III SA/Kr 1200/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki (spr.) WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi W. S – M na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2019 r. [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej skargę oddala UZASADNIENIE Zaskarżoną przez W. S. – M. (zwaną dalej skarżącą) decyzją z dnia 18 października 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 64 pkt. 2, art. 106 ust. 1 i ust. 5, art. 110 ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz.U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – zwanej dalej w skrócie k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2019 r., Nr [...] orzekającą o: 1. ustaleniu od dnia 1 czerwca 2019 r. opłatę za pobyt skarżącej w DPS w K ul. Ł, K, w wysokości 1 587,00 zł. miesięcznie, płatną na konto lub w kasie DPS w ciągu dwóch dni od daty otrzymania świadczenia, nie później jednak niż do dnia 27-go każdego miesiąca, 2. odmowie częściowego zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt w DPS w K ul. Ł, K, 3. nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 18 kwietnia 2019 r. skarżąca zwróciła się do organu z prośbą o częściowe obniżenie opłaty za pobyt w DPS. Organ pierwszej instancji - Prezydent Miasta – decyzją z dnia [...] 2019 r., Nr [...] orzekł o: 1. ustaleniu od dnia 1 czerwca 2019 r. opłatę za pobyt skarżącej w DPS w K ul. Ł, K, w wysokości 1 587,00 zł. miesięcznie, płatną na konto lub w kasie DPS w ciągu dwóch dni od daty otrzymania świadczenia, nie później jednak niż do dnia 27-go każdego miesiąca, 2. odmowie częściowego zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt w DPS w K ul. Ł, K, 3. nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu tej decyzji Prezydent wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustalił, iż skarżąca jest mieszkanką DPS w K przy ul. Ł. Pobyt w tym domu jest, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, odpłatny. Organ wyjaśnił, że miesięczną opłatę ponoszoną przez osobę pełnoletnią ustala się na poziomie 70% dochodu osoby przebywającej w domu pomocy społecznej. Organ wskazał, że od dnia 1 czerwca 2019 r. ustalił wysokość opłaty za pobyt skarżącej w DPS w wysokości 1587,00 zł. co stanowi 70% jej dochodu miesięcznego, który wynosi 2267,14 zł. Organ ustalił, że po uregulowaniu opłaty za pobyt w DPS do dyspozycji wnioskodawczyni (skarżącej) pozostaje kwota 680,14 zł. Wydatki na leki i środki pomocnicze, w tym zakup maski antysmogowej za kwotę 99,99 zł., za okres od lutego do kwietnia 2019 r. wyniósł średniomiesięcznie kwotę 84,33 zł. Środki finansowe pozostające do dyspozycji wnioskodawczyni wynoszą 595,81 zł. Jako mieszkaniec DPS wnioskodawczyni ma zapewnione całodobowe zamieszkanie, wyżywienie i opiekę pracowników, a także bezpłatny dostęp do niektórych leków. Organ ustalił także, że w dniu 23 marca 2019 r. skarżąca zaciągnęła kredyt w wysokości 1000,00 zł. (miesięczna rata wynosi 100,00 zł.). Zgodnie jednakże z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej raty kredytów nie podlegają odliczeniu od uzyskiwanego dochodu. Organ stwierdził zatem, że kwota pozostająca do dyspozycji skarżącej jest wystarczająca na spłatę zaciągniętego zobowiązania. W okresie od sierpnia 2018 r. do lutego 2019 r. skarżąca była częściowo zwolniona z opłaty za pobyt w DPS o kwotę 294,58 zł. Mając powyższe na uwadze organ pierwszej instancji uznał, że brak jest przesłanek do częściowego zwolnienia skarżącej z opłaty za pobyt w DPS. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca, zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania poprzez niedostateczne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego i w konsekwencji błędne przyjęcie, że brak jest podstaw do zmniejszenia opłaty za jej pobyt w DPS. Wniosła zatem o uchylenie decyzji w zakresie pkt. 2 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, względnie uchylenie decyzji i rozstrzygnięcie przez organ drugiej instancji sprawy co do istoty. Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej pobyt w DPS jest odpłatny, a miesięczną opłatę ponoszoną przez osobę pełnoletnią ustala się na poziomie 70% dochodu netto osoby przebywającej w DPS. Aktualny dochód skarżącej od dnia 1 marca 2019 r. stanowi renta wraz z dodatkami (k: 139 akt sprawy). Za pobyt w DPS od dnia 1 czerwca 2019 r. skarżąca ponosi opłatę w kwocie 1 587,00 zł. miesięcznie. Kolegium dokonując weryfikacji prawidłowości wyliczenia przez organ pierwszej instancji odpłatności za pobyt w DPS stwierdziło, że ustalenia organu pierwszej instancji w tym zakresie, są prawidłowe. Dowodem potwierdzającym powyższe jest przeprowadzony w kwietniu 2019 r. wywiad środowiskowy (k: 140-142 akt sprawy). Kolegium nie znalazło zatem podstaw do uchylenia lub zmiany kwestionowanej decyzji. Wskazało, że w świetle art. 64 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Wojewódzki Sądu Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 11 marca 2008 r., sygn. akt: II SA/Bk 114/08, wskazał, że: "Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce, nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały w przepisie wymienione jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygająca o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić tok rozumowania organu i poznać kryteria podjęcia danej decyzji". (LEX nr 510068). Odnosząc się do zarzutów odwołania, Kolegium stwierdziło, że istotnie skarżąca w okresie od sierpnia 2018 r. do lutego 2019 r. była częściowo zwolniona z opłaty za pobyt w DPS o kwotę 294,58 zł, jednak ówczesna jej sytuacja dochodowa była gorsza niż obecnie. Pobierała ona rentę z dodatkami w wysokości 2 175,68 zł., opłata za DPS wynosiła 1 522,98 zł., a rata spłacanego do lutego 2019 r. kredytu wynosiła 294,58 zł miesięcznie. Po uregulowaniu zobowiązań skarżącej pozostawała kwota 358,12 zł. Ponadto wydatki na leki w okresie poprzedzającym zwolnienie wynosiły 209 zł. (w tym uwzględniony rachunek za wizytę u lekarza okulisty, który skarżąca załączyła ponownie do niniejszego odwołania). W związku z powyższym twierdzenie skarżącej w odwołaniu, że jej sytuacja finansowa w żaden sposób się nie poprawiła nie są zgodne ze stanem faktycznym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję, skarżąca zarzuciła SKO, że błędnie przyjęło, iż jej sytuacja finansowa pozwala na ponoszenie przez nią opłaty za dom pomocy społecznej w pełnej wysokości. Podniosła, że jest osobą starszą i schorowaną. Jest wdową po więźniu obozu w Oświęcimiu. Przeżyła śmierć męża, dwójki dzieci i wnuka. Wniosła także o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt SPP/Kr 306/19, Sąd przyznał prawo pomocy i ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu – radcę prawnego. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając sprawę zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę kontrolowanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn., Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej). Zgodnie z art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli m. in występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Wskazać należy, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej wynika z treści art. 60 ustawy o pomocy społecznej. Jedną z zasad wyrażonych w tej ustawie jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Państwo i samorządy terytorialne nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Jest to jedna z podstawowych cech odróżniających pomoc społeczną od ubezpieczeń społecznych, które w znacznej części finansowane są ze składek. Uzupełnieniem powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej. (Sierpowska I., Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV, WKP 2017) Zauważa się tutaj, że obowiązki rodzinne wyprzedzają powinności państwa. Jeżeli zatem istnieją osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczyć osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej. (tak: Sierpowska I., Pomoc społeczna jako administracja świadcząca. Studium administracyjnoprawne. WKP 2012). Art. 61 ustawy o pomocy społecznej wskazuje jakie osoby zobowiązane są do ponoszenia opłat z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej. Są to: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W doktrynie podkreśla się, że ponieważ uiszczanie opłat na dom pomocy społecznej stanowi dla osoby zobowiązanej obciążenie finansowe, głównym powodem zastosowania zwolnienia, o którym mowa w art. 64 ustawy o pomocy społecznej, powinna być sytuacja materialna zobowiązanego. Zwolnienie nie powinno nastąpić, jeżeli pomimo zaistnienia wskazanych okoliczności osoba jest w stanie płacić za pobyt w placówce (np. utrzymuje się z jednego, ale wysokiego wynagrodzenia). Stosowanie odmiennych zasad godzi w idee i cele pomocy społecznej. Niezasadne zwolnienie jest sprzeczne z zasadą pomocniczości, przerzuca bowiem na jednostki samorządu terytorialnego i obywateli koszty utrzymania osób, które są samowystarczalne pod względem finansowym lub mogą być utrzymywane przez swoich krewnych. (...) Należy pamiętać, że ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłat przez krewnych (wstępnych i zstępnych) od okoliczności subiektywnych, takich jak wzajemne stosunki w rodzinie. Dlatego stosowanie zwolnień odwołujących się do tych relacji wymaga dużej rozwagi i ostrożności. (patrz: Sierpowska I., Pomoc społeczna. Komentarz. wyd. IV, WKP 2017). Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1861/19 (CBOSA) pojęcie "uzasadnionych okoliczności", o których mowa w pkt 2 art. 64 ustawy o pomocy społecznej, nie zostało sprecyzowane. W przepisie tym wymienione zostały przykładowe okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat. Wskazują one, że w zamiarem ustawodawcy było objęcie jego zakresem zastosowania zdarzeń związanych ze stanem zdrowia zobowiązanego lub członków jego rodziny jak również sytuacji nagłego pogorszenia się sytuacji materialnej będącej wynikiem zdarzeń niezależnych od woli zobowiązanego. Nie sposób zgodzić się ze skargą kasacyjną, że doszło do niewłaściwej oceny sytuacji zdrowotnej skarżącego. Należy zauważyć, że stan zdrowia zobowiązanego do uiszczenia opłat członka rodziny będącego emerytem, podlegał rozważaniu w tym postępowaniu w zakresie ponoszenia wydatków na leczenie i lekarstwa. Brak przedstawienia przez wnioskodawcę jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność uniemożliwiał przyjęcie, że znaczna część emerytury jest wydatkowana na potrzeby zdrowotne, uniemożliwiając wywiązanie się z obowiązku nałożonego decyzją o ponoszeniu opłat. W wyroku z 10 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 2049/17 (CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że przy ocenie wystąpienia przesłanki zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej związanej z niepełnosprawnością czy długotrwałą chorobą, konieczna jest analiza tej okoliczności w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych związanych ze stanem zdrowia wnioskodawcy. Nie sposób zatem przyjąć, by wystarczającym w tym względzie było zaświadczenie lekarskie o rozpoznaniu chorób przewlekłych (por. wyrok NSA z dnia 24 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 694/20; LEX nr 3046611). Patrząc przez ten pryzmat na kontrolowane decyzje, nie można się dopatrzeć istnienia w nich kwalifikowanych wad skutkujących stwierdzeniem nieważności, czy wznowieniem postępowania. Brak też podstaw do ich uchylania. Orzekające organy nie naruszyły bowiem przy ich wydawaniu, ani przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, ani przepisów postepowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu orzekające organy przeanalizowały wobec wniosku skarżącej o częściowe zwolnienie jej z ustalonej opłaty za pobyt w DPS jej sytuację i zdrowotną i finansową w kontekście celów regulacji art. 64 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie można więc im skutecznie zarzucić błędnej wykładni tego przepisu ustawy i jego niewłaściwego zastosowania. Trudno też doszukać się takich uchybień przepisom postępowania, które skutkowałyby uchyleniem decyzji. Wbrew temu co twierdzi skarżąca organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy. W sytuacji, gdy dochód skarżącej stanowi renta wraz z dodatkami w wysokości 2 267,14 zł miesięcznie, a za pobyt w DPS skarżąca zobowiązana jest dokonać odpłatności w wysokości 1587,00 zł, to biorąc pod uwagę, że w dyspozycji jej pozostaje kwota 680,14 zł, mając na uwadze średniomiesięcznie wydatki na leki i środki pomocnicze w wysokości 84,33 zł, oraz okoliczności, iż w DPS ma zapewnione całodobowe zamieszkanie, wyżywienie i opiekę pracowników, a także bezpłatny dostęp do niektórych leków, zgodzić się należało z oceną organów, iż kwota 595,81 zł jaka pozostaje skarżącej po potrąceniu wskazanych wydatków, jest rzeczywiście wystarczająca do spłaty przez nią miesięcznej raty za zaciągnięty kredyt w wysokości 100 zł. Skarżąca nie przedstawiła takich dowodów, z których by wynikała konieczność ponoszenia jeszcze innych wydatków na leczenie, co w konsekwencji prowadziłoby do niemożności wywiązania się przez nią z obowiązku poniesienia w pełni opłaty za jej pobyt w DPS. Trafnie zwróciło uwagę Kolegium, że do wniosku skarżąca dołączyła zaświadczenie z dnia 5 kwietnia 2019 r. (k. 127 akt administracyjnych), z którego wynika, że w dniu 10 lipca 2018 r. odbyła wizytę u okulisty za która zapłaciła 350 zł, które było uwzględniane przy uprzednim zwolnieniu skarżącej z opłaty za pobyt DPS, (w okresie od sierpnia 2018 r. do lutego 2019 r. skarżąca była częściowo zwolniona z opłaty za pobyt w DPS o kwotę 294,58 zł). Wynika to z oświadczenia skarżącej z dnia 2 sierpnia 2018 r. (k. 116 akt administracyjnych), w którym nawiązuje do tej samej wizyty u okulisty. Nie budzi zatem wątpliwości prawidłowość dokonanej przez organy analizy możliwości finansowych skarżącej na poniesienie ustalonej opłaty za pobyt w DPS w kontekście potrzeb i wyższych nakładów finansowych skarżącej związanych z jej stanem zdrowia. Prawidłowo ustaliły organy, że jej sytuacja materialna i finansowa nie pogorszyła się i jest ona w stanie ponieść bez uszczerbku ustaloną opłatę za pobyt w DPS. Przy tej ocenie należy mieć także na uwadze i to, że "...wydatki wynikające z chęci mieszkańca DPS do zaspokojenia swych potrzeb w szerszym zakresie niż to zapewnia DPS mogą być pokrywane z pozostałej mu kwoty po opłaceniu pobytu w placówce. Nie jest to natomiast sama w sobie "uzasadniona okoliczność", o jakiej mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s." (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1277/19; LEX nr 2976507). Orzekające organy ustaliły i rozpatrzyły więc wszystkie istotne dla treści rozstrzygnięcia okoliczności. Nie naruszyły zatem postanowień art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) w stopniu skutkującym uchyleniem kontrolowanych decyzji. Mankamenty, czy niedoskonałości natomiast redakcji uzasadnienia decyzji same w sobie nie mogą stanowić podstawy do uchylenia decyzji. Wobec tego skarga nie mogła wywrzeć zamierzonego skutku. Mając na uwadze powyższe, na podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, jak w sentencji wyroku.