III SA/Gl 768/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J.J. na czynność Prezydenta Miasta R. z dnia 1 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dojazdu dziecka niepełnosprawnego do szkoły 1) stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności, 2) zasądza od Prezydenta Miasta R. na rzecz strony skarżącej 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Zaskarżoną czynnością z 1 września 2022 r. Prezydent Miasta R. (dalej jako organ), nie wyraził zgody na zwrot kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka – J.F. do Niepublicznej Szkoły Podstawowej "[...]" w K. Organ, opierając się na art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 1082) podniósł, że wskazana wyżej Szkoła nie jest najbliższą placówką, w której dziecko może realizować obowiązek wychowania szkolnego zgodnie ze wskazaniami zawartymi w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. W skardze na tę czynność J.J. (matka dziecka, dalej określana jako skarżąca) zarzuciła: - naruszenie art. 39 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 127 Prawa oświatowego przez dokonanie błędnej wykładni i zinterpretowanie kryterium bliskości bez odniesienia się w sposób należyty do orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, a w konsekwencji przyjęcie, że gmina nie ma obowiązku zwrotu kosztów dowozu dziecka do wskazanej szkoły, - naruszenie art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako kpa) przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności brak dostatecznego uzasadnienia zaskarżonej czynności, w tym zaniechanie wskazania, która placówka w ocenie organu jest szkołą najbliższą względem miejsca zamieszkania skarżącej i jej córki i jednocześnie spełniającą wszelkie wymogi kształcenia dziecka skarżącej, zaniechanie zgromadzenia pełnego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało błędnym przyjęciem przez organ, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwrot kosztów przejazdu córki skarżącej do wskazanej szkoły. W oparciu o powyższe wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. Zdaniem skarżącej najbliższą szkołą może być uznana tylko ta placówka, która pozwala najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, a zatem najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Nie chodzi tu o samą odległość od miejsca zamieszkania. Szkoła bliższa geograficznie, która w mniejszym stopniu pozwala urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego. Organ w czynności nie wskazał na placówkę, która jego zdaniem byłaby odpowiednia dla dziecka, którego dotyczył wniosek. Ponadto zaniechał wnikliwego zbadania i oceny potrzeb dziecka, stopnia jego niepełnosprawności, ani nie przeanalizował dokumentacji medycznej. Nie poczynił zatem ustaleń niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W dalszej części skarżąca przywołała treść orzeczeń sądów administracyjnych potwierdzających słuszność jej stanowiska. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Uzasadniając swoje stanowisko organ podniósł, że dziecko może realizować naukę w trzech szkołach położonych bliżej jego miejsca zamieszkania, niż wskazana szkoła w K. W szkołach zatrudniona kadra posiada odpowiednie doświadczenie i wiedzę niezbędne dla pracy z dziećmi takimi, jak małoletnia. Organ przeprowadził rozeznanie i ustalił, że w dwóch placówkach są jeszcze wolne miejsca. W jednej z nich kształcone są dzieci niepełnosprawne w wieku od 3 do 20 lat, otoczone opieką pedagoga, psychologa, logopedy, terapeutów behawioralnych, wychowawców przedszkolnych, dogoterapeutów, surdopedagoga, tyflopedagoga, terapeutów komunikacji alternatywnej, specjalistów wczesnego wspomagania rozwoju, terapeutów ręki. Uczniowie objęci są wielopłaszczyznową, specjalistyczną terapią. Sale edukacyjne są odpowiednio wyposażone w potrzebny sprzęt. Placówka pracuje według zasad ustalonych przez Ministerstwo Edukacji i Nauki, a oferowane działania oparte są na nowoczesnych i uznanych metodach i formach pracy z dziećmi i młodzieżą. Dalej organ szczegółowo opisał metody oferowane przez szkołę i doszedł do przekonania co do słuszności zajętego w sprawie stanowiska. W toku postępowania zgłosił się pełnomocnik strony skarżącej, który złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentacji medycznej dotyczącej córki skarżącej. Odpis pisma pełnomocnik strony doręczył bezpośrednio pełnomocnikowi organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa), do właściwości sądów administracyjnych należy orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Chodzi tu zatem o akty lub czynności, które nie są decyzją lub postanowieniem, bo te są wymienione w pkt od 1 do 3, a więc są czynnościami faktycznymi (materialno-technicznymi), skierowanymi do indywidualnego podmiotu, dotyczącymi jego praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W pierwszej kolejności należy podnieść, że skarżona czynność, zgodnie ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 717/16, w wyroku z 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 409/18). Sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Odpowiednie stosowanie art. 145 § 1 pkt 1 nakazuje sądowi administracyjnemu badać, czy podejmując czynność lub wydając akt organ nie naruszył prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub nie naruszył przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowił przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. Na podstawie art. 39a ust. 1 ustawy obowiązki, o których mowa w art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Zdaniem Sądu najbliższa szkoła w rozumieniu tego przepisu, nie oznacza jakiejkolwiek szkoły najbliższej miejsca zamieszkania dziecka, lecz wyłącznie taką, która odpowiada potrzebom konkretnego dziecka, pozwalającą jak najpełniej realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie zatem szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1961/14). Organ w zaskarżonej czynności nie zbadał jednak ani potrzeb dziecka, ani tego, czy istnieje bliższa szkoła od tej wskazywanej przez stronę, która zaspokoi potrzeby ucznia. Z treści pisma organu nie sposób wywieść jakimi kryteriami kierował się organ, a braku tego nie może uzupełniać odpowiedź na skargę. W piśmie tym zresztą organ jedynie przedstawił trzy placówki położone bliżej miejsca zamieszkania małoletniej. Nie odniósł się jednak do jej stanu zdrowia i wynikających z niego potrzeb. W sytuacji, w której organ twierdzi, że realizacja zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, zostanie zapewniona przez inną placówkę, która jest położona bliżej miejsca zamieszkania dziecka, powinien on również wykazać, że ta najbliższa (geograficznie) placówka może zapewnić dziecku odpowiednie metody pracy i nauki, dostosowane do stopnia jego niepełnosprawności, dokonując w tym zakresie indywidualnej oceny w świetle w szczególności orzeczenia o niepełnosprawności i orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dziecka. Sąd podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 31 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Ke 1/22, że organy administracji publicznej zobowiązane są do działania na podstawie i w granicach prawa, co wynika wprost z konstytucyjnych zasad zawartych w art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Obowiązek działania zgodnego z prawem - niezależnie od formy prawnej załatwienia sprawy z zakresu administracji publicznej (decyzja, postanowienie, czynność materialno-techniczna, inne akty i czynności z zakresu administracji publicznej) - wymaga od organu podjęcia aktywności ukierunkowanej na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, zebrania wszystkich istotnych dowodów koniecznych do jej załatwienia oraz ich wnikliwej oceny. Z kolei prawidłowe ustalenie stanu faktycznego pozwala na zastosowanie właściwych przepisów prawa materialnego. W kontrolowanej sprawie brak sformalizowanych reguł postępowania wiążącego się z zasadami zwrotu kosztów przejazdu ucznia niepełnosprawnego do szkoły nie oznacza, że odmowa dokonania tej czynności może nastąpić bez szczegółowego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz oceny wszystkich istotnych jej okoliczności. Czynności z zakresu administracji publicznej podejmowane w sprawie indywidualnej powinny bowiem odnosić się do okoliczności konkretnego przypadku. Tym wymogom zaskarżona czynność nie odpowiada. Ponownie rozpoznając wniosek o zwrot kosztów dowozu dziecka, organ weźmie pod uwagę przedstawioną wyżej argumentację, zapozna się ze stanem zdrowia małoletniej wynikającym m.in z dokumentacji złożonej przez stronę, a następnie ustali, czy którakolwiek z bliżej położonych placówek edukacyjnych będzie odpowiednia dla dziecka. Z tych względów należało orzec jak w sentencji z mocy art. 146 § 1 ppsa. O kosztach postepowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 ppsa. Na zasądzoną kwotę składa się uiszczony wpis od skargi oraz koszty zastępstwa procesowego w wysokości wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).