I SA/Wa 1878/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 października 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 roku. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala sprzeciw. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], na skutek odwołania A. K. (dalej jako "skarżący"), uchylił w całości decyzję Burmistrza P. (dalej jako "Burmistrz") z [...] czerwca 2020 r. nr [...] odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący pismem z [...] czerwca 2020 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej. Burmistrz decyzją z [...] czerwca 2020 r., działając na podstawie art. 30 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2019 r. poz. 1818 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", odmówił skarżącemu umorzenia ww. należności i wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie Burmistrza, z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie spełnia warunków określonych w cytowanym przepisie, bowiem w okresie ostatnich 3 lat nie dokonywał systematycznych miesięcznych wpłat na konto komornika w wysokości nie niższej niż zasądzone alimenty. Skarżący jest zaś osobą młodą, zdrową, w wieku produkcyjnym, a więc jest w stanie spłacić pozostałą kwotę zadłużenia. Burmistrz nie dopatrzył się natomiast szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności, a dodatkowo zmniejszył skarżącemu zajęcie wynagrodzenia za pracę do kwoty [...] zł miesięcznie. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że obowiązek egzekwowania zaległości z konta bankowego we właściwej wysokości spoczywa na komorniku, tym samym niedokonywanie comiesięcznych wpłat na konto komornika przez okres 3 ostatnich lat nie wynikało z winy skarżącego. Skarżący jest ponadto osobą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności i kończy w bieżącym roku 60 lat. Kolegium decyzją z [...] sierpnia 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", uchyliło decyzję z [...] czerwca 2020 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji wskazało, że z informacji uzyskanej od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. z [...] czerwca 2020 r. wynika, że w okresie od [...] czerwca 2018 r. dokonano [...] wpłat na NFAL na łączną kwotę [...] zł oraz [...] wpłat na rzecz UWW na łączną kwotę [...] zł. W konsekwencji Burmistrz odmówił skarżącemu umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej uznając, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 30 ust. 1 ustawy. Zdaniem Kolegium, rozstrzygnięcie to zostało wydane z naruszeniem art. 11 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. Burmistrz w lakonicznym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie tylko nie wskazał, w jakiej wysokości skarżący zobowiązany jest/był uiszczać alimenty, ale również w aktach brak jest tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, który określałby wysokość zobowiązania i krąg małoletnich, na które alimenty mają być płacone. Burmistrz nie wyjaśnił również, na jakiej podstawie stwierdził, że skarżący nie dokonywał systematycznych miesięcznych wpłat na konto komornika – nie podano chociażby, ilu takich wpłat dokonał lub ilu zajęć komorniczych dokonano i w jakiej wysokości, jak też brak jest informacji, jakie jest całkowite zadłużenie, o którego umorzenie wnosi skarżący oraz ile wynoszą naliczone odsetki. Z kolei ww. wykaz wpłat dłużnika wystawiony przez komornika sądowego w dniu [...] czerwca 2020 r. odzwierciedla wpłaty komornika na rzecz organu, nie zaś miesięczne zajęcia komornicze, o których mowa w odwołaniu. Ponadto dane znajdujące się w tym wykazie, nie pokrywają się z danymi zawartymi w przedłożonej przez Burmistrza "Informacji o długu dłużnika". Kolegium zaznaczyło również, że zgodnie z art. 30 ustawy, instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń odrębnie jest uregulowana w odniesieniu do kompetencji organu właściwego dłużnika (ust. 1) i odrębnie wierzyciela (ust. 2). I tak w postępowaniu toczącym się w trybie art. 30 ust. 1 ustawy organ bada jedynie skuteczność egzekucji i rozpatrując wniosek o umorzenie nie może uwzględniać sytuacji majątkowej i zdrowotnej dłużnika – zastosowanie ulgi uzależnione jest przede wszystkim od stopnia skuteczności postępowania egzekucyjnego i jednocześnie wpłaty pełnej wysokości alimentów. Sytuacja majątkowa i zdrowotna dłużnika oraz ewentualne powody powstania zadłużenia mogą odnieść skutek wyłącznie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. Z kolei z uzasadnienia zaskarżonej, jak również z zebranego materiału dowodowego, nie wynika w sposób jednoznaczny, czy organ działa jako organ właściwy dłużnika, czy też wierzyciela. Niemniej jednak odniesienie się przez Burmistrza do stanu zdrowia skarżącego oraz do jego możliwości spłaty zadłużenia może świadczyć, że działał on jako organ właściwy dłużnika oraz wierzyciela. W tym zakresie organ powinien wyjaśnić skarżącemu przesłanki instytucji umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy oraz dokładniej zbadać jego sytuację dochodową i zdrowotną (przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy). Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania, tj. art. 77 § 1 K.p.a. Konsekwencją stwierdzonych uchybień jest uchylenie tej decyzji w całości, ponieważ rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, tj. ustalenia, czy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna w myśl art. 30 ust. 1 ustawy oraz, jeśli ośrodek pomocy społecznej działa jako organ właściwy wierzyciela, zbadanie, czy zachodzą przesłanki zastosowania ulgi określonej w art. 30 ust. 2 ustawy, które to wyjaśnienia powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym, a następnie w uzasadnieniu decyzji. Sprzeciw od powyższej decyzji wniósł skarżący, wskazując, że od lipca 2017 r. do dnia dzisiejszego z jego wynagrodzenia potrącana jest kwota zajęcia komorniczego w wysokości [...] zł. W tej sytuacji w ocenie skarżącego, spełnia on przesłanki do umorzenia 30% zadłużenia z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej po 3-letniej egzekucji zasądzonych alimentów. Skarżący zaznaczył również, że wystąpił do Banku [...] z reklamacją dotyczącą zajęcia komorniczego. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie podtrzymując w całości argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Skarżący przy piśmie z [...] sierpnia 2020 r. nadesłał kopię odpowiedzi banku na ww. reklamację, zaś w dniu [...] września 2020 r. kopię wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 2004 r. sygn. akt [...] orzekającego separację małżonków i ustalającego koszty utrzymania i wychowania ich wspólnych małoletnich dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest sprzeciw od decyzji Kolegium, którą organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania skarżącego, uchylił na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. decyzję z [...] czerwca 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy nie naruszył art. 138 § 2 K.p.a., a w konsekwencji sprzeciw należało uznać za niezasadny. W myśl art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Reasumując, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną, jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Sytuacja taka występuje wówczas, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego albo gdy przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak podstaw do zastosowania przez organ odwoławczy art. 136 K.p.a., albo powstała konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego ze względu na zmianę stanu faktycznego. W niniejszej sprawie uchylenie decyzji Burmistrza nastąpiło z uwagi na konieczność wyjaśniania przez organ pierwszej instancji, na jakiej podstawie prawnej działa w niniejszym postępowaniu, tj. czy jako organ właściwy dłużnika na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, czy też również jako organ właściwy wierzyciela na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy. W konsekwencji w sprawie konieczne stało się również uzupełnienie materiału dowodowego, który umożliwi wykazanie zaistnienia, bądź też nie, przesłanek umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej, co uzasadniało zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Stosownie z kolei do art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Jak słusznie wskazało Kolegium, z akt niniejszej sprawy, jak też z uzasadnienia decyzji Burmistrza, nie wynika w sposób bezsporny, czy ww. przesłanki umorzenia skarżącemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego i zaliczki alimentacyjnej, zostały, czy też nie zostały spełnione. Burmistrz nie tylko nie wskazał w sprawie, w jakiej wysokości skarżący zobowiązany był (i czy nadal jest) uiszczać alimenty, ale również w aktach brak jest tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, który określałby wysokość zobowiązania i krąg małoletnich, na które alimenty te mają być wypłacane. W sprawie nie zostało również wyjaśnione, czy faktycznie skarżący nie dokonywał systematycznych miesięcznych wpłat na konto komornika – nie podano ilu takich wpłat dokonał lub ilu zajęć komorniczych dokonano i w jakiej wysokości, jak też brak jest informacji, jakie jest całkowite jego zadłużenie, o którego umorzenie wnosi oraz ile wynoszą naliczone odsetki. Powyższe jest to o tyle istotne, że skarżący konsekwentnie podnosi, że z jego wynagrodzenia komornik regularnie od 2017 r. potrącał z tego tytułu kwotę [...] zł. Jak trafnie zwróciło przy tym uwagę Kolegium, ze znajdującego się w aktach sprawy wykazu wpłat dłużnika wystawionego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w P. w dniu [...] czerwca 2020 r. nie wynika, jakie kwoty były potrącane z wynagrodzenia skarżącego, ale odzwierciedla ono wpłaty komornika na rzecz organu. Ponadto dane zawarte w ww. wykazie nie pokrywają się z danymi zawartymi w przedłożonej przez Burmistrza "Informacji o długu dłużnika". W tej sytuacji nie sposób uznać, czy w sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w at. 30 ust. 1 ustawy do umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności. Jak słusznie zauważył również organ odwoławczy, z decyzji Burmistrza z [...] czerwca 2020 r. wnioskować można również (mając na uwadze przywołany w jej materialnoprawnej podstawie art. 30 ust. 1, 2 i 3 ustawy, jak i powołanie się w uzasadnieniu na sytuację dochodową, rodzinną i zdrowotną wnioskodawcy), że organ ten działał również jako organ właściwy wierzyciela. W tym zakresie Burmistrz powinien wyjaśnić skarżącemu przesłanki instytucji umorzenia postępowania należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy oraz dokładniej zbadać jego sytuację dochodową i zdrowotną (m.in. przeprowadzić rodzinny wywiad środowiskowy). W sprawie ustaleń takich jednak zabrakło. Burmistrz poprzestał jedynie na lakonicznym stwierdzeniu, że skarżący jest "osobą młodą, zdrową, w wieku produkcyjnym i jest w stanie spłacić pozostałą kwotę zadłużenia". Pamiętać natomiast należy, że analiza art. 30 ust. 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydawana na jego podstawie zapada w ramach uznania administracyjnego – o czym przesądza użyty przez ustawodawcę zwrot "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może bowiem umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, z drugiej zaś - co miało miejsce w niniejszej sprawie - może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Istotne jest jednak, że działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza dowolności. Wręcz przeciwnie, działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie - poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 K.p.a., uzupełnionej postanowieniami art. 77 § 1 K.p.a., jak również zasadami i celami określonymi w powołanej ustawie. Innymi słowy, przesłanką zastosowania ulgi w postaci umorzenia powyższych należności jest każdorazowo ustalenie sytuacji dochodowej oraz rodzinnej dłużnika alimentacyjnego i ocena tej sytuacji. Wskazane uznanie administracyjne, towarzyszące wydaniu decyzji, oznacza, że organ ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, jednak zależnie od okoliczności sprawy, przy czym oczywistym jest, że rozstrzygnięcie to powinno zapaść po wnikliwym wyjaśnieniu i rozważeniu wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona, ze szczególnie uwzględnieniem przez organ obowiązków płynących z zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 K.p.a. Nie ulega bowiem wątpliwości, że decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia niż decyzje o charakterze związanym, gdyż powinny wskazywać, jakie względy zdecydowały, że to, a nie inne, rozstrzygnięcie w sprawie zapadło. W konsekwencji powyższych uwag zgodzić się należy z Kolegium, że argumentacja zawarta w decyzji Burmistrza nie została poprzedzona zebraniem materiału dowodowego niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia, zaś odmowne załatwienie wniosku skarżącego było co najmniej przedwczesne. Sąd, nie przesądzając treści przyszłego rozstrzygnięcia organów administracji publicznej, podziela stanowisko Kolegium wyrażone w zaskarżonej decyzji, że decyzja Burmistrza została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 107 § 1 i § 3 K.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia. W sprawie niezbędne jest bowiem wyjaśnienie, czy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna w myśl art. 30 ust. 1 ustawy oraz czy ośrodek pomocy społecznej działa również jako organ właściwy wierzyciela, a jeśli tak – konieczne jest zbadanie, czy zachodzą przesłanki zastosowania ulgi określonej w art. 30 ust. 2 ustawy, które to wyjaśnienia powinny znaleźć odzwierciedlenie w materiale dowodowym, a następnie w uzasadnieniu decyzji. Powyższe oznacza, że Kolegium prawidłowo zastosowało w sprawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylając decyzję Burmistrza z [...] czerwca 2020 r. i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, bowiem zaistniała konieczność zgromadzenia dodatkowego materiału dowodowego, który pozwoli na podjęcie decyzji, czy w sprawie zaistniały, bądź też nie zaistniały, przesłanki do zastosowania art. 30 ustawy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.