I SA/Gl 179/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Nita, Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2020 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. UZASADNIENIE 1. P.P. (dalej: skarżąca) wniosła skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. (dalej: ZUS) z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. 2. Stan sprawy. 2.1. Wnioskiem złożonym w dniu 21 lutego 2019 r. skarżąca zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu składek. 2.2. W dniu [...]r. organ wydał wskazaną na wstępie decyzję mocą, której odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że w związku z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek w wyniku analizy sprawy ustalono, że na kwotę zadłużenia składają się także składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne finansowane przez ubezpieczonych, tj. przez pracowników. Do należności tych zgodnie z zapisem art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm. – u.s.u.s.) nie ma zastosowania art. 28 u.s.u.s. określający warunki umarzania należności z tytułu składek. Oznacza to, że w stosunku do wskazanych należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia merytorycznego opartego na art. 28 u.s.u.s. Właściwym zatem rozstrzygnięciem w zakresie składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek jest jedynie odmowa wszczęcia postępowania administracyjnego na mocy art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2020 r. poz. 256, ze zm. – k.p.a.). Jednocześnie poinformowano skarżącą, że rozstrzygnięcie merytoryczne dotyczące pozostałych należności w części finansowanej przez płatnika składek, zostanie zawarte w odrębnej decyzji. Poinformowano również skarżącą, że na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Jeżeli strona nie chce skorzystać z prawa zwrócenia się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 52 § 3 i 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019 r. poz. 2325, ze zm.- p.p.s.a.) może wnieść skargę na decyzję organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, którego obszarze właściwości strona zamieszkuje lub ma siedzibę, w terminie 30 dni dnia jej doręczenia. 3.1. Zatem skarżąca skorzystała z powyższego uprawnienia i wniosła skargę na decyzję organu, bez skorzystania z uprawniania do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o umorzenie należności na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne z powodu trudnej sytuacji materialnej, stanu ubóstwa i bardzo trudnej sytuacji życiowej. W uzasadnieniu wskazała, że jest samotnie wychowującą matką siedmioletniej córki. Jedynym jej dochodem jest zasiłek jako otrzymuje z programu 500+. Kwota ta nie zaspakaja podstawowych potrzeb życiowych jej rodziny. Podała, że nie posiada żadnego majątku, który mógłby chociaż w części zaspokoić należności. Wskazała również na problemy zdrowotne - schorzenia kręgosłupa. 3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. 3.3. W piśmie procesowym z dnia 11 marca 2020 r. skarżąca ponownie wskazała na swą trudną sytuację życiową i dołączyła szereg dokumentów na poparcie tej tezy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: 4. Na wstępie wskazać należy, że wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.). Sprawa została skierowana do rozpoznania w tym trybie na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 26 października 2020 r. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegała decyzja ZUS o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie o umorzenie składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, nie będące płatnikami tych składek. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. w związku z art. 30 u.s.u.s. Odmową wszczęcia postępowania objęto składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne finansowane przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami tych składek. 5. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określa w punktach od 1 do 6 przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach, niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie). Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak w całości zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Przedsiębiorca nie może zatem skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części dotyczącej nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę zastrzeżenia, o którym mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. W omawianej sytuacji płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rola jaką pełni pracodawca będący płatnikiem składek finansowanych przez ubezpieczonych wyklucza powoływanie się przez niego na własną trudną sytuację majątkową jako przesłankę uzasadniającą rezygnację przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z egzekwowania składek, których realny ciężar finansowy ponieśli ubezpieczeni (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 53/18 – wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z powyższego wynika w sposób jednoznaczny, że w przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących ich płatnikami, ustawodawca w ogóle nie przewidział możliwości ich umarzania, rozkładania na raty, czy odraczania terminu płatności. Innymi słowy, nie istnieją podstawy prawne do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej w tej części. Nie można więc rozpoznać w tym zakresie wniosku o umorzenie należności, który to wniosek zainicjował postępowanie. Organ zobligowany był więc do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z dnia 23 marca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 3208/05; w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 483/10 oraz w Olsztynie z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 118/10). Stanowisko to zostało zaaprobowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt II GSK 1520/11, który wskazał, że wprowadzony przez ustawodawcę w art. 30 u.s.u.s. zwrot "nie stosuje się", należy interpretować w sposób ścisły, tj., że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek merytorycznego rozstrzygnięcia, opartego na art. 28 u.s.u.s. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek ujętych na jego koncie, w części nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników finansowanych przez nich samych. Zasadnie zatem organ odmówił wszczęcia w powyższym zakresie postępowania administracyjnego. Z kolei regulacja zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Przepis ten umożliwia rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przedstawiona interpretacja art. 28 ust. 3a u.s.u.s. znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie, które przyjęło, że przewidziana w tym przepisie możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tylko zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie własne płatnika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2006 r., sygn. akt III UK 84/06, OSNP 2007, Nr 19-20, poz. 287; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 2008 r., sygn. akt II GSK 451/07). Zgodnie zaś z treścią art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s. jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. W świetle powyższych rozważań zaskarżona decyzja ZUS jest prawidłowa. Zasadnie bowiem organ odmówił wszczęcia postępowania we wskazanym zakresie. Skoro zatem, jak wyżej wykazano, w stosunku do omawianej kategorii składek nie jest w ogóle dopuszczalne badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s., to opisana w skardze ciężka sytuacja majątkowa skarżącej pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. 6. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a.