II Ca 2257/24

<p>Sygn. akt II Ca 2257/24</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 28 marca 2025 r.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy</strong> </p> <p>w składzie:</p> <p> Przewodniczący: sędzia Alina Szymanowska</p> <p> Protokolant: st. prot. sąd. Marta Miernik</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2025 r. w Poznaniu</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">Z. M.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">W. M.</span> i <span class="anon-block">M. M.</span> </p> <p>o alimenty</p> <p>na skutek apelacji wniesionej przez pozwanych</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Szamotułach</p> <p>z dnia 1 sierpnia 2024 r.</p> <p>sygn. akt III RC 145/19</p> <p> oddala apelację.</p> <p>Alina Szymanowska</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Powódka <span class="anon-block">Z. M.</span> wniosła o zasądzenie od pozwanego <span class="anon-block">W. M.</span> alimentów w wysokości po 700 zł miesięcznie płatnych do rąk powódki do dnia 10 każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat oraz o zasądzenie od pozwanego <span class="anon-block">M. M.</span> alimentów w wysokości po 700 zł miesięcznie płatnych do rąk powódki do dnia 10 każdego miesiąca z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat. Ponadto powódka wniosła o obciążenia każdego z pozwanych kosztami procesu oraz o udzielenie zabezpieczenia.</p> <p>Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości i obciążenie powódki kosztami postępowania.</p> <p>Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2019 r. Sąd udzielił zabezpieczenie zasądzając na rzecz powódki <span class="anon-block">Z. M.</span> alimenty na czas trwania postępowania w wysokości po 300 zł miesięcznie od pozwanego <span class="anon-block">W. M.</span> oraz po 100 zł miesięcznie od pozwanego <span class="anon-block">M. M.</span>. Zażalenia wniesione przez pozwanych zostały oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2020 r.</p> <p>Wyrokiem z 1 sierpnia 2024 roku, Sąd Rejonowy w Szamotułach:</p> <p>1. zasądził od pozwanego <span class="anon-block">W. M.</span> na rzecz powódki <span class="anon-block">Z. M.</span> rentę alimentacyjną w wysokości po 300 zł miesięcznie płatną do 10 dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat do rąk powódki począwszy od miesiąca maja 2019r.;</p> <p>2. zasądził od pozwanego <span class="anon-block">M. M.</span> na rzecz powódki <span class="anon-block">Z. M.</span> rentę alimentacyjną w wysokości po 100 zł miesięcznie płatną do 10 dnia każdego miesiąca wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności każdej z rat do rąk powódki począwszy od miesiąca maja 2019r.;</p> <p>3. w pozostałym zakresie powództwo oddalił;</p> <p>4. w części oddalającej powództwo nie obciążył powódki kosztami postępowania;</p> <p>5. nakazał ściągnąć od pozwanego <span class="anon-block">W. M.</span> na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Szamotułach kwotę 200 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu;</p> <p>6. nakazał ściągnąć od pozwanego <span class="anon-block">M. M.</span> na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Szamotułach kwotę 100 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od pozwu;</p> <p>7. zasądził od pozwanego <span class="anon-block">W. M.</span> na rzecz powódki <span class="anon-block">Z. M.</span> kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego</p> <p>8. zasądził od pozwanego <span class="anon-block">M. M.</span> na rzecz powódki <span class="anon-block">Z. M.</span> kwotę 270 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;</p> <p>9. wyrokowi w punkcie 1 i 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.</p> <p>Apelację od punktów 1-2, 4-8, wnieśli pozwani, domagając się zmiany wyroku i oddalenia powództwa oraz obciążenia powódki kosztami postępowania, w tym o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanych zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto pozwani domagali się obciążenia powódki kosztami postępowania odwoławczego.</p> <p>Apelujący zarzucili Sądowi Rejonowemu:</p> <p>1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na dowolnym i kontrfaktycznym ustaleniu, że:</p> <p>a) potrzeby majątkowe powódki wynoszą po 3.000 zł miesięcznie i są niezaspokojone w kwocie 400 zł miesięcznie,</p> <p>b) powódka znajduje się w niedostatku,</p> <p>c) powódka nie posiada możliwości majątkowych i zarobkowych, by ewentualnie brakującą kwotę pokryć z własnych dochodów lub z dochodu z majątku, nie dysponuje majątkiem przynoszącym dochody;</p> <p>d) pominięcie faktu, że powódka w pierwszej kolejności winna, o ile kwota 2.600 zł nie wystarcza na pokrycie jej podstawowych potrzeb, skorzystać z pomocy oferowanej w gminie w postaci zasiłków celowych, a więc pominięcie faktu, że powódka nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości i starań o własne utrzymanie.</p> <p>2. naruszenie przepisów postępowania - przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolną, niewynikającą z materiału dowodowego ocenę zakresu <br/>i wysokości usprawiedliwionych potrzeb powódki poprzez przyjęcie, że wydaje ona na lekarzy i leki po 300-400 zł miesięcznie, podczas gdy korzysta ona z darmowej opieki NFZ, jest seniorem więc za leki również nie płaci; wydaje na środki czystości i chemię 100-200 zł, podczas gdy jest osobą starszą, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, o niewielkim zakresie potrzeb; opłaca „inne wydatki" kwotą miesięczną po 300 zł, podczas gdy nie wykazano, by powódka takowe ponosiła - jest osobą starszą, w zasadzie niewychodzącą z domu; opłaca prąd miesięczną kwotą 140 zł - przy czym mieszka sama, gotuje na gazie.</p> <p>3. naruszenie przepisów postępowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 2)">art. 235^{<!-- -->2} § 1 i 2 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">227 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">232 k.p.c.</a>, poprzez brak odniesienia się przez Sąd (nie było to ani oddalenie, ani pominięcie) do wniosków dowodowych pozwanych, zawartych w odpowiedzi na pozew:</p> <p>a) o zwrócenie się do Narodowego Funduszu Zdrowia o podanie informacji na podstawie konta świadczeniobiorcy <span class="anon-block">Z. M.</span> <span class="anon-block">PESEL: (...)</span> gdzie się leczyła w okresie ostatnich 12 miesięcy oraz jakie leki przepisywane jej były, na recepty , w tym recepty rejestrowane</p> <p>b) o zobowiązanie powódki do podania nazw placówek medycznych, w których pobiera ona odpłatne świadczenia lekarskie i zwrócenie się do tych placówek o podanie, jakiego rodzaju usługi medyczne świadczone na rzecz powódki były opłacane i jakimi kwota za okres od lutego 2018 r. do chwili obecnej,</p> <p>które to wnioski dowodowe zmierzały do weryfikacji twierdzeń powódki o tym, że odpłatnie korzysta ze świadczeń medycznych i wysokości tychże.</p> <p>Powódka udzieliła odpowiedzi na apelację w piśmie z 12 marca 2025 r., w którym przedstawiła aktualne stanowisko w sprawie, szczegółowo odnosząc się do twierdzeń pozwanych.</p> <p>Podczas rozprawy w dniu 26 marca 2025 r. pełnomocnik pozwanych podtrzymał stanowisko wyrażone dotychczas w postępowaniu apelacyjnym.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje: </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja pozwanych nie zasługiwała na uwzględnienie. </strong> </p> <p>Sąd Okręgowy w pełni podziela i przyjmuje za własne ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji. Na aprobatę zasługują również poczynione przez Sąd I instancji rozważania prawne.</p> <p>W niniejszej sprawie powódka domagała się zasądzenia na jej rzecz, od pozwanych - synów, alimentów w kwotach po 700 zł. Sąd Rejonowy zasądził na rzecz powódki kwoty po 300 zł miesięcznie od pozwanego <span class="anon-block">W. M.</span> i po 100 zł miesięcznie od pozwanego <span class="anon-block">M. M.</span>. W apelacji pozwani kwestionowali istnienie przesłanek materialnoprawnych do obciążenia ich obowiązkiem łożenia alimentów na rzecz powódki.</p> <p>Sąd Okręgowy nie dopatrzył się przesłanek umożliwiających uwzględnienie apelacji i zmianę rozstrzygnięcia Sądu I instancji.</p> <p>Apelujący próbował podważyć poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne. Trzeba wskazać, że Sąd Rejonowy w sposób należyty ustalił usprawiedliwione potrzeby powódki i zakres w jakim pozostają one niezaspokojone. Sąd miał na uwadze wiek powódki i fakt samodzielnego zamieszkiwania co ma istotny wpływ na wysokość miesięcznych kosztów utrzymania.</p> <p>W ocenie Sądu odwoławczego, Sąd Rejonowy, prawidłowo ustalił wysokość przeciętnego dochodu osiąganego przez <span class="anon-block">Z. M.</span> oraz jej możliwości zarobkowe i majątkowe. Pozwani nie wykazali, że powódka poza świadczeniem uzyskiwanym z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (renta rodzinna wraz z tzw. „13” i „14”) może osiągać dodatkowy dochód z najmu pomieszczeń w budynku mieszkalnym bądź garażu.</p> <p>Powódka z uwagi na swój wiek, ma prawo do godnego życia, którego nie może sobie zapewnić z uwagi na niewystarczające w tym zakresie świadczenia wypłacane przez ZUS. Z ustaleń poczynionych przez Sąd I instancji wynika, że uzyskiwane przez powódkę środki finansowe wraz z dodatkami nie są niewystarczające aby pokryć wszystkie usprawiedliwione potrzeby.</p> <p>Na pozwanych ciąży obowiązek dostarczania środków utrzymania rodzicowi w przypadku wystąpienia niedostatku. Obowiązek dostarczania środków utrzymania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 128)">art. 128 kro</a>). Niewątpliwie zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego i możliwości zarobkowych majątkowych zobowiązanego. Brak korzystania przez <span class="anon-block">Z. M.</span> z pomocy świadczonej przez gminę nie może skutkować oddaleniem powództwa.</p> <p>Sąd Rejonowy w sposób prawidłowy ustalił potrzeby powódki, które należało uznać za niewygórowane i należycie ustalił występowanie stanu niedostatku. W zachowującej w znacznej części aktualność uchwale (PSIC) z 16.12.1987 r. (III CZP 91/86, OSNC 1988, Nr 4, poz. 42), która w chwili wydania miała charakter „wytycznych w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty”, Sąd Najwyższy stwierdził, że „<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ()">Kodeks rodzinny i opiekuńczy</a> nie określa pojęcia niedostatku. Pewną wskazówkę interpretacyjną w tym zakresie zawiera <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640090059" title="Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 (art. 135;art. 135 § 1)">art. 135 § 1 k.r.o.</a> Z jego brzmienia można wnosić, iż niedostatek występuje wtedy, gdy uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z własnych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb” (uzasadnienie tezy III). Sąd Rejonowy uwzględnił wszelkie okoliczności przedmiotowo istotne do stwierdzenia, że powódka znajduje się w niedostatku. Sąd I instancji czyniąc ustalenia faktyczne, uwzględnił zakres pomocy udzielanej powódce przez pozostałych członków rodziny, w szczególności córki i słusznie dopatrzył się przesłanek do zasądzenia od pozwanych alimentów na rzecz powódki.</p> <p>Pozwani kwestionowali ustalone przez Sąd Rejonowy potrzeby powódki związane z korzystaniem z leczenia w ramach prywatnej opieki zdrowotnej, wskazując, że <span class="anon-block">Z. M.</span> winna korzystać z pomocy medycznej w zasadzie wyłącznie w ramach NFZ. W ocenie Sądu Okręgowego, zważywszy na wiek powódki, związany z tym stan zdrowia, a także zwykle znaczny czas oczekiwania na wizyty u specjalisty w ramach NFZ za usprawiedliwione można uznać częściowe korzystanie z usług medycznych w ramach prywatnej służby zdrowia.</p> <p>Trzeba wskazać, że Sąd Rejonowy ustalił potrzeby powódki związane z zakupem lekarstw i leczeniem na kwotę 300 – 400 zł i nie jest to kwota wygórowana. Jej kwestionowanie przez pozwanych nie jest uzasadnione. Również pozostałe potrzeby powódki (w tym na tzw. inne wydatki) zostały w ocenie Sądu Okręgowego ustalone należycie i nie budzą zastrzeżeń. Uzasadnione, w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego, pozostają wydatki rzędu 100-200 zł na zakup środków czystości i chemię a także koszty zakupu żywności (wyżywienie). Zastrzeżeń nie budzą również ustalenia <strong> <!-- -->s</strong>ądu w zakresie wysokości opłat za prąd. Sąd Rejonowy poczynił również należyte ustalenia w zakresie dokonywanych wypłat z konta bankowego powódki, ich dokonywanie nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, że wypłacane kwoty nie są przeznaczane na zaspokajanie bieżących potrzeb <span class="anon-block">Z. M.</span>.</p> <p>Odnosząc się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazanych w apelacji tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 2)">art. 235^{<!-- -->2} § 1 i 2 k.p.c.</a> <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 k.p.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">art. 232 k.p.c.</a> ze względu na brak odniesienia się przez Sąd Rejonowy do wniosków zawartych w odpowiedzi na pozew trzeba wskazać, że nie miało to wpływu na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Sąd Rejonowy należycie ustalił zakres usprawiedliwionych potrzeb powódki, a brak formalnej decyzji w zakresie wniosków dowodowych zgłoszonych w toku procesu przez pozwanych nie stanowi uchybienia, które mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.</p> <p>Reasumując należy stwierdzić, że orzeczenie odpowiada prawu, nie zachodzą przesłanki do stwierdzenia, że doszło do naruszenia prawa materialnego. Trzeba zauważyć, że pozwani nie utrzymują z powódką żadnego kontaktu i od chwili śmierci ich ojca (męża powódki) nie udzielają jej żadnego wsparcia.</p> <p>Zakres obowiązku alimentacyjnego pozwanych określony w zaskarżonym orzeczeniu jest w zasadzie symboliczny, nie powinien stanowić znaczącego obciążenia dla pozwanych, a powódce pozwoli na zaspokojenie części istotnych potrzeb.</p> <p>Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji, oddając apelację.</p> <p>Sąd Okręgowy nie dopatrzył się podstaw do zmiany orzeczenia o kosztach procesu zawartego w punktach 4,5,6,7 i 8 wyroku. Zważywszy na charakter roszczeń dochodzonych przez powódkę, wynik postępowania oraz brzmienie § 4 ust. 1 pkt 9 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2025 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie, brak obciążenia powódki kosztami zastępstwa procesowego poniesionymi przez pozwanych, w zakresie w jakim powództwo zostało oddalone był w świetle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> dopuszczalny i uzasadniony. Zważywszy na wynik postępowania uzasadnione było natomiast zasądzenie od pozwanych na rzecz powódki stosownych kwot z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Nadto w świetle art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych zaistniały przesłanki do ściągnięcia od pozwanych na rzecz Skarbu Państwa części opłaty od pozwu od uiszczenia, której powódka była zwolniona z mocy ustawy. Kwota podlegająca ściągnięciu od każdego z pozwanych została ustalona w zakresie odpowiadającym wynikowi procesu.</p> <p>Powódka w instancji odwoławczej nie była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika i nie poniosła kosztów procesu, a zatem orzeczenie o kosztach w instancji odwoławczej nie było konieczne.</p> <p>Alina Szymanowska</p> </div>