III SA/Gl 452/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi H. s.c. w W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 marca 2022 r. nr 020000/71/ODW-RDZ-4051/2021-RED w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją znak 020000/71/ODW-RDZ-4051/2021-RED z dnia 15.03.2022r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – dalej Prezes –działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.", oraz art. 31zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - dalej: ustawa COVID-19), (Dz. U. 2021 poz. 2095), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.– dalej Zus, organ - z dnia 9.11.2021 r., znak: [...], odmawiającej H. s. c. – dalej strona, skarżący - prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od dnia 1.11.2020 r. do dnia 30.11.2020 r. Stan sprawy jest następujący; Zus decyzją z dnia 09.11.2021r. znak [...], odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od dnia 1.11.2020 r. do dnia 30.11. 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał treść art. 31zo ust.10 i art. 31zp ust. 1 pkt 4 ustawy COVID-19 podnosząc, iż wniosek o zwolnienie z opłacania składek mógł być złożony wyłącznie w formie dokumentu elektronicznego za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład w systemie teleinformatycznym w nieprzekraczalnym terminie do 31.01.2021r. Ponieważ taki wniosek nie wpłynął w ustawowym terminie organ nie mógł udzielić zwolnienia z opłacania składek za listopad 2020r. Zaznaczył przy tym, iż przepisy prawne nie przewidują przywrócenia terminu do złożenia wniosku RDZ-B6. Od ww. decyzji skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy który decyzją Prezesa Zus z dnia 15.03.2021r. nie został uwzględniony. Prezes podejmując rozstrzygnięcie w sprawie podzielił w całości pogląd organu, iż w sytuacji gdy strona w ustawowym terminie do 31.01.2021r. nie złożyła w formie elektronicznej wniosku brak jest podstaw do pozytywnego jego załatwienia. Zaznaczył, iż wniosek został przez stronę złożony dopiero 26.02.2021 r., czyli po wskazanym terminie. Przepisy prawne nie przewidują możliwości przywrócenia terminu do złożenia wniosku, w związku z tym ZUS nie może udzielić zwolnienia z opłacania składek za listopad 2020 r. Nadmienił, iż informacje na temat wspomnianego wniosku strona mogła uzyskać osobiście - w dowolnej placówce ZUS, który od dnia 4.05.2020 r. został otwarty dla klientów lub telefonicznie - poprzez Centrum Obsługi Telefonicznej ZUS dostępnej w dni robocze (pn. - pt.) w godzinach 7.00 - 15.00. Podniósł także, iż termin na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Uchybienie polegające na złożeniu wniosku po ustawowym terminie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa do wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania składek. Ponadto przepis art. 15zzzzzn2 ustawy COVID adresowany jest do strony postępowania, natomiast w przypadku braku złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, postępowanie takie w ogóle nie zostało wszczęte. W przypadku niezachowania terminu materialnego strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o uregulowania art. 58 i art. 59 k.p.a. Upływ terminu na złożenie wniosku, w którym strona mogła skutecznie wszcząć postępowanie administracyjne, winien skutkować wydaniem negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. W skardze do WSA w Gliwicach skarżący zarzucili organowi; I. Naruszenie art. 58 §1 i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że termin na złożenie wniosku o zwolnienie z opłaty składek jest terminem prawa materialnego, które nie podlega przywróceniu, a jego złożenie po ustawowym terminie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia tego prawa II. Naruszenie przepisu k.p.a., a to art. 7 a §1 w zakresie wątpliwości co do treści normy prawnej, winny być rozstrzygane na korzyść strony, III. Naruszenie art. 7 b w zakresie obowiązku postępowania Organów Administracji Publicznej w zakresie niezbędnym do dokładnego określenia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mający na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania przy pomocy środków adekwatnych do charakteru okoliczności i stopnia złożoności sprawy, IV. Naruszenie art. 8 §1, a więc obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równości traktowania wobec prawa. W konsekwencji postawionych zarzutów wniesiono o: uchylenie zaskarżonej decyzji ZUS, zasądzenie kosztów postępowania. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, gdyż narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 31zo ust. 10 ustawy Covid-19 na wniosek płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 września 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z, 49.32.Z, 49.39.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z, zwalnia się z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za ten miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek do dnia 30 czerwca 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w listopadzie 2020 r. był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w listopadzie 2019 r. Płatnik składek jest zobowiązany przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach u.s.u.s., chyba że zgodnie z tymi przepisami jest zwolniony z obowiązku ich składania ( art. 31zq ust. 3 ustawy Covid-19). Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek należnych za listopad 2020 r., o których mowa w art. 31zo ust. 10 ustawy Covid-19, jest przesłanie wniosku o zwolnienie z opłacania składek, który może być złożony wyłącznie w formie dokumentu elektronicznego za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w formie dokumentu elektronicznego opatrzonego kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym, podpisem osobistym albo wykorzystując sposób potwierdzania pochodzenia oraz integralności danych udostępniony bezpłatnie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w systemie teleinformatycznym nie później niż do dnia 31 stycznia 2021 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Zgodnie z art. 31zp ust 1 pkt 4 ustawy COVID-19 wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek o którym mowa w art. 31zo ust 10 należnych za listopad 2020 r., płatnik powinien przekazać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie później niż do 31.01.2021 r. Podstawą faktyczną odmowy zwolnienia było stwierdzenie przez organ nie złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS za listopad 2020r. w formie wymaganej prawem, a zatem w formie elektronicznej. Tym niemniej zauważyć należy, że wniosek taki został złożony w formie papierowej, a strona w piśmie z 14.05.2021r. wskazała, iż wniosku w formie elektronicznej nie złożyła z winy biura rachunkowego który tego obowiązku zaniedbał. Jednocześnie jednak zwróciła się z prośbą o możliwość dopełnienia tej czynności i złożenie wniosku RDZ-B6 elektronicznie. Pomimo takiego stwierdzenia zawartego w piśmie ogólnym skierowanym do ZUS ( k-9 akt adm.) organ wniosku tego nie ocenił indywidualnym aktem lecz wskazał jedynie w treści wydanej decyzji, iż termin na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Uchybienie zaś polegające na złożeniu wniosku po ustawowym terminie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa do wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania składek. W przypadku niezachowania terminu materialnego strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o uregulowania z art. 58 i art. 59 k.p.a. Takie stwierdzenie w ocenie składu orzekającego w sprawie nie jest wystarczające w świetle art. 59 § 1 zd. 2 k.p.a., który wyraźnie przewiduje dla niego postanowienie jako formę rozstrzygnięcia i możliwość zaskarżenia zażaleniem. W tym miejscu podniesienia wymaga, iż jak stanowi art. 15 zzzzzn2 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, dalej zwanej ustawa o Covid 19) dodany do niej ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 - zwanej nadal ustawą zmieniającą), który wszedł w życie dnia 16 grudnia 2020 r. w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu – ust. 2. Termin z art. 31 zp ust.1 pkt 4 ustawy Covid 19 w ocenie Sądu, jest terminem zawitym. Zaś art. 15 zzzzzn2 ustawy o Covid 19 jest regulacją szczególną w stosunku do tego przepisu. Oznacza to, że po wpływie do organu wniosku w formie papierowej winien był on zawiadomić skarżących o uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej i wyznaczyć 30 dniowy termin do złożenia ewentualnego wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Zwłaszcza, iż jak wyżej wskazano strona w piśmie 14.05.2021r. wnosiła o możliwość złożenia jeszcze takiego wniosku (druk– RDZ B6. ). Zauważyć również należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje podgląd, że przepis art. art. 15 zzzzzn2 ust. 2 ustawy o Covid-19, nie przewiduje innych przesłanek przywrócenia terminu, niż przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, wprowadza jedynie dodatkowy tryb poinformowania strony o fakcie uchybienia i wydłuża - z siedmiu do trzydziestu dni - termin do złożenia prośby o przywrócenie. Akcentuje się również, że pomimo, iż z przepisu art. 15 zzzzzn2 ustawy o Covid-19 nie wynika, według jakich zasad organy administracji powinny rozpatrywać wnioski o przywrócenie terminów prawa administracyjnego, to jednak skoro ustawodawca nawiązał w ust. 3 tego artykułu wprost do art. 58 K.p.a., to należy przyjąć, że jego intencją było, aby wnioski tego rodzaju rozpatrywane były właśnie w oparciu o przepisy k.p.a. Podkreśla się też, że przepis art. 15 zzzzzn2 ustawy o Covid-19 nie funkcjonuje samodzielnie i nie może stanowić wyłącznej podstawy do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Przepis art. 15 zzzzzn2 ww. ustawy formułuje obowiązek organu w zakresie poinformowania o uchybieniu i możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu, ale samo rozpoznanie wniosku odbywa się w oparciu o przesłanki określające podstawę do przywrócenia terminu określone w art. 58 k.p.a. (por. wyroki: WSA w Gliwicach z dnia 2 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1588/21; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 12 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 749/21, WSA w Gliwicach z dnia 7 grudnia 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 776/21; WSA w Łodzi z dnia 14 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 862/21 - wszystkie orzeczenia dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem ( http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi także wątpliwości to, że zaskarżona decyzja została wydana w czasie obowiązującego od 14.03.2020 r na terenie Polski stanu epidemii. Wobec powyższego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i art. 200 P.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję i zasądzono na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania. Ponownie rozpoznając sprawę organ przede wszystkim wyznaczy stronie, zgodnie z wyżej przedstawionym poglądem, termin do złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Dalsze procedowanie będzie zależne od tego, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa oraz od tego, jak zostanie rozpatrzony jej wniosek.