I SA/Op 219/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Łozowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Gocki Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi W. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 16 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. uchyla zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2020 r., nr [...] o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku W. D. z dnia 17 lutego 2020 r., III. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu na rzecz strony skarżącej kwotę 100 zł (słownie złotych: sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi wniesionej przez W. D. (dalej jako: skarżący, strona, wnioskodawca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 16.06.2020 r. , którym organ ten działając na podstawie przepisów art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) [dalej: K.p.a.], stwierdził niedopuszczalność odwołania skarżącego od zawiadomienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2020 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 17 lutego 2020 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z dnia 12 lutego 2020 r. seria [...] nr [...] w wysokości 200 zł. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Wnioskiem wniesionym w dniu 17 lutego 2020 r., skarżący zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu m.in. o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z dnia 12 lutego 2020 r. seria [...] nr [...] w wysokości 200 zł, uzasadniając prośbę trudną sytuacją życiową i zdrowotną. Pismem z dnia 12 marca 2020 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, wyznaczając termin 7 dni liczony od daty doręczenia, wezwał stronę do: - uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 10 zł, należnej stosownie do uregulowań ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1000 z późn. zm.) oraz przesłania oryginału dowodu jej zapłaty lub zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa uprawniającego do skorzystania ze zwolnienia od opłaty skarbowej; - przedstawienia (poprzez wypełnienie i zwrotne przekazanie dołączonego druku Oświadczenia o stanie majątkowym) oraz udokumentowania sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej lub innych okoliczności przemawiających za udzieleniem ulgi, - przedłożenia kserokopii mandatu karnego. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 19 marca 2020 r. W odpowiedzi na powyższe, w dniu 24 marca 2020 r. do organu I instancji wpłynął wypełniony druk Oświadczenia o stanie majątkowym. Jednocześnie załączył kserokopię mandatu odcinek A - dla posiadacza rachunku. Zawiadomieniem z dnia 24 kwietnia 2020 r., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu, działając na podstawie art. 64 § 2K.p.a. pozostawił bez rozpoznania wniosek o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z dnia 12 lutego 2020 r. seria [...] nr [...] w wysokości 200 zł, wskazując, że skarżący nie uzupełnił braku formalnego w postaci oryginału dowodu zapłaty opłaty skarbowej lub zaświadczenia zwalniającego z dokonania zapłaty opłaty skarbowej. Skarżący wniósł w dniu 11 maja 2020 r. pismo zatytułowane "Odwołanie", w którym wskazał, że uzupełnił wniosek o ulgę w spłacie mandatów o wszystkie wymagane dokumenty. Wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 16.06.2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu stwierdził niedopuszczalność wniesionego przez stronę odwołania. W uzasadnieniu organ II instancji wyjaśnił, że przedmiotowe odwołanie jest niedopuszczalne, bowiem zgodnie z przepisami K.p.a. nie jest możliwe zaskarżenie zawiadomienia wydanego na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku. Skoro pozostawienie wniosku bez rozpoznania następuje w formie czynności materialnotechnicznej (zawiadomienie), a nie w formie decyzji lub też postanowienia, oznacza to, że takie działanie nie może zostać zaskarżone w formie odwołania lub też zażalenia. Stosownie do art. 127 § 1 K.p.a. odwołanie służy od decyzji administracyjnej, w myśl natomiast art. 141 § 1 K.p.a. w drodze zażalenia można zaskarżyć postanowienie, gdy kodeks tak stanowi. Wobec powyższego organ II instancji stwierdził niedopuszczalność odwołania na podstawie przepisu art. 134 K.p.a. W dniu 10.08.2020 r. do tut. Sądu wpłynęła skarga wnioskodawcy na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2019, poz. 2167) w związku z art. 1 i 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019. poz. 2325 j.t.) – dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto, w myśl przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym zastosowania w sprawie). Jak wynika z treści art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Wyjaśnić również należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do brzmienia art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 16.06.2020 r., którym organ ten działając na podstawie przepisów art. 134 K.p.a. stwierdził niedopuszczalność odwołania skarżącego od zawiadomienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 24 kwietnia 2020 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 17 lutego 2020 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z dnia 12 lutego 2020 r. seria [...] nr [...] w wysokości 200 zł. W ocenie Sądu w badanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt administracyjnych wynika, że wskutek złożonego przez skarżącego wniosku o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego, w dniu 12.03.2020 r. organ I instancji działając m.in. na podstawie art. 64 § 2 i art. 261 K.p.a. wezwał stronę w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania o: - uiszczenie opłaty skarbowej w wysokości 10 zł – w tym zakresie organ pouczył stronę m.in. o tym, że zgodnie z art. 261 § 2 K.p.a., jeżeli w wyznaczonym terminie opłata nie zostanie uiszczona, podanie podlega zwrotowi; - przesłanie oryginału dowodu zapłaty lub zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa – w terminie 7 dni, w tym zakresie organ pouczył stronę, że zgodnie z art. 64 § 2 K.p.a., jeżeli wskazany brak nie zostanie uzupełniony w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, podanie zostanie pozostawione bez rozpoznania. Ponadto w ww. wezwaniu organ wezwał stronę o przekazanie oświadczenia o stanie majątkowym i kserokopii dokumentów potwierdzających sytuację życiową strony oraz kserokopii mandatu karnego. Ww. wezwanie doręczono stronie w dniu 19.03.2020 r. W dniu 24.03.2020 r. skarżący nadał do organu korespondencję zawierającą oświadczenie o stanie majątkowym, kserokopię mandatu karnego. Zawiadomieniem z dnia 24.04.2020 r. organ I instancji na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o umorzenie przedmiotowego mandatu karnego. Organ I instancji wyjaśnił, że wniosek skarżącego zawierał brak formalny, jakim jest brak dołączonego oryginału dowodu zapłaty opłaty skarbowej lub zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, które zwalnia z obowiązku dokonania opłaty skarbowej. Pismem doręczonym w dniu 19.03.2020 r. skarżący został wezwany o usunięcie ww. braku formalnego w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, poprzez przesłanie do organu oryginału dowodu zapłaty opłaty skarbowej lub zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, które zwalnia z obowiązku dokonania opłaty skarbowej. Do dnia upływu terminu wskazanego w wezwaniu skarżący nie uzupełnił braku formalnego w postaci przesłania oryginału dowodu zapłaty opłaty skarbowej lub zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, które zwalnia z obowiązku dokonania opłaty skarbowej. W związku z powyższym w ocenie organu I instancji w sprawie wystąpiły podstawy do pozostawienia bez rozpoznania wniosku strony na podstawie przepisu art. 64 § 2 K.p.a. Skarżący wniósł w dniu 11 maja 2020 r. pismo zatytułowane "Odwołanie". Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16.06.2020 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu stwierdził niedopuszczalność wniesionego przez stronę odwołania, wskazując, że pozostawienie wniosku bez rozpoznania następuje w formie czynności materialnotechnicznej (zawiadomienie), a nie w formie decyzji lub też postanowienia, a zatem takie działanie nie może zostać zaskarżone w formie odwołania lub też zażalenia. Zdaniem Sądu w toku wyżej opisanego postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co musi skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego zarówno zaskarżonego postanowienia jak i zawiadomienia o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku skarżącego. Wskazać należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 64 § 2 K.p.a., jeżeli podanie nie spełnia innych wymagań ustalonych w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż siedem dni, z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W orzecznictwie podkreśla się, że celem nadrzędnym sposobu postępowania organu, określonego w art. 64 § 2 K.p.a., jest zapewnienie udziału strony w postępowaniu. Wezwanie uregulowane w art. 64 § 2 K.p.a. pełni jednocześnie funkcję gwarancji procesowej zapewniającej udział stronie w postępowaniu. W tym celu, dla zapewnienia skuteczności wezwania, wymagane jest w nim wskazanie terminu, w którym usunięcie braków musi nastąpić oraz pouczenia, skierowanego do wnoszącego podanie, że nieusunięcie wskazanych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania (zob. wyrok NSA z dnia 22.06.2020 r., sygn. akt II OSK 317/20, dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl – podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w uzasadnieniu). Tylko prawidłowe wezwanie wystosowane przez organ administracyjny na podstawie art. 64 § 2 K.p.a. zawierające kompletną i wyczerpującą informację o tym, jak ma zostać przeprowadzone usunięcie braku podania przez podmiot je wnoszący, może wywoływać skutki w postaci biegu terminu siedmiodniowego do usunięcia braków i w dalszej kolejności pozostawienia podania bez rozpoznania" (zob. wyrok NSA z dnia 28.05.2020 r., sygn. akt I OSK 648/19). Jak natomiast wynika z treści art. 261 § 1 i 2 K.p.a, jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni (§ 1); jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 2). Odnosząc powyższe do realiów badanej sprawy zauważyć trzeba, że organ I instancji jednocześnie w jednym piśmie wezwał skarżącego na podstawie przepisów art. 64 § 2 K.p.a. i art. 261 § 1 i 2 K.p.a. do uzupełnienia braku fiskalnego wniosku (uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 10 zł) jak i braku formalnego poprzez przesłanie do organu oryginału dowodu zapłaty opłaty skarbowej lub zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, które zwalnia z obowiązku dokonania opłaty skarbowej. W ocenie Sądu takie skonstruowanie w jednym piśmie wezwania do uzupełnienia braków fiskalnych i formalnych naruszało przepisy art. 64 § 2 i art. 261 § 1 i 2 K.p.a., a także było niezgodne z zasadą zaufania do władzy publicznej wyrażoną w art. 8 K.p.a. Nie budzi wątpliwości, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych czy fiskalnych winno zawierać kompletną i wyczerpującą informację o tym, jak ma zostać przeprowadzone usunięcie danego braku, a nadto winno być skonstruowane w taki sposób aby zastosowanie się do tego wezwania nie było nadmiernie utrudnione. Zdaniem Sądu wezwanie wystosowane przez organ w dniu 12.03.2020 r. nie spełnia powyższych wymogów. Jak już wskazano, organ w tym samym piśmie w jednym wezwaniu wezwał skarżącego jednocześnie do uzupełnienia braku fiskalnego wniosku (uiszczenia opłaty skarbowej) jak i braku formalnego poprzez przesłanie do organu oryginału dowodu zapłaty opłaty skarbowej lub zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z tytułu ubóstwa, które zwalnia z obowiązku dokonania opłaty skarbowej. Wezwanie do usunięcia ww. braków w jednym piśmie miało ten skutek, że z chwilą doręczenia go skarżącemu, rozpoczął się bieg terminu zarówno do uzupełnienia ww. braku fiskalnego jak i formalnego – terminy te upływały w tym samym dniu. W związku z powyższym mogłoby dojść do sytuacji, że skarżący byłyby pozbawiony możliwości zastosowania się do tego wezwania bez swojej winy. Skarżący mógłby prawidłowo uzupełnić brak fiskalny wniosku – uiścić opłatę skarbową w ostatnim dniu terminu do uzupełnienia tego braku, tuż przed północą. W takiej sytuacji nadmiernie utrudnionym czy w zasadzie niemożliwym stałoby się zadośćuczynienie drugiemu pkt wezwania, tj. przesłania w wyznaczonym do tego terminie do organu oryginału dowodu zapłaty opłaty skarbowej. Zauważyć również należy, że przepisy art. 64 § 2 i art. 261 § 2 K.p.a. przewidują dwa różne rygory nieuzupełnienia braku, tj. pozostawienie podania bez rozpoznania (niezaskarżalne) oraz zwrot podania (na który przysługuje zażalenie). Organ natomiast w przedmiotowej sprawie zastosował rygor z art. 64 § 2 K.p.a. poprzez wydanie niezaskarżalnego zawiadomienia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku. Takie działanie, biorąc pod uwagę również nieprawidłowe skonstruowanie wezwania do uzupełnienia braków, również świadczy o naruszeniu ww. przepisów K.p.a., a zwłaszcza zasady zaufania do władzy publicznej. Powyższe powoduje, że wezwanie do uzupełniania braków formalnych i fiskalnych wniosku zostało skonstruowane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 64 § 2 i art. 261 § 1 i 2, art. 8 K.p.a. które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją niedostrzeżenia przez organ II instancji wyżej omówionych uchybień było naruszenie art. 134 K.p.a. poprzez wydanie postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ oceni wniosek skarżącego pod kątem braków fiskalnych i formalnych i wystosuje do skarżącego wezwanie o uzupełnienie braków, które nie będzie zawierało wyżej omówionych mankamentów. Reasumując, skoro w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy należało uchylić zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające ją zawiadomienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 24.04.2020 r. stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p. p. s. a O kosztach orzeczono na podstawie przepisu art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. ----------------------- 1