II SA/Lu 546/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Marcin Małek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 1 czerwca 2022r., znak: SKO.41/3896/OS/2021 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 1 czerwca 2022r., SKO.41/3896/OS/2021 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania A. C. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin przez Starszego Inspektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie z dnia 19 czerwca 2021r., Nr MOPR.D-OZ.4610.69107.1.1.2021 o ustaleniu nienależnie pobranych - na rzecz małoletniej K. S. - świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 marca 2021r. do 30 kwietnia 2021r. w łącznej wysokości 1.000 zł i o zwrocie tej kwoty z odsetkami ustawowymi. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że świadczenie zostało przyznane skarżącej decyzją z dnia 6 kwietnia 2021r. dla jej córki [...] na okres od 1 marca 2021r. do dnia 30 września 2021r. w wysokości 500 zł miesięcznie. Zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia, jak i w decyzji zostało zawarte pouczenie, że w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania lub utraty dochodu albo innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego osoba uprawniona albo jej przedstawiciel ustawowy, którzy złożyli wniosek o przyznania świadczenia z funduszu są obowiązani do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. Następnie w dniu 20 lipca 2021r. wpłynęło do organu pismo Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym Lublin - Zachód w Lublinie z dnia 13 lipca 2021 r. informujące, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w okresie od 1 grudnia 2020r. do 31 maja 2021r. od dłużnika alimentacyjnego - S. S. wyegzekwowano i przekazano wierzycielowi - K. S., reprezentowanej przez A. C. w dniu 9 kwietnia 2021r. kwotę w wysokości 1.013,97 zł. W związku z tym wszczęto niniejsze postępowanie, w konsekwencji którego organ I instancji wydał wskazaną wyżej decyzję. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał przepisy: art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017r., poz. 489 ze zm.), dalej jako "u.p.o.a.", zgodnie z którym "ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 zaległe lub bieżące alimenty, do wysokość otrzymanych w tym okresie alimentów" oraz art. 28 ust. 1 u.p.o.a. zgodnie z którym – "w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia". Organ stwierdził, że objęta tymi przepisami sytuacja miała miejsce w przypadku skarżącej, ponieważ w tym samym okresie (od 1 marca 2021r. do 30 kwietnia 2021r.) pobrała jednocześnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 1.000 zł oraz kwotę 1.013,97 zł wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego. W świetle przytoczonych przepisów, w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wszelkie kwoty alimentów uzyskane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności powinny trafić do organu wypłacającego świadczenia z funduszu alimentacyjnego, który to organ zalicza je na poczet zwrotu należności dłużnika z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aż do ich całkowitego zaspokojenia - art. 27 ust. 9 w związku z art. 28 ust. 1 u.p.o.a. Jeżeli w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wierzyciel otrzyma także alimenty od dłużnika, a więc niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 u.p.o.a. (bez znaczenia przy tym pozostaje to, czy są to alimenty na poczet zaległości, czy też bieżące zobowiązania), to narazi się na obowiązek zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie odpowiadającej otrzymanym od dłużnika alimentom (wraz z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wierzyciel otrzymał alimenty niezgodnie z kolejnością- art. 23 ust. 1a u.p.o.a.) Po rozpatrzeniu odwołania A. C., Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w całości ustalenia i stanowisko tego organu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. C. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 7, 8, 9 i 10 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy i nieuwzględnienie jej słusznego interesu. Podniosła, że przyznane świadczenia zostały przeznaczone na utrzymanie i wychowanie dziecka; poza tym kwotę 1013,97 zł otrzymała od komornika i była przekonana, że wypłata ta jest prawidłowa. Wypłata tej kwoty nastąpiła przed doręczeniem jej decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu wraz z pouczeniem, na które wskazuje organ - przelew otrzymała 9 kwietnia 2021r., zaś decyzję odebrała w dniu 16 kwietnia 2021r. Dodała, że była to jej pierwsza taka decyzja i nie miała świadomości, że w tej sytuacji nie powinna była pobierać wyegzekwowanych przez komornika alimentów. Ponadto organ powinien uwzględnić to, że zaległość alimentacyjna sięga grudnia 2019r. i skarżąca otrzymaną od komornika kwotę zaliczyła właśnie na poczet tych najstarszych zaległości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018r., poz. 2102 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonego aktu wyłącznie w zakresie jego zgodności z prawem. Podobnie stanowi art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz.329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."): "Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie". Rozpatrując skargę w takim zakresie Sąd stwierdził, że decyzje organów obu instancji – wbrew zarzutom skargi - nie zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów. Organy zasadnie uznały, że skarżąca pobierając w okresie 1 marca 2021r. – 30 kwietnia 2021r. świadczenie z funduszu alimentacyjnego (2 x 500 zł) i jednocześnie w dniu 9 kwietnia 2021r. kwotę 1.013,97 zł tytułem wyegzekwowanych od dłużnika alimentów, naruszyła art. 28 ust. 1 u.p.o.a. Zgodnie z tym przepisem - "w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia; 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej 19 - do ich całkowitego zaspokojenia; 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia; 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym 20 - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego". Naruszenie przewidzianej w tym przepisie kolejności zaspokajania świadczeń prowadzi do uznania takich świadczeń za nienależne. Wynika to wprost z art. 2 pkt 7 lit. "d" u.p.o.a., zgodnie z którym – "ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów". Skoro skarżąca pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, to nie była uprawniona do otrzymania - w tym samym okresie - alimentów wyegzekwowanych od dłużnika alimentacyjnego – skarżąca po wpłynięciu na jej rachunek kwoty takich alimentów przekazanych przez komornika, powinna niezwłocznie zawiadomić o tym organ i następnie tę kwotę przekazać organowi. Skarżąca podnosi, że decyzję przyznającą jej świadczenie wraz z pouczeniem o obowiązku informacyjnym, otrzymała dopiero 16 kwietnia 2021r., a więc już po otrzymaniu przelewu od komornika 9 kwietnia 2021r. Okoliczność ta nie zwalniała jej z obowiązku zastosowania się zgodnie z doręczonym wraz z decyzją pouczeniem niezwłocznie pod doręczeniu jej tej decyzji, a wiec jeszcze w kwietniu 2021r. Postępowanie, w którym wydano zaskarżoną decyzję zostało wszczęte dopiero w sierpniu 2021r. – gdyby skarżąca postąpiła zgodnie z pouczeniem, uniknęłaby tego postępowania. Należy też wyjaśnić, że wbrew jej przekonaniu, "przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie miało znaczenia to, że alimenty zostały wyegzekwowane za inny (wcześniejszy) okres. Przepis art. 2 pkt 7 lit. "d" u.p.o.a. został zmieniony od dnia 1 stycznia 2012r. i za świadczenia nienależnie pobrane uważa równoczesne pobieranie świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz alimentów, czy to zaległych, czy bieżących, poza kolejnością wskazaną w art. 28 ust. 1 u.p.o.a. Obecne brzmienie art. 2 pkt 7 lit. "d" u.p.o.a. jest zatem jasne i nie budzi wątpliwości, że chodzi o alimenty zarówno zaległe, jak i bieżące, a tym samym reguły zaliczania długu/wierzytelności określone w art. 451 Kodeksu cywilnego pozostają bez wpływu na możliwość uznania świadczenia za nienależnie pobrane" (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z 10 marca 2022r., IV SA/Po 16/22; wyrok NSA z 5 grudnia 2019r., I OSK 978/18). "Osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego". (tak: NSA w wyroku z 11 stycznia 2022r., I OSK 625/19). Dodać należy, że "użycie w art. 2 pkt 7 lit. "d" u.p.o.a. sformułowania "wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów" nie daje podstaw do przyjęcia poglądu, że w rozumieniu powołanego przepisu świadczeniem nienależnie pobranym jest świadczenie pobrane z winy strony. Prawodawca nie używa w powołanym przepisie żadnych określeń, które nakazywałyby oceniać cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) beneficjenta świadczenia". (tak: NSA w wyroku z 11 stycznia 2022r., I OSK 625/19). Z przedstawionych powodów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.