II OZ 1261/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 956/11 o umorzeniu postępowania sądowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. K. na zarządzenie zastępcze Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 21 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi umorzył postępowanie sądowe w zakresie wniosku K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2011 r. K. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na zarządzenie zastępcze Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2011 r., Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego. W treści skargi skarżący sformułował wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 15 września 2011 r. Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi – działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", w zw. z art. 100 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) umorzył postępowanie sądowe w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W dniu 3 października 2011 r., skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a. poprzez bezzasadne umorzenie postępowania w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy jak podkreślił skarżący "mając na uwadze charakter oraz etap postępowania sądowoadministracyjnego istnieje możliwość zaistnienia konieczności ponoszenia przez skarżącego opłat związanych ze sprawą". Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podniósł, że na mocy art. 100 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.) - zwanej dalej "u.s.g.", postępowanie sądowe w sprawach uregulowanych w rozdziale 10 tej ustawy "Nadzór nad działalnością gminy" (czyli w sprawach obejmujących skargi na zarządzenie zastępcze organu nadzoru) jest wolne od opłat sądowych, a zatem w niniejszej sprawie ma zastosowanie ustawa szczególna wyłączająca regulację art. 214 § 1 P.p.s.a. W świetle powyższych przepisów wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł być uwzględniony, gdyż z mocy ustawy szczególnej korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Dotyczy to całego postępowania sądowego, a więc zarówno postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K. K., zaskarżając je w całości na podstawie art. 194 P.p.s.a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na treść zapadłego orzeczenia, tj.: - art. 161 § 1 pkt 3 oraz art. 214 § 1 P.p.s.a. oraz art. 243 § 1 P.p.s.a., polegające na bezpodstawnym umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w zakresie wniosku skarżącego o przyznaniu mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sadowych w sytuacji, gdy wynikający z art. 214 § 1 P.p.s.a. obowiązek uiszczenia kosztów sądowych od pisma podlegającego opłacie powstać może na dalszych etapach postępowania i nie obejmować szczególnej sytuacji wyłączenia art. 214 § 1 P.p.s.a.; - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., polegające na przyjęciu podczas oceny zasadności wniosku skarżącego K. K. przesłanek innych niż ustawowo uregulowane przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Na mocy art. 194 § 3 P.p.s.a. wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącemu K. K. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie K. K. od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, iż Sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, że obowiązek uiszczenia przez skarżącego kosztów postępowania zaistnieć może na dalszych etapach sprawy. Przeprowadzenie postępowania w zakresie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym nie będzie można wówczas uznać za przedmiotowe. W ocenie skarżącego Sąd nie odniósł się w żaden sposób do podniesionej przez skarżącego okoliczności, iż w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wskazano, że jedyną okolicznością braną pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zasadą obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jest obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrotem wydatków) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Takimi pismami są przede wszystkim skarga, skarga kasacyjna, zażalenie lub skarga o wznowienie postępowania, powodujące wszczęcie postępowania w danej instancji, od których pobiera się wpis (art. 230, 231 P.p.s.a.). Od przedstawionej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy procesowej wprowadzono liczne wyjątki. Wynikają one przede wszystkim z przedmiotowo-podmiotowych zwolnień od kosztów sądowych (art. 239 ustawy procesowej), jak też z odrębnych przepisów. Przede wszystkim mając na uwadze rozpoznawaną sprawę zauważyć należy, iż skarżący złożył skargę na zarządzenie zastępcze Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2011 r. podjęte na podstawie art. 98 a ust. 2 u.s.g. w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2010 r. Nr 176, poz. 1190 ze zm.), a więc w ramach postępowania dotyczącego nadzoru nad gminą. Natomiast przepis art. 100 u.s.g., trafnie wskazany przez Sąd pierwszej instancji, stanowi, że postępowanie sądowe, o którym mowa w artykułach poprzedzających rozdziału 10 u.s.g., odnoszące się do nadzoru nad działalnością gminy, jest wolne od opłat sądowych. Powołana ustawa jest ustawą szczególną w stosunku do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i wyłączała regulację zawartą w art. 214 § 1 ustawy procesowej. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu. Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie mógł być uwzględniony, gdyż z mocy ustawy szczególnej korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Dotyczy to całego postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jeżeli strona, pomimo ustawowego zwolnienia jej od kosztów sądowych składa w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadnym jest umorzenie takiego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. jest ono bezprzedmiotowe (por. postanowienie NSA z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I OZ 651/10; postanowienie NSA z dnia 20 luty 2008 r., sygn. akt I OZ 74/08). Zatem w świetle powyższego argumenty skarżącego podniesione w zażaleniu należało uznać za niezasadne. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.