I OZ 605/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Miasta Stołecznego Warszawy na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 października 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1957/22 o odrzuceniu skargi Miasta Stołecznego Warszawy na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 19 lipca 2022 r. nr DO.1.7614.47.2022.AŁ w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Miasto Stołeczne Warszawa (dalej: strona skarżąca), reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z 19 lipca 2022 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Zarządzeniem z 19 września 2022 r. Przewodnicząca Wydziału wezwała pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi, jej braków formalnych przez nadesłanie jednego odpisu skargi. Wezwanie zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącego w dniu 26 września 2022 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności upłynął w dniu 3 października 2022 r. Wykonując wezwanie pełnomocnik skarżącego, zamiast bezpośrednio do Sądu, pismo uzupełniające braki formalne skargi w dniu 29 września 2022 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej) skierował za pośrednictwem Ministra Rozwoju i Technologii. Pismo uzupełniające braki formalne skargi, wpłynęło do organu 3 października 2022 r., który przekazał je do Sądu w dniu 5 października 2022 r. (data nadania pisma w polskiej placówce pocztowej). W konsekwencji czynność została dokonana z przekroczeniem wyznaczonego przez Sąd terminu. Postanowieniem z 17 października 2022 r., IV SA/Wa 1957/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił powyższą skargę (pkt 1) wskazując, że jak wynika z akt sprawy, nie wykonano w sposób prawidłowy zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z 19 września 2022 r. Sąd I instancji wyjaśnił, że w toku już wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego, strona winna każde pismo procesowe kierować bezpośrednio do sądu, w tym odpowiedź na wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. W sytuacji bowiem wniesienia pisma procesowego, które powinno być skierowane bezpośrednio do Sądu, a zostało złożone za pośrednictwem organu, najwcześniejszą datą, jaką można przyjąć za datę złożenia tego pisma jest data przesłania tego pisma przez organ do Sądu. W niniejszej sprawie za datę uzupełnienia braków formalnych skargi przyjęto dzień 5 października 2022 r., czyli datę nadania przez Ministra Rozwoju i Technologii przesyłki zawierającej pismo uzupełniające braki formalne skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W zaistniałej sytuacji, przekroczenie terminu nastąpiło wskutek nieprawidłowo dokonanej czynności związanej z wysłaniem pisma uzupełniającego braki formalne skargi do organu, zamiast bezpośrednio do sądu. O zwrocie wpisu od skargi orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. (pkt 2). Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła strona skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania, tj. art. 58 § 1 pkt 3 oraz § 3 w zw. z art. 49 § 1 p.p.s.a. przez uznanie, że zaistniały okoliczności dające podstawę do odrzucenia skargi, z uwagi na fakt, iż pismo uzupełniające braki formalne skargi zostało wniesione po upływie siedmiodniowego terminu, w sytuacji gdy skarżący wniósł pismo za pośrednictwem organu w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, a Sąd w dniu wydania orzeczenia posiadał prawidłowe dokumenty, zatem nie było podstaw do zastosowania wskazanych przepisów; 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 78 Konstytucji RP przez niewłaściwą interpretację przepisów p.p.s.a., w wyniku czego Sąd I instancji pozbawił skarżącego faktycznej możliwości rozpatrzenia sprawy przez niezależny sąd, a przez rygorystyczną wykładnię literalną zamknął skarżącemu drogę sądowego dochodzenia naruszonego prawa. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący w dniu 29 września 2022 r., a więc w zakreślonym przez Sąd terminie, nadał pismo z uzupełnionym brakiem formalnym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Ministra Rozwoju i Technologii. Organ przedmiotowy odpis skargi odebrał w dniu 3 października 2022 r., a do Sądu przekazał 5 października 2022 r. Skarżący podkreślił, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego można spotkać się ze stanowiskiem, zgodnie z którym w sytuacji, gdy skarżący nadesłał odpisy skargi po terminie wskazanym w wezwaniu, ale w dniu wydania postanowienia o odrzuceniu skargi Sąd był w posiadaniu tych odpisów, to postanowienie o odrzuceniu skargi w tej sytuacji jest wadliwe i podlega uchyleniu (postanowienia NSA: z 29 lipca 2011 r., I OZ 565/11; z 26 września 2012 r., I OSK 2204/12; z 22 marca 2013 r., I OSK 480/13; z 22 stycznia 2013 r., II OSK 42/13; z 26 czerwca 2012 r., II OSK 1452/12). Skarżący stwierdził ponadto, że w sytuacji w której Sąd dysponuje aktami administracyjnymi sprawy oraz odpowiedzią na skargę organu, a w sprawie – poza skarżącym i organem administracji publicznej – nie występują żadne inne strony ani uczestnicy, nie ma podstaw do przyjęcia, że brak odpisu złożonej skargi uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. W sprawie o przywrócenie terminu do złożenia odwołania stosunek procesowy nawiązał się wyłącznie między skarżącym i organem, którego czynność – odmowa przywrócenia terminu, jest przedmiotem zaskarżenia. Odmowa przywrócenia terminu jest rozstrzygnięciem formalnym, które w żaden, sposób nie wpływa na sytuację prawną osób, dopiero przywrócenie terminu i rozpoznanie odwołania mogłoby wpłynąć na ich sytuację prawną. Skoro w tej sprawie organ odmówił przywrócenia terminu, to nie było podstaw do wzywania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi na ww. czynność przez przedłożenie odpisu celem doręczenia podmiotowi innemu niż organ. Na tym etapie postępowania podmioty, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, a nie składały odwołania, ani wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie mają statusu uczestników postępowania na prawach strony i nie posiadają związanych z tym uprawnień procesowych. Nie było więc w ocenie skarżącego podstaw do wzywania skarżącego do złożenia odpisu skargi, a w konsekwencji odrzucenia skargi, jeśli jej odpis nie zostanie przedłożony. Natomiast w przypadku uznania przez Sąd, że doręczenie odpisów skargi było konieczne zważyć należy, iż Sąd dysponował możliwością wykonania kopii skargi, a ponadto ten jeden dodatkowy odpis wpłynął do Sąd w dniu 5 października 2022 r. W ocenie strony skarżącej podstawą rozstrzygnięcia, jakie zapadło w niniejszej sprawie może być jedynie brak istotny, którego nieusunięcie uniemożliwia nadanie dalszego biegu pismu i całej sprawie. Z tego powodu przyjmowano, że jeśli w dniu orzekania o ewentualnym odrzuceniu pisma nie istniała już ta przeszkoda, bowiem strona uzupełniła odpisy (nawet z opóźnieniem), to odrzucenie skargi lub skargi kasacyjnej prowadziłoby do nieuzasadnionego pozbawienia jej prawa do rozpoznania sprawy przez niezawisły sąd, a tym samym do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zatem nadanie pisma uzupełniającego braki formalne skargi za pośrednictwem organu nie powinno pozbawiać jej możliwości merytorycznego rozpoznania sprawy na drodze sądowej. Pełnomocnik dokonała niezwłocznie uzupełniania braków formalnych skargi, a jedynym jej wadliwym działaniem było nadanie pisma za pośrednictwem organu zamiast bezpośrednio do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., do pisma strony należy dołączyć jego odpisy i odpisy załączników dla doręczenia ich stronom, a ponadto jeżeli w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do akt sądowych Stosownie do treści art. 49 § 1 p.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli braki skargi nie zostały uzupełnione w wyznaczonym terminie, skarga podlega odrzuceniu (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). Celem tego przepisu jest zdyscyplinowanie strony składającej skargę do podporządkowania się sprawności postępowania sądowego. Natomiast brak odpisu skargi jest jej brakiem formalnym (por. uchwała NSA z 4 września 2013 r., I OPS 13/13, ONSAiWSA z 2014 r., nr 3, poz. 39). W uchwale z 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13, Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że niedołączenie przez wnoszącego pismo wymaganej liczby jego odpisów, zgodnie z art. 47 § 1 p.p.s.a., jest brakiem formalnym, o którym mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a., uniemożliwiającym nadanie skardze prawidłowego biegu, który nie może być usunięty przez sporządzenie odpisów skargi przez Sąd. W uzasadnieniu uchwały stwierdzono w szczególności, że ustawodawca nie przewidział prawnych możliwości uzupełniania braków formalnych żadnych pism procesowych przez sąd, ani nie dokonał rozróżnienia na braki "istotne" i "nieistotne", a jedynie wskazał na braki, które uniemożliwiają nadanie pismu prawidłowego biegu, co przemawia za przyjęciem ścisłej wykładni omawianych przepisów. Rolą Sądu nie jest zastępowanie strony w dokonywaniu czynności procesowych, leżących w jej interesie i stanowiących jej ustawowy obowiązek. W okolicznościach niniejszej sprawy należy zgodzić się z Sądem I instancji, że pośredni tryb wnoszenia pism procesowych do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a więc za pośrednictwem organu, stanowi wyjątek od zasady bezpośredniego wnoszenia pism do sądu i dlatego też przypadki jego stosowania zostały wprost wymienione w ustawie (zob. art. 54 § 1, art. 64c § 2 i art. 87 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w toku już wszczętego postępowania sądowoadministracyjnego strona winna każde pismo procesowe kierować bezpośrednio do sądu, w tym wezwanie do uzupełnienia braków skargi. W sytuacji wniesienia pisma procesowego, które powinno być skierowane bezpośrednio do Sądu, a złożone zostało do organu, najwcześniejszą datą, jaką można przyjąć za datę złożenia tego pisma jest data przesłania tego pisma przez organ do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 kwietnia 2014 r., I OSK 889/15; z 10 stycznia 2018 r., II OZ 1609/17; z 24 października 2018 r. II OZ 1042/18; z 15 stycznia 2020 r., I OZ 1322/19; z 21 grudnia 2021 r., I FZ 269/21). Zaznaczyć również należy, że termin siedmiodniowy przewidziany na uzupełnienie braków formalnych skargi jest terminem ustawowym i sąd nie jest uprawniony do modyfikacji jego długości. W zaistniałej sytuacji, skoro przekroczenie terminu nastąpiło wskutek nieprawidłowo dokonanej czynności związanej z wysłaniem podpisanego egzemplarza skargi do organu zamiast do Sądu, a czego skarżący nie kwestionuje w rozpoznawanym zażaleniu, to Wojewódzki Sąd Administracyjny miał obowiązek uwzględnić z urzędu jego upływ i z tej przyczyny odrzucić skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Nie można natomiast uznać za skuteczną argumentacji zażalenia odnośnie ilości wymaganych odpisów skargi. W niniejszej sprawie wbrew temu co twierdzi strona skarżąca oprócz strony skarżącej i organu występuje jeszcze ośmiu uczestników postępowania. Co więcej, sam skarżący załączył do skargi 7 jej odpisów, a zatem miał świadomość, że w sprawie występują inni uczestnicy niż on sam i organ. Z uwagi zatem na fakt, że do skargi dołączono 7 jej odpisów Sąd miał uzasadnione podstawy, aby pod rygorem odrzucenia skargi wezwać pełnomocnika skarżącego do przesłania jeszcze jednego odpisu celem jego przesłania uczestnikowi postępowania. Skoro w sprawie występuje ośmiu uczestników postępowania, to brak nadesłania żądanego odpisu skargi spowodował, że nie można było przesłać tego odpisu w celu zapoznania się z treścią skargi, co sprawiło, że skarga nie mogła otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych – braku załączenia odpisu skargi. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.