I SA/Wa 1827/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Sędziowie: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, sędzia WSA Elżbieta Lenart, , po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 maja 2022 r. nr KOC/1588/Sr/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 18 lutego 2022 r. nr UD-VII-WSZ/000401/SP/02/2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz R. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 11 maja 2022 nr KOC/1588/Sr/22 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 18 lutego 2022 r. nr UD-VII-WSZ/000401/SP/02/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z 14 stycznia 2022 r. R. K. wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z konicznością sprawowania opieki nad małżonką G. K. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 18 lutego 2022 r. odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego motywując to treścią art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który uniemożliwia przyznanie tego świadczenia, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 11 maja 2022 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 18 lutego 2022 r. W uzasadnieniu organ zanegował stanowisko organu I instancji w kwestii zastosowania w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz.615) – dalej zwanej "uśr" bowiem Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 uznał za niekonstytucyjne ograniczenie czasowe wynikające z art. 17 ust. 1b uśr. Dalej organ odwoławczy podał, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Kolegium zauważyło, że skoro decyzja przyznająca R. K. specjalny zasiłek opiekuńczy nie została uchylona, to w świetle tego przepisu istnieje przeszkoda do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ II instancji bowiem zmiana lub uchylenie tej decyzji w trybie art. 32 uśr możliwe jest jedynie przez organ I instancji, który tę decyzję wydał. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 11 maja 2022 r. R. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego: 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego; 2) art. 27 ust. 5 uśr poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce bowiem wnioskodawca wskazał, iż w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z pobieranego zasiłku. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie R. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego; 3) rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie w zaskarżonej decyzji, że Prezydent m.st. Warszawy w decyzji z 18 lutego 2022 r. wadliwie odmówił R. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b uśr. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b uśr, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym. Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b uśr. Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z 18 lutego 2022 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b uśr, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd nie zgodził się natomiast z Samorządowym Kolegium Odwoławczym w Warszawie, że w niniejszej sprawie istnieje przeszkoda do przyznania R. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek pielęgnacyjny z tytułu opieki nad małżonką G. K. Zdaniem Sądu organ I instancji odmawiając R. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na nabycie i pobieranie przez niego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego dokonał wadliwej wykładni prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 uśr w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Ten ostatni przepis umożliwiał zatem uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia. Zatem nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym pozostawała decyzja przyznająca R. K. specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad małżonką G. K., skoro skarżący już w piśmie z 14 stycznia 2022 r. i oświadczeniu z 14 stycznia 2022 r. (wpływ do organu 18 stycznia 2022 r.) wyraził wolę rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i uchylenia decyzji przyznającej to świadczenie w przypadku przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr uwzględnia wykładnię przyjętą w najnowszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a którą WSA w Warszawie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela. W orzecznictwie tym wskazuje się, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 uśr prawo wyboru świadczenia (por. wyroki NSA: z 14 września 2021 r. sygn. akt I OSK 685/21; z 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19; z 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2122/20). Wobec wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (decyzja ta jest natychmiast wykonalna – art. 32 ust. 1d uśr) i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (decyzja ta byłaby wykonalna przed upływem terminu do wniesienia odwołania jako zgodna z żądaniem strony (art. 130 § 4 kpa w zw. z art. 32 ust. 2 uśr). Przy czym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby możliwe od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, ale łącznie z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, mającymi wpływ na przyznanie świadczenia rodzinnego (art. 24 ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f uśr). Świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być zatem przyznane nie wcześniej, niż od miesiąca wejścia do obrotu prawnego wykonalnej decyzji uchylającej decyzję przyznającą specjalny zasiłek opiekuńczy. Sąd zwraca uwagę, że organ I instancji przeprowadził w sprawie wywiad środowiskowy i potwierdził, że R. K. sprawuje opiekę nad małżonką G. K. jako osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na trwałe w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. e uśr (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z [...] sierpnia 2019 r. nr [...]) i że od 2016 r. skarżący zrezygnował z zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 uśr (prowadzenia działalności gospodarczej) i nie jest aktywny zawodowo. Spełnienie przesłanki niepodejmowania zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 uśr. potwierdza przyznanie R. K. specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad G. K. na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r., ponieważ przesłanką do przyznania tego zasiłku także jest niepodejmowanie zatrudnienia celem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 16a ust. 1 pkt 1 uśr). Wobec tego Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymując w mocy jako prawidłową decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 18 lutego 2022 r. dokonało wadliwej wykładni przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 uśr przyjmując, że posiadanie prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego i jego pobieranie stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent m.st. Warszawy weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie zmierzające do wydania decyzji w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a przed wydaniem decyzji wyjaśnić i ocenić przesłanki z art. 17 uśr, a więc aktualną na dzień wydania decyzji sytuację osobistą, rodzinną i zdrowotną skarżącego. Organ I instancji wyjaśni też, czy R. K. uzyskał specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad małżonką na okres po 31 października 2022 r. W zależności od poczynionych ustaleń i ocen organ wyda, stosowne do okoliczności sprawy, rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).