonków B. do udziału wynoszącego 1/2 na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni domaga się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przystąpienie do postępowania sądowego w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony w sprawie ze skargi na ww. decyzję Komisji. Zgodnie z art. 16 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r., poz. 795, dalej ustawa z 9 marca 2017 r.), komisja wszczyna z urzędu postępowanie rozpoznawcze (ust. 1). O wszczęciu postępowania rozpoznawczego Komisja zawiadamia m.st. Warszawę oraz pozostałe strony postępowania. Jeżeli decyzja reprywatyzacyjna została wydana przez inny organ, stroną postępowania przed Komisją jest ten organ albo inny organ właściwy do rozpoznania sprawy (ust. 2). Strony mogą być zawiadamiane o wszczęciu postępowania, decyzjach i innych czynnościach Komisji poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości (ust. 3). Zawiadomienie lub doręczenie zawiadomienia lub wezwania uważa się za dokonane po upływie 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia (art. 16 ust. 4 zd. 2 ustawy z 9 marca 2017 r.). Art. 16 ust. 3 i 4 ustawy z 9 marca 2017 r. jest przepisem szczególnym, o którym stanowi art. 33 § 1a p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 8 grudnia 2023 r., sygn. akt I OZ 581/23). Zgodnie z art. 33 § 1a p.p.s.a. jeżeli przepis szczególny przewiduje, że strony postępowania przed organem administracji publicznej są zawiadamiane o aktach lub innych czynnościach tego organu przez obwieszczenie lub w inny sposób publicznego ogłaszania, osoba, która brała udział w postępowaniu i nie wniosła skargi, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony, jeżeli przed rozpoczęciem rozprawy złoży wniosek o przystąpienie do postępowania. Z treści art. 33 § 1a p.p.s.a. wynika, że uczestnikiem postępowania sądowego na prawach strony jest osoba, która brała udział w postępowaniu i nie wniosła skargi, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, pod warunkiem złożenia przez nią wniosku o przystąpienie do postępowania przed rozpoczęciem rozprawy. Ustawodawca wprowadził w tym przepisie przesłankę ograniczającą możliwość zgłoszenia wniosku o przystąpienie do postępowania w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony przez określenie momentu końcowego, do którego osoba może wystąpić z takim wnioskiem. Zgodnie z tym przepisem może to nastąpić najpóźniej przed rozpoczęciem rozprawy. Mając powyższe na względzie uznać należy, że istota wniosku wnioskodawczyni o przywrócenie terminu sprowadza się do żądania przywrócenia terminu rozprawy przed Sądem I instancji. Skoro bowiem przepis § 1a art. 33 p.p.s.a. uzależnia skuteczność wniosku o przystąpienie do postępowania od złożenia go przed rozpoczęciem rozprawy, to aby wnioskodawczyni obecnie mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu, to konieczne byłoby przywrócenie terminu rozprawy. Tylko w takiej sytuacji wnioskodawczyni mogłaby skutecznie złożyć swój wniosek o przystąpienie do postępowania w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony. Rozprawa jest fazą rozpoznawczą postępowania sądowego rozpoczynającą się od wywołania sprawy (art. 98 p.p.s.a. w zw. z § 46 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych) oraz kończącą się poprzez zamknięcie rozprawy przez przewodniczącego, gdy sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną (art. 113 § 1 p.p.s.a). Rozprawa poprzedza naradę sędziów, wydanie wyroku i jego ogłoszenie. Zatem wynika z powyższego, że rozprawy będącej fazą postępowania sądowego nie można powtórzyć i w konsekwencji żądanie przywrócenia terminu związanego z upływem rozprawy nie jest dopuszczalne. Z akt sądowych niniejszej sprawy wynika, że rozprawa przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie odbyła się w dniu 4 czerwca 2025 r. Z protokołu rozprawy wynika, że po wywołaniu sprawy stawili się pełnomocnik skarżącego M.C., pełnomocnicy organu, pełnomocnik uczestnika postępowania Miasta Stołecznego Warszawy. Pełnomocnicy stron składali wnioski i oświadczenia. Następnie po zamknięciu rozprawy i naradzie Przewodnicząca ogłosiła wyrok przez odczytanie sentencji. Skoro zatem wniosek wnioskodawczyni o przywrócenie terminu dotyczy terminu związanego z upływem fazy postępowania sądowego w postaci rozprawy, to wniosek taki, jako niedopuszczalny, należało odrzucić. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 88 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Natomiast wniosek wnioskodawczyni o przystąpienie do postępowania sądowego w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony podlegał oddaleniu. Z treści powołanego wyżej art. 33 § 1a p.p.s.a., wynika, że warunkiem uznania przez sąd osoby, która brała udział w postępowaniu i nie wniosła skargi, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, za uczestnika postępowania sądowego na prawach strony, jest złożenie przez nią wniosku o przystąpienie do postępowania przed rozpoczęciem rozprawy. Z akt sądowych wynika niezbicie, że wnioskodawczyni nie złożyła wniosku o przystąpienie do postępowania przed rozpoczęciem rozprawy przed Sądem I instancji. Wnioskodawczyni wniosek ten złożyła na etapie postępowania kasacyjnego, a więc już po zamknięciu rozprawy przez Sąd I instancji i wydaniu przez ten Sąd wyroku w sprawie. Z kolei jej wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przystąpienie do postępowania w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony został przez Naczelny Sąd Administracyjny niniejszym postanowieniem odrzucony, jako niedopuszczalny. W tych warunkach wniosek wnioskodawczyni o przystąpienie do postępowania w charakterze uczestnika postępowania na prawach strony, jako złożony po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia, podlegał oddaleniu. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. art. 33 § 1a, art. 193 i art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia.