II SA/Wa 921/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. (n r[...]), odmówił skarżącej T. K. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym mężu L. K., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że zgodnie z art. 83 powołanej ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymagalnych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą, ze względu na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z powołanego przepisu wynika, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku (m. in. renty rodzinnej w drodze wyjątku) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS stwierdził, że wniosek skarżącej nie może zostać uwzględniony, ponieważ do dnia [...] października 2019 r. kiedy osiągnęła wiek emerytalny nie zaistniały żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające jej wykonywanie zatrudnienia i podleganie ubezpieczeniu społecznemu (nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy) T. K. w skardze na powyższą decyzję Prezesa ZUS zarzuciła organowi nieuzasadnione przyjęcie, że nie spełnia warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżąca podniosła m. in., że jej mąż aż do śmierci w 2011 r. zarabiał na utrzymanie całej rodziny. Z biegiem lat, jak ich niepełnosprawna córka stawała się coraz silniejsza, a ona samodzielnie nie mogła zapewnić jej opieki, zmuszony był podjąć zatrudnienie w pobliżu domu, dorywczo, bez umowy. T. K. podkreśliła, że łączny staż ubezpieczeniowy jej męża wynosi 29 lat, 9 miesięcy i 16 dni okresów składkowych i nieskładkowych, a zatem do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje bardzo niewielki okres. Skarżąca dodała, że wraz z córką znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Utrzymuje się z renty socjalnej córki oraz zasiłków z opieki społecznej. Mieszka u brata, jej dom, który wymaga generalnego remontu został wystawiony na sprzedaż oraz podkreśliła, że z uwagi na stan zdrowia córki nie może podjąć zatrudnienia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Według art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej oraz przyczyny, z powodu których osoba zmarła nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Renta w drodze wyjątku po zmarłym może być przyznana, gdy organ ustali, że przyczyny, dla których dana osoba nie pracowała są szczególne, wyjątkowe, nadzwyczajne, od niej niezależne. Świadczenie może być przyznane, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Należy też dodać, że decyzja o przyznaniu świadczenia w trybie wyjątku jest decyzją uznaniową. W zaskarżonej decyzji Prezes ZUS w ogóle nie odniósł się do sytuacji zmarłego męża skarżącej. Nie wyjaśnił, czy był osobą ubezpieczoną, a zatem czy wnioskodawczyni jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym. Przede wszystkim jednak nie rozważył, czy zmarły nie spełnił warunków do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności i przystąpił od razu do oceny, czy T. K. spełnia przesłanki wymienione w powołanym przepisie art. 83 ust. 1 ustawy. Tymczasem z akt sprawy wynika, że mąż skarżącej na przestrzeni 54 lat udokumentował 29 lat, 9 miesięcy i 16 dni stażu ubezpieczeniowego. Sąd podziela zapatrywanie skarżącej, wyrażone w skardze do Sądu, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 listopada 2007 r., sygn. II SA/Wa 1056/07). Organ nie rozważył przy tym, z jakich powodów skarżący nie wypracował wymaganego stażu, mimo że skarżąca wskazywała na te okoliczności we wniosku o wydanie decyzji, podkreślała konieczność jego uczestniczenia w opiece nad córką, która jest osobą niepełnosprawną. Odnosząc się do sytuacji skarżącej organ ograniczył się do stwierdzenia, że osiągnęła wiek emerytalny, niemiej ta okoliczność nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku oraz że nie zostały wykazane szczególe okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w zatrudnieniu. Sąd podkreśla, że każdy ubiegający się o świadczenie z ZUS, również o rentę w drodze wyjątku, ma prawo oczekiwać od organu dokładnego i rzetelnego zbadania jego sprawy i dokonania ustaleń niezbędnych do jej wyjaśnienia, co z kolei winno znaleźć miejsce w uzasadnieniu decyzji. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi. Organ nie dochował podstawowych wymagań, nie ustalił też dostatecznie stanu faktycznego sprawy. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie kluczowe są powody niespełnienia przez zmarłego męża skarżącej wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Staż pracy zmarłego, jak wskazuje skarżąca, wynosił łącznie 29 lat, 10 miesięcy i 17 dni. Taki staż ubezpieczeniowy jest okresem znaczącym, mogącym wskazywać, że bez szczególnych powodów zmarły mąż nie uchylał się od pracy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 poz. 2325 ze zm.) w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku.