III OZ 324/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Lu 41/26 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka i asesora sądowego Bartłomieja Pastuchy od orzekania w sprawie ze skargi K. C. na bezczynność Burmistrza J. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Lu 41/26 oddalił wniosek K. C. (dalej także jako: skarżący) o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka oraz asesora sądowego Bartłomieja Pastuchy od rozpoznawania sprawy ze skargi skarżącego na bezczynność Burmistrza J. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podkreślił na wstępie, że rozpoznał wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów w trybie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zaś wniosek o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości sędziego w trybie art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. W tym zakresie skarżący sformułował bowiem odrębny wniosek. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyjaśnił, że sędzia podlega wyłączeniu z mocy ustawy w przypadkach wskazanych w art. 18 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Natomiast zgodnie z art. 19 ww. ustawy może zostać wyłączony na swój wniosek lub wniosek strony, leżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sąd I instancji podkreślił, że we wniosku należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał, że podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego jest zapewnienie bezstronności i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym. Jak zaznaczył Sąd I instancji jest to istotna gwarancja procesowa, która ma doprowadzić do stanu, w którym sprawa jest rozpoznawana przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Sąd I instancji wskazał także, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podkreślił, że instytucja wyłączenia sędziego ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może natomiast służyć do odsuwania od prowadzenia postępowania sędziów, których strona w sposób subiektywny uznaje za nieodpowiednich. Sąd I instancji wskazał także, że rozpoznając wniosek o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd nie bada okoliczności towarzyszących jego powołaniu na urząd sędziego lub asesora sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zaznaczył, że strona, która wnosi o wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma obowiązek przedstawienia obiektywnych okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności sędziego. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wskazał natomiast we wniosku o wyłączenie sędziów na podstawie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi żadnych okoliczności, które mogłyby podlegać badaniu w tym trybie, koncentrując się jedynie na kwestiach dotyczących ich powołania w - jego zdaniem - wadliwej procedurze. W związku z powyższym Sąd I instancji podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że nie wystarcza do wyłączenia sędziego samo występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego czy subiektywne przekonanie o negatywnym nastawieniu sędziego do strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dodał, że nie można również pominąć, że ustawodawca kształtując treść art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazał, że to sam sędzia dokonuje oceny czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę oraz wydać w niej orzeczenie. Natomiast złożone przez sędziów objętych wnioskiem oświadczenia wskazują na brak okoliczności uzasadniających ich wyłączenie, a jak wskazano powyżej - skarżący nie poparł wniosku o wyłączenie sędziów stosownymi okolicznościami i argumentacją, nie przedstawił oraz nie uprawdopodobnił okoliczności, które mogłyby wskazywać na wystąpienie przesłanki do ich wyłączenia Pismem z dnia 16 kwietnia 2026 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości oraz wnosząc o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sygn. "C-40/23" oraz C-521/21, a ponadto wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uwzględnienie wniosku strony o wyłączenie. Skarżący wniósł także o zawieszenie postępowania oraz o skierowanie pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: "1. Czy Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoi on na przeszkodzie w przyjęciu za skuteczną nominacji na urząd sędziego, jeśli nominacja ta dokonana jest przez uprawniony do tego organ, lecz w toku postępowania zmierzającego do nominacji brał udział organ nieuprawiony, albowiem uznać należy ja za bezskuteczna w świetle zasady Ab initio nullum semper nullum oraz zasady ex iniuria ius non oritur, A jeśli odpowiedź na powyższe pytanie jest pozytywna to czy: 2. Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoi on na przeszkodzie w uznaniu za skuteczne i zgodne z prawem każdego orzeczenia wydanego w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu Art. 47 Karty praw podstawowych Unii, a więc gdy został nominowany na urząd z naruszeniem zasady Ab initio nullum semper nullum oraz zasady ex iniuria jus non oritur, 3. Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie w uznaniu wykonalności jakiegokolwiek orzeczenia na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej, jeśli orzeczenie wydane w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogu uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu Art. 47 Karty praw podstawowych Unii, gdyż został nominowany na urząd z naruszeniem zasady Ab initio nullum semper nullum oraz zasady ex iniuria ius non oritur; co oznacza, że prowadzi to obowiązku uznania przez każdy Sąd państwa członkowskiego Unii Europejskiej, że orzeczenie takie nie podlega wykonaniu w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek zakresie albo jakimkolwiek trybie na terytorium Unii Europejskiej, gdy taka konsekwencja jest niezbędna i nieodzowna dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii i poszanowania zasad praw Unii." W obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, że w jego ocenie zaskarżone rozstrzygnięcie jest wadliwe, gdyż opiera się na przyjęciu, że art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz uchwała NSA o sygn. I FPS 3/22 wyłączają możliwość badania okoliczności powołania sędziego w trybie art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a więc eliminują możliwość przeprowadzenia testu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu prawa unijnego, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z prawem Unii Europejskiej i Europejską Konwencją Praw Człowieka oraz Konstytucją RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie na zaskarżone postanowienie nie zasługuje na uwzględnienie jako niezawierające usprawiedliwionych podstaw. Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka oraz asesora sądowego Bartłomieja Pastuchy opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.) - dalej: p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że strona wnosząc o wyłączenie sędziego ma obowiązek przedstawienia obiektywnych okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności sędziego. Jednocześnie zaakcentowano także rozłączność zakresu przedmiotowego okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) – dalej: p.u.s.a. Bazując na oświadczeniach sędziego i asesora sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, których dotyczył wniosek skarżącego o wyłączenie od orzekania w przedmiotowej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a., a skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonych przez przywołanych we wniosku sędziego i asesora oświadczeń, w szczególności biorąc pod uwagę, że cała argumentacja przedstawiona przez skarżącego we wniosku dotyczyła okoliczności związanych z powołaniem ww. oraz z ich postępowaniem po powołaniu, co jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, nie podlega badaniu w ramach rozpoznawania wniosku złożonego w trybie art. 19 p.p.s.a. Odnosząc się do okoliczności uzasadniających wyłączenie sędziego od orzekania, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią (asesorem), a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego (asesora) mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego (asesora) z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego (asesora) nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (asesora). Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego (asesora) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego (asesora) – wyłącznie w danej sprawie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Jerzego Parchomiuka oraz asesora sądowego Bartłomieja Pastuchy od orzekania w przedmiotowej sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego w tym zakresie nie jest zasadne. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem sędziego i asesora. Przesłanki do ich wyłączenia nie mogła stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, wyłącznie zarzucana przez niego wadliwość procesu powołania na stanowisko sędziego i asesora sądowego. Skarżący nie wyjaśnił zresztą, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności sędziów i asesora sądowego WSA w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., który nie obliguje sądu do zawieszenia postępowania, a stanowi, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowego do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej prowadzonego pod sygnaturą "C-40/23" oraz C-521/21. W zakresie wniosku o zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przed TSUE pod sygn. akt C-521/21 należy wskazać, że nie jest on zasadny z uwagi na fakt zakończenia ww. postępowania, w którym w dniu 24 marca 2026 r. wydano wyrok. Ponadto, druga podstawa zawieszenia przywoływana przez skarżącego także nie zasługuje na uwzględnienie. Przyjmując, mimo że wniosek został nieprecyzyjnie sformułowany, że intencją skarżącego było zażądanie zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania przez TSUE pytań prawnych zadanych przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt III CB 40/23, wyjaśnienia wymaga, że również w tym zakresie wniosek o zawieszenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ przedstawione przez Sąd Najwyższy pytania prawne nie mają związku z niniejszą sprawą, lecz dotyczą zagadnień związanych z tzw. testem niezawisłości i bezstronności sędziego uregulowanym w art. 5a p.u.s.a. Przechodząc zaś do wniosku o skierowanie pytań prejudycjalnych do TSUE Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że także nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skierowanie pytań o treści zaprezentowanej w zażaleniu nie jest niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie.