III SA/Gd 854/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE I. S. (dalej także jako "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 lipca 2021 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 2 kwietnia 2021 r. nr [...], którą to decyzją organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskodawczyni prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem Z. P. (ur. [...] 1966 r.). W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Wnioskiem z dnia 17 grudnia 2020 r. I. S. wystąpiła do [...] Centrum Świadczeń o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem Z. P. Decyzją z dnia 2 kwietnia 2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako "u.ś.r.") Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni, którą sprawuje opiekę nad bratem nie jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a zatem w sprawie nie występuje wymagany przez wyżej wskazaną regulacje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. W złożonym w toku postępowania oświadczeniu wnioskodawczyni sama bowiem wskazała, że nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia z uwagi na podeszły wiek (72 lata), problemy z kręgosłupem oraz konieczność sprawowania opieki nad bratem. Co nadto istotne, wnioskodawczyni sama legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niezależnie od powyższego organ pierwszej instancji wskazał, że żądane świadczenie nie może być wnioskodawczyni przyznane z uwagi na pobieranie emerytury. Okoliczność ta w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi samodzielną, negatywną przesłankę uzasadniającą odmowę przyznania świadczenia. Po rozpoznaniu wniesionego przez wnioskodawczynię odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia 14 lipca 2021 r. nr [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz przedstawił ustalone w postępowaniu okoliczności faktyczne sprawy, w tym te dotyczące stanu zdrowia brata wnioskodawczyni oraz rodzaju i zakresu sprawowanych czynności opiekuńczych. W ocenie organu odwoławczego żądane świadczenie nie może być wnioskodawczyni przyznane bowiem art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. z kręgu osób, które mogą się o takie świadczenie ubiegać wyraźnie wyklucza osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (z dnia 25 listopada 2020 r. nr [...]). Niezależnie od powyższego w ocenie Kolegium w sprawie nie zaistniał związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad bratem. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia nie tylko z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem ale przede wszystkim z powodu wieku i przyczyn zdrowotnych dotyczących jej stanu zdrowia. Wiek wnioskodawczyni oraz stan zdrowia mają wpływ na to, że wnioskodawczyni nie jest zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. W realiach sprawy nie można więc mówić o rezygnacji przez wnioskodawczynię z aktywności zawodowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś udzielenie materialnego wsparcia tym osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej by opiekować się osobą niepełnosprawną. Opisane okoliczności zadecydowały zatem o braku uprawnienia wnioskodawczyni do przyznania żądanego świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. W ocenie organu odwoławczego nie zaistniała natomiast w sprawie negatywna przesłanka do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. W orzecznictwie sądowym przyjęto bowiem, że obowiązujące przepisy umożliwiają wnioskodawcom wybór świadczenia. W skardze na decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika I. S. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która to opieka nie musi być opieka całodobową. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżony akt (w realiach niniejszej sprawy decyzję administracyjną) pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby uwzględnić skargę i wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi nastąpi również wtedy, gdy sąd administracyjny uzna, że kontrolowana decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Przedmiotem oceny Sądu skarżąca uczyniła decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wnioskowanego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem. Wskazać w tym miejscu należy, że w art. 17 u.ś.r. szczegółowo określono przesłanki, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia mającego w określonym stopniu rekompensować brak możliwości świadczenia pracy w związku z opieką, jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd wskazuje, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub ich niepodejmowaniem przysługuje, jeżeli osoba uprawniona rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. O ile ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera legalnej definicji "sprawowania opieki", to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika wyraźnie, że aby można było mówić o opiece – w rozumieniu tego przepisu - musi być ona stała lub długoterminowa. Należy jednakże zauważyć, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wyklucza wprost osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustawodawca przyjął tutaj założenie, że osoba wskazana jako potencjalny opiekun uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego, musi być w stanie podołać tej roli zważywszy na własne uwarunkowania zdrowotne. Należy bowiem pamiętać, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 573) w zw. z art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W realiach rozpatrywanej sprawy nie ma wątpliwości co do tego, że skarżąca legitymuje się stosownym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 25 listopada 2020 r. Fakt ten potwierdza wydruk z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności (z informacją o wskazaniu, że skarżąca sama wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – pkt 7 wskazań na orzeczeniu). Ze znajdującego się w aktach administracyjnych wydruku wynika, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane na okres do 30 listopada 2021 r. Skoro zatem organy orzekające wydały w sprawie decyzje przed dniem 30 listopada 2021 r. (odpowiednio w dniach 2 kwietnia i 14 lipca 2021 r.) powołanie się na wskazaną okoliczność stanowiło wystarczającą podstawę do wydania decyzji odmownych bez konieczności analizy okoliczności sprawy pod kątem regulacji zawartej w art. 17 ust. 1a pkt 1 – 2 u.ś.r. Mając na uwadze argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu wniesionej skargi należy przyjąć za organem odwoławczym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, co stanowiłoby alternatywę wynagrodzenia za pracę, a przysługuje za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wymaga bowiem, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W każdej sprawie właściwy organ musi zatem dokonać dogłębnej oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2015 r.; sygn. akt I OSK 2820/13; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia zasadnie wskazując, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia nie wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad bratem ale przede wszystkim z powodu wieku i przyczyn zdrowotnych dotyczących jej stanu zdrowia. Ustalenia te w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie należy poczytać za w pełni prawidłowe i uzasadnione mając na uwadze opisany wcześniej fakt legitymowania się przez skarżącą własnym orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uznawszy zatem zarzut podniesiony w skardze za niezasadny, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku. Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.