III SA/Po 406/20

SENTENCJA Dnia 20 listopada 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska WSA Szymon Widłak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2020 roku przy udziale sprawy ze skargi A. B. , G. C., A. G., M. G., E. K., R. L., D. M., A. R., E. S., I. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W... z dnia [...] czerwca 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W., w decyzji z dnia [...] czerwca 2020 roku (nr [...]), skierowanej do podmiotu oznaczonego, jako płatnik składek Spółki A. (NIP: [...], PESEL: [...]; powinno być REGON: [...]), zawarł rozstrzygnięcie o treści "odmawiam Państwu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za okres od marca 2020 do maja 2020 roku". W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wniosek z dnia [...] maja 2020 roku dotyczy zwolnienia z obowiązku opłacania należności za osoby ubezpieczone. Na dzień [...] lutego 2020 roku Spółka nie miała zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych pracowników, ani zleceniobiorców. Wspólnicy spółki cywilnej mogą ubiegać się o zwolnienie z opłacania należności na własne ubezpieczenie, jako osoby fizyczne. Podsumowując organ stwierdził, że "na podstawie wniosku z dnia [...] maja 2020 roku nie przysługuje Państwu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca 2020 roku do maja 2020 roku". A. B. , G. C., A. G., M. G., E. K., R. L., D. M., A. R., E. S., I. W. wspólnicy Spółki A. w K., skorzystały z prawa skargi do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że Spółka A powstała [...] roku i jest podmiotem zgłoszonym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako płatnik składek. Spółka ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych 10 wspólników, za których systematycznie odprowadza składki. W dniu [...] maja 2020 roku Spółka złożyła wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek za marzec 2020 roku. Wniosek został załatwiony pozytywnie. W dniu [...] czerwca 2020 roku na rachunek bankowy Spółki została zwrócona należność z tytułu składki za marzec 2020 roku. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podniósł, że Spółka A jako wnioskodawca wystąpiła o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Płatnikami składek opłacanych za wspólników spółki cywilnej są sami wspólnicy. Organ zaznaczył, że wspólnik spółki cywilnej może skorzystać ze zwolnienia przewidzianego wart. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 374 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Skarżony organ naruszył przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego, co nie tylko mogło mieć, lecz w okolicznościach kontrolowanej sprawy, miało istotny wpływ na wynik sprawy. W dniu [...] maja 2020 roku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło podanie o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 roku, w którym jako wnioskodawcę wskazano Spółkę A. ul. [...], [...]. Z datą doręczenia żądania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nastąpił skutek wszczęcia postępowania o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 roku w rozumieniu art. 61 ust. 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2020, poz. 256 ze zm.). Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, że zasadność żądania wniosku została oceniona w aspekcie treści art. 3zo ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciw działaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 374 ze zm.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że wskazany powyżej przepis dotyczy sytuacji zwolnienia płatnika składek z opłacania składek za zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych pracowników, czy zleceniobiorców. Jednocześnie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazuje, że wnioskodawca nie zgłosił do ubezpieczenia żadnych pracowników, czy zleceniobiorców. Skoro Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na etapie wszczęcia postępowania, na podstawie treści wniosku, przyjmuje ustalenie, że Spólka A. ul. [...], [...] nie ma obowiązku opłacania składek za zgłoszonych do ubezpieczenia pracowników, czy zleceniobiorców, to konsekwentnie na etapie rozstrzygania sprawy powinien uznać, że postępowanie jest bezprzedmiotowe, co powinno skutkować wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania (art. 105 §1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego). Okoliczność, że treść rozstrzygnięcia decyzji (odmowa zwolnienia z opłacania składek skierowana do adresata oznaczonego jako "Państwo") nie koresponduje z argumentacją powołaną w jej uzasadnieniu (nieistnienie obowiązku opłacania składek za pracowników, czy zleceniobiorców) nie wyczerpuje listy ujawnionych naruszeń. Analiza akt sprawy w sposób nie budzący żadnych wątpliwości potwierdza, że Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych znana była rzeczywista treść żądania wniosku z dnia [...] maja 2020 roku. Od dnia [...] października [...] roku Spóka A. figuruje w ewidencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako płatnik składek (dokument ZUS ZPA wypełniony [...] października [...] roku oraz nadany [...] października [...] roku). Taki stan rzeczy koresponduje z zapisem §8 umowy z dnia [...] listopada 2000 roku zawiązującej Spółkę A K. ul. [...]. Podział zysku w Spółce "następuje po opłaceniu zaliczek na należne podatki i inne obowiązkowe opłaty". Spółka zgłosiła do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego tylko wspólników: trzech wspólników w pełnym zakresie (dokument ZUS RCA) oraz siedmiu wspólników w zakresie ubezpieczenia zdrowotnego (dokument ZUS RZA). Składki należne ze wskazanych tytułów opłacane były z rachunku bankowego Spółki. Z kolei nienależnie opłacone składki Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwracał na rachunek bankowy Spółki. Dopiero po rozstrzygnięciu sprawy, bo w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmownej, Zakład poucza wnioskodawcę, że wspólnicy spółki cywilnej mogą ubiegać się o zwolnienie z opłacania należności na własne ubezpieczenie jako osoby fizyczne. Sąd wskazuje zatem, że podanie nie jest "podstawą rozstrzygania" o prawach i obowiązkach obywateli. Podanie jest prawną formą komunikacji z organem administracji publicznej. Podanie jest formą prawną inicjowania postępowania administracyjnego. Obowiązkiem procesowym organu administracji publicznej jest przyjmować taką treść żądania wniosku, która jest zgodna z rzeczywistą wolą jego autora. Podstawowym obowiązkiem procesowym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynikającym z przedstawienia mu do załatwienia jakiejkolwiek sprawy jest zidentyfikowanie przedmiotu postępowania, a także następnie identyfikacja pomiotów, które mają status prawny strony postępowania. Z chwilą wszczęcia postępowania (złożenia podania), zgodnie z art. 9 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, organ obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Od chwili złożenia podania Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązany był czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Aby należycie wypełnić wskazany powyżej obowiązek organ najpierw musi zrealizować obowiązek ustalenia podmiotów, które mają status strony postępowania. Z kolei prawidłową realizację obowiązku ustalenia stron postępowania warunkuje należyte wykonanie obowiązku procesowego dotyczącego rzetelnego, zgodnego z rzeczywistą intencją autora podania, określenia treści żądania wniosku, co warunkuje prawidłową identyfikację przedmiotu postępowania. Mając na uwadze powyższe Sąd stwierdza, że sprawa zwolnienia z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne wspólników Spółki A. została załatwiona z oczywistym i istotnym naruszeniem przepisów art. 6, art. 8 art. 7, art. 9, art. 63 §2, art. 64 §2, art. 105 §1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 31zp ust. 1, ust. 2 oraz art. 31zo ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych załatwił odmownie sprawę, co do której nie dysponował żądaniem wszczęcia postępowania, a do tego rozstrzygnięcie wydał wobec niezidentyfikowanego pomiotu, który oznaczył, jako "Państwo". Analiza dokumentów złożonych do akt administracyjnych oraz akt sądowych dowodzi, że rzeczywistą wolą autora podania nie było ubieganie się o zwolnienie z nieistniejącego obowiązku opłacania składek za pracowników, czy zleceniobiorców, lecz faktycznie realizowanego przez spółkę cywilną, jako płatnika składek, obowiązku uiszczania składek za wspólników spółki cywilnej. Analiza akt sprawy uzasadnia stanowisko, że oznaczenie wnioskodawcy, jako Spółki A było usprawiedliwione dwudziestoletnią praktyką załatwiania spraw dotyczących wspólników tej spółki przez skarżony Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ujawnienie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych błędnej praktyki rozliczania obowiązku opłacania należnych składek od wspólników spółki cywilnej nie może być i nie stanowi prawidłowej podstawy dla wydania decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Sąd uznaje, że argumentacja uzasadnienia decyzji dowodzi jej wydania z naruszeniem art. 6 i art. 8 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 31zo ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględni, że na gruncie okoliczności kontrolowanej sprawy żądanie wniosku zawartego w podaniu z dnia [...] maja 2020 roku dotyczy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec-maj 2020 roku, które opłacane są za wspólników Spółki A W konsekwencji stroną postępowania o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek nie jest Spółka A., lecz jej wspólnicy (porównaj wyrok SN z dnia 14 grudnia 2017 roku o sygn. akt II UK 643/16, Legalis nr 1714849). Jeśli Zakład Ubezpieczeń Społecznych uzna, że podanie z dnia [...] maja 2020 roku obarczone jest brakami formalnymi w zakresie wskazania/oznaczenia osoby, której dotyczy żądanie wniosku, to ma obowiązek wezwać strony postępowania do usunięcia tych braków. Wykonanie wezwania w zakreślonym terminie skutkować będzie przyjęciem stanowiska, że wniosek został złożony z zachowaniem terminu określonego w art. 31zp ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), orzeczono jak w sentencji wyroku.