II SA/Rz 766/07

SENTENCJA Dnia 5 grudnia 2007 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2007 roku w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku B. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2007 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - postanawia – I. umorzyć postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, II. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienia adwokata. UZASADNIENIE Wraz z wniesieniem skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) z dnia [...] sierpnia 2007 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, skarżąca – B. B. wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 23 października 2007 roku referendarz sądowy umorzył postępowanie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych odmawiając jednocześnie ustanowienia adwokata. Stwierdził, iż z uwagi na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych skarżących decyzje w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej wniosek w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Motywując odmowę ustanowienia adwokata wyjaśnił, iż skarżąca nie wykazała ustawowych przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku w tym przedmiocie. W ustawowym terminie skarżąca wniosła sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako P.p.s.a. w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy traci moc. Sąd rozpoznaje wniosek na nowo. W pierwszej kolejności należy odnieść się do tego zakresy wniosku skarżącej, który dotyczy zwolnienia od kosztów sądowych. Zaskarżona decyzja SKO dotyczy odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza B. z dnia [...] stycznia 2007 roku, nr [...] w sprawie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przedmiot kwestionowanej decyzji mieści się zatem w zakresie szeroko rozumianej opieki społecznej; świadczenia przewidziane ustawą z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) stanowią pomoc państwa celem wspierania rodziny w realizacji jej podstawowych funkcji – opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Z tych względów zaliczenie spraw z zakresu świadczeń rodzinnych do katalogu spraw z zakresu opieki społecznej, jest uzasadnione. Założenie to ma ten skutek, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. strony skarżące decyzje w tym przedmiocie, z mocy ustawy, zwolnione są z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Oznacza to, iż skarżąca nie ma obowiązku ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania związanych z wniesiona przez nią skargą. Podkreślić należy, iż zwolnienie to dotyczy całości postępowania sądowoadministracyjnego, a więc zarówno kosztów, jakie standardowo należy ponieść przy wniesieniu skargi, jak i tych, koniecznych do kwestionowania orzeczeń sądu zapadłych już w toku postępowania. Wnoszenie przez skarżącą o zwolnienie od kosztów sądowych jest zatem bezprzedmiotowe - badanie przez Sąd czy spełnia ona przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych byłoby zajęciem niecelowym, ponieważ skarżąca zwolnienie to uzyskała z mocy ustawy. Z wyłożonych względów wniosek skarżącej w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych Sąd ocenił jako bezprzedmiotowy i w tym zakresie, w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., postępowanie umorzył. Wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata, z uwagi na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych, należy rozważyć przy uwzględnieniu instytucji prawa pomocy w zakresie częściowym, uregulowanej w art. 245 § 3 P.p.s.a. oraz 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z treścią ostatniego z powołanych przepisów przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przytoczona regulacja rodzi więc konieczność odniesienia się do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. Z przedstawionych przez skarżącą okoliczności Sąd ustalił, iż pozostaje ona w związku małżeńskim. Rodzina skarżącej składa się z sześciu osób: skarżącej, jej męża oraz czwórki dzieci (17, 15, 9 i 4 lata). Rodzina zamieszkuje w domu o pow. 100 metrów kwadratowych, położonym na działce o pow. 20 arów. Innego majątku rodzina skarżącej nie posiada. Źródłem utrzymania rodziny są dochody uzyskiwane przez męża skarżącej. W okresie sierpień – październik 2007 roku wynosiły one około 9100 złotych netto miesięcznie. Mąż skarżącej prowadzi własną działalność za granicą i koszty jakie w związku z tym ponosi oscylują w granicach 4000 złotych miesięcznie. Skarżąca nie pracuje, nie ma prawa do zasiłku. Zajmuje się wychowywaniem i opieką nad dziećmi. Dwójka dzieci skarżącej jest niepełnosprawna (k. 11 i 12 akt sądowych). Leczenie i rehabilitacja dzieci kosztuje około 500 złotych miesięcznie. Ponadto skarżąca ponosi nieregularne koszty związane z pobytem dzieci w odpowiednich ośrodkach leczniczych – w ostatnim okresie koszty te wyniosły 1300 złotych (pobyt i dojazd). Przedstawione przez skarżącą koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą ok. 150 złotych za energię elektryczną, raz na dwa miesiące, gaz - 50 złotych miesięcznie, ogrzewanie, średnio - 200 złotych miesięcznie. W sprzeciwie skarżąca podniosła również, iż jej mąż, z uwagi na poważne dolegliwości z kręgosłupem, zmuszony był do powrotu do kraju. W chwili obecnej poddał się procesowi leczenia, nie pracuje i w konsekwencji nie osiąga żadnych dochodów – karta informacyjna, zaświadczenia lekarskie. Całość powyższych okoliczności w ocenie sądu świadczy o zasadności wniosku. Ocena sytuacji materialnej i życiowej skarżącej nie pozwala na przyjęcie, iż jest ona w stanie ponieść koszty związane z ustanowieniem adwokata. Jakkolwiek dochody uzyskiwane przez męża skarżącej w okresie, gdy pracował za granicą bezsprzecznie nie pozwalałby jej na skorzystanie z instytucji prawa pomocy, to z chwilą utarty przez niego zdolności do pracy i pozbawieniem rodziny jedynego źródła dochodu, tak kategorycznej oceny postawić nie sposób. Rodzina skarżącej jest stosunkowo liczna, obejmuje 6 osób, w tym dwoje niepełnosprawnych dzieci. Uwzględniając koszty, jakie rodzi konieczność utrzymania rodziny o takich warunkach; zakup leków, zapewnienie fachowej opieki medycznej, utrzymanie gospodarstwa domowego, w tym opłaty za gaz, energię, wodę, żywność itd., można zasadnie twierdzić, iż skarżąca nie jest w stanie wygospodarować środków na opłacenie adwokata. Trzeba również zaznaczyć, iż pozbawienie rodziny skarżącej jedynego źródła dochodu, jakim była praca męża, miało charakter nagły, zaskakujący, stąd wymaganie od niej, by przed zainicjowaniem postępowania sądowoadministracyjnego poczyniła oszczędności, byłoby nierozsądne. Z powyższych względów, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.