III OZ 276/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 stycznia 2026 r., sygn. akt I SPP/Wa 315/25 o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w sprawie ze skargi D. R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prokuraturę Krajową w przedmiocie wydania kopii dokumentów postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 stycznia 2026 r., sygn. akt I SPP/Wa 315/25, po rozpoznaniu wniosku D. R. (dalej także jako: skarżący) o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie radcy prawnego i zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prokuraturę Krajową w przedmiocie wydania kopii dokumentów, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wprowadza samodzielną, negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Prawo to nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że ocena w tym przedmiocie dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony. Stwierdzenie przez sąd, że w sprawie zachodzi sytuacja oczywistej bezzasadności skargi skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił przy tym, że wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych. Sąd I instancji dodał, że w literaturze przedmiotu, jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że potrzeba zastosowania art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie zachodziła przede wszystkim w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia, tak jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że w niniejszej sprawie skarżący złożył skargę w sprawie, która nie należy kognicji sądów administracyjnych i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dlatego Sąd I instancji uznał, że skoro skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest oczywiście bezzasadna, to wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie nie zasługiwał na uwzględnienie. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia skarżącego, który wniósł o przyznanie mu prawa pomocy z uwagi na to, że konieczna do wniesienia w niniejszej sprawie skarga kasacyjna musi zostać sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) – dalej: p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Wyjaśnić zatem należy, że przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony (art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a.), jest niedopuszczalne w razie oczywistej bezzasadności skargi. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten zawiera samoistną negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przy czym ocena wystąpienia tej przesłanki dokonywana jest w oderwaniu od sytuacji materialnej strony (np. postanowienia NSA z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1622/13; z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 143/14; z dnia 27 maja 2014 r., sygn. akt II OZ 494/14). Podkreślić przy tym należy, że skarga jest oczywiście bezzasadna, jeżeli bez głębszej analizy prawnej, na pierwszy rzut oka, nie ulega wątpliwości, że nie może zostać uwzględniona. Pogląd ten jest szeroko prezentowany w orzecznictwie i piśmiennictwie. Jeżeli zatem przepis, który całkowicie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania strony, jest jednoznaczny i nie wymaga jakiejkolwiek wykładni poza językową (np. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt I OZ 329/14), to nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy. Zastosowanie art. 247 p.p.s.a. jest dopuszczalne, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie budzi najmniejszych wątpliwości co do braku szans na jej uwzględnienie (np. postanowienie NSA z 14 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 82/12). W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prokuraturę Krajową w przedmiocie wydania kopii dokumentów. Skargi i wnioski dotyczące działalności prokuratury podlegają natomiast rozpoznaniu w odrębnym trybie - na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 kwietnia 2016 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. z 2025 r. poz. 753). Sposób rozpatrywania korespondencji kierowanej do organów prokuratury oraz zasadność i prawidłowość wydawanych rozstrzygnięć określa natomiast ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r., poz. 490). Sprawy w tym zakresie nie należą do właściwości sądów administracyjnych, a więc słusznie Sąd I instancji wskazał, że skarga skarżącego podlegała odrzuceniu, co przesądzało o wystąpieniu przesłanki odmowy przyznania prawa pomocy z art. 247 p.p.s.a. Z powołanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny wniesione zażalenie oddalił w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.