II GZ 840/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Socha po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 września 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1085/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. Spółki z o.o. w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił spółce z o.o. B. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi wniesionej przez tę spółkę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie kary za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Relacjonując przebieg sprawy, Sąd I instancji podał, że wraz ze skargą skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową. Podała, iż wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 5 000 zł, wartość środków trwałych to 0 zł. Z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynika, że w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206 720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310 354,30 zł. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Z dodatkowych informacji i objaśnień do sprawozdania z działalności spółki za 2012 r., nadesłanych do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13, wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości 287 682,75 zł, a odnotowana strata finansowa netto w kwocie 224 462,53 zł jest związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej) za kwotę netto 109 473 zł. Z kolei z przedłożonego rachunku zysków i strat skarżącej spółki za rok 2013 wynika, że osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości 647 900,97 zł. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 941 372, 86 złotych. Uwzględniając pozostałe przychody i koszty operacyjne, strata netto skarżącej spółki za rok 2013 wyniosła 292 260,29 zł. Rachunek zysków i strat skarżącej spółki sporządzony na dzień [...] marca 2014 r. wskazuje, że osiągnęła ona w pierwszym kwartale bieżącego roku przychód netto ze sprzedaży w wysokości 158 356 zł. Koszty działalności operacyjnej zamknęły się natomiast w kwocie 273 604 zł. Skarżąca przedstawiła również wyciągi z rachunku bankowego za okres od [...] stycznia 2014 r. do [...] kwietnia 2014 r., na którym saldo końcowe wyniosło 282,57 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 października 2014 r., przypomniawszy przepisy regulujące przyznanie prawa pomocy, uznał, że skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), tj. że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Sądu, analiza załączonej do akt sprawy dokumentacji, przedstawiającej sytuację finansową spółki, wskazuje na znaczny wzrost przychodów netto ze sprzedaży w stosunku do roku 2012. I tak, o ile 2012 rok zamknął się przychodem netto na poziomie 287 682,75 zł, to w roku 2013 przychód z tego tytułu sięgnął kwoty 647 900,97 zł. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej z kwoty 535 590,69 zł w 2012 roku do kwoty 941 372,86 zł. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń, które wzrosły od 244 000 do ponad 422 000 złotych. Również zużycie materiałów zwiększyło się z kwoty 111 000 do kwoty 185 000 złotych. Znacznie powiększyła się także wartość kosztów usług obcych z kwoty 123 000 do 249 000 złotych. Również w roku bieżącym przychód skarżącej w pierwszym kwartale przekroczył 150 000 złotych a na wynagrodzenia przeznaczyła ponad 112 000 złotych. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, skarżąca spółka, pomimo odnotowywanej straty z prowadzonej działalności gospodarczej, ewidentnie zwiększyła jej skalę. Oprócz ogólnego znacznego wzrostu przychodu, świadczy o tym niewątpliwie podniesienie poziomu wydatków na wynagrodzenia oraz zużycie materiałów i energii. Wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie konieczności zwolnienia strony z kosztów sądowych. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Spółka nie utraciła płynności finansowej, skoro zwiększyła przychód o kwotę 360 000 złotych. Jednocześnie o możliwościach płatniczych skarżącej świadczy regularne pokrywanie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej zarówno o charakterze cywilnoprawnym, jak i publicznoprawnym. Sąd podkreślił, że koszty sądowe również są wydatkami związanymi z bieżącą działalnością spółki. Prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się bowiem z możliwością powstania konieczności prowadzenia postępowań sądowych. Ponadto, analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej spółki wskazuje, że jedynych lecz regularnych wpłat na ten rachunek dokonuje prezes zarządu spółki. Wyciągi nie dokumentują żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, podczas gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu przekraczającego w 2013 r. 640 000 zł. W ocenie Sądu, brak udokumentowania na rachunku bankowym wpłat potwierdzających prowadzoną działalność gospodarczą, czyni w istocie niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. P. Sp. z o.o. w W., wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała braku posiadania dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu wskazano, że w zaskarżonym postanowieniu ocena wydolności finansowej spółki została dokonana "na wyrost", bazując na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd, na podstawie nadesłanych przez stronę dokumentów źródłowych, przeanalizował jej sytuację materialną. Spółka funkcjonuje w obrocie gospodarczym, w 2012 r. osiągnęła przychód w wysokości 310.354,30 zł. Również w roku bieżącym przychód skarżącej spółki w pierwszym kwartale przekroczył 150 tys. zł, a na wynagrodzenia przeznaczyła ponad 112 tys. zł. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafnie Sąd I instancji przyjął, że w sytuacji, gdy Spółka prowadzi działalność i osiąga przychody, uiszczenie przez nią wpisu sądowego w wysokości 400 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto, co słusznie podniósł Sąd I instancji, wpis od skargi stanowi opłatę, z którą winien liczyć się każdy przedsiębiorca, wszczynając spór na drodze sądowej i tym samym spółka powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na ten cel i koszty sądowe traktować na równi z innymi zobowiązaniami wynikającymi z prowadzenia kosztów działalności gospodarczej. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia