I OZ 911/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 638/11 odmawiające przyznania M. R. prawa pomocy w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 11 października 2011 r. odmówił przyznania M. R. prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2011 r. w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że M. R. w niniejszej sprawie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz zamieszkuje w wynajmowanym lokalu komunalnym o powierzchni [...] m². Oświadczył, że nie posiada zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro, ani nieruchomości. Zadeklarował także, że nie uzyskuje żadnego dochodu, wskazując przy tym, że od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, ponieważ nie wpuszcza do swojego mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Z. i "przeżył z kradzieży". W piśmie z dnia 8 lipca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, potwierdzonej nadesłanymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłat, wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania oraz nadesłanie zeznania podatkowego na rok 2010, lub zaświadczenia potwierdzające fakt jego niezłożenia. W odpowiedzi M. R. przedłożył zaświadczenie potwierdzające, że na dzień [...] lipca 2011 r. posiada zaległości czynszowe na kwotę [...] zł, postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] sierpnia 2011 r., z którego treści wynika, że nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2010, "rozliczenie z tytułu dostaw energii elektrycznej" oraz zaświadczenie wydane w dniu [...] sierpnia 2011 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do [...] marca 2010 r., aktualnie jednak z nich nie korzysta i od [...] października 2009 r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe. Nadto wnioskodawca przedstawił pismo procesowe datowane na [...] sierpnia 2011 r., w treści którego podniósł, że nie obciążają go żadne pożyczki oraz powtórzył, że nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej i nie wpuszcza do mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., gdyż ci, jak podał - "zaplanowali zabójstwo" jego osoby. Raz jeszcze przy tym wskazał, że "przeżył z kradzieży". Postanowieniem z dnia 16 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. M. R. wniósł od tego postanowienia sprzeciw. Odmawiając przyznania wnioskodawcy prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazał, że w przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Mając jednak na względzie, że skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku celowego, czyli dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, nie ma on obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Zatem w tym zakresie jego wniosek jest bezprzedmiotowy i nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się z kolei do wniosku o ustanowienie adwokata Sąd stwierdził, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem, w opinii Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. R. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Sąd uznał, iż nie był przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego wnioskodawcy nie są znane, mimo istniejącego po jego stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca powołał się co prawda na trudną sytuację materialną, jednak pomimo stosownego wezwania nie uzupełnił swoich oświadczeń w sposób umożliwiający precyzyjną ocenę tej sytuacji. Nie określił bowiem miesięcznej wysokości kosztów ponoszonych w związku z bieżącym utrzymaniem ani też nie wyjaśnił w sposób dostatecznie wiarygodny, z jakich źródeł czerpie środki na pokrycie tych wydatków. Sąd zaznaczył, że skarżący ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu umiarkowanym, do marca 2010 r. korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej pobierając zasiłek stały, podlegający pomniejszeniu o potrącenia dokonywane z tytułu alimentów, które obowiązany był uiszczać, a nadto wcześniej, zasiłki celowe na żywność. Okoliczności te dotyczą jednak zasadniczo okresu do marca 2010 r., a tym samym nie obrazują sytuacji materialnej strony w dniu rozpozna złożonego przez nią wniosku. Samo to nie wystarcza jednak, aby uznać, że zachodzi przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy. Strona bowiem oświadczyła, że od kwietnia 2010 r. nie uzyskuje żadnych dochodów, nie powołując się przy tym, aby obciążały ją zaległości płatnicze w ramach innych zobowiązań. Nie podawała również, aby nie pokrywała innych kosztów utrzymania, takich jak wyżywienie, zakup środków czystości i odzieży oraz należności w ramach opłat za gaz, wodę, wywóz śmieci, telefon czy energię elektryczną. Trudno zatem uznać, że wnioskodawca, który twierdzi, że od półtora roku nie uzyskuje żadnych dochodów, jest w stanie te wydatki ponosić, a skoro równocześnie oświadczył, że nie posiada oszczędności i nie zaciągał pożyczek, to budzić może podejrzenie, że uzyskuje środki pieniężne ze źródeł, których we wniosku nie ujawnił. Sąd stwierdził również, że wnioskodawca odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 lipca 2011 r. nie wyszczególnił, jakie konkretnie miesięczne koszty utrzymania ponosi i jaka jest ich wysokość, ani też nie wyjaśnił w sposób przekonujący i rzetelny, skąd bierze środki na ich pokrycie. Wskazał, zaś wyłącznie, że "przeżył z kradzieży", co jednak trudno uznać za wiarygodne. Co prawda przedstawił na jego poparcie kopię "doniesienia na samego siebie za przeżycie z kradzieży", które w dniu [...] sierpnia 2011 r. złożył w Prokuraturze Rejonowej w Z., jednak w ocenie Sądu nie może ono zostać uznane za miarodajny dowód, gdyż skarżący zawarł w nim tylko ogólne stwierdzenie o "przeżyciu z kradzieży", nie wskazując żadnych bliższych szczegółów czy faktów, które mogłyby tę okoliczność uprawdopodobnić, a wprost przeciwnie - deklarując "odmowę zeznań, odmowę odpowiedzi na pytania dot. dokonanych kradzieży" oraz oświadczając, że "nie podda się dobrowolnie karze i nie przyzna się do winy". W ocenie Sądu Wojewódzkiego można było zatem przyjąć, że wnioskodawca dostatecznie zobrazował swój stan majątkowy i sytuację materialną. Z kolei powoływanie się przez skarżącego na pozyskiwanie środków utrzymania z kradzieży stanowi wyraz lekceważenia Sądu. Odstępując zatem od złożenia wyjaśnień i dokumentów, skarżący nie usunął istniejących wątpliwości Sądu co do jego sytuacji materialnej i dlatego nie sposób przyjąć, aby spełnił on wymóg, od którego art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. We wniesionym zażaleniu M. R., kwestionując zaskarżone postanowienie, wniósł o jego zmianę lub uchylenie. W uzasadnieniu podniósł, że "żyje z kradzieży". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd Wojewódzki słusznie uznał za bezzasadny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych. Niewątpliwie bowiem przedmiotowa skarga została wniesiona na decyzję w przedmiocie zasiłku celowego, czyli dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, w której strona - zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: "P.p.s.a." - nie ma obowiązku ponosić tego rodzaju ciężarów fiskalnych. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie M. R. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z pewnością bowiem nie można uznać za wiarygodne twierdzenie, że skarżący pomimo nieuzyskiwania jakichkolwiek dochodów dysponuje środkami na swoje utrzymanie. Zaistniałego stanu nie usprawiedliwia również jego oświadczenie o utrzymywaniu się z kradzieży, które – jak słusznie stwierdził Sąd Wojewódzki – świadczy o lekceważeniu obowiązków procesowych strony. Nieprzedstawienie przez skarżącego rzetelnej sytuacji finansowej uprawniało w związku z tym Sąd do wezwania go w oparciu o art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowego oświadczenia. Skarżący mimo wezwania do uzupełnienia złożonego wniosku przez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, potwierdzonej nadesłanymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłat oraz wskazanie źródeł, z których czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania, obowiązku o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., nie dopełnił. Tym samym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.