II FSK 2448/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędziowie NSA Antoni Hanusz, Jerzy Rypina (sprawozdawca), Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 455/11 w sprawie ze skargi M. R. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 10 listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę, 2) zasądza od M. R. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego z upoważnienia Ministra Finansów kwotę 280 (słownie: dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego w imieniu Ministra Finansów z dnia 10 listopada 2010 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Przedstawiając stan faktyczny Sąd wskazał, że wnioskodawczyni we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego wskazała, że jest pracownikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Polsce, stanowiącej podmiot z grupy kapitałowej R. i uczestniczy w programie akcjonariatu pracowniczego pod nazwą A.[...] (Program). Celem Programu jest subskrypcja akcji A. S.A. (S.A.) z siedzibą we Francji, pochodzących z nowej emisji w ramach podwyższenia kapitału zakładowego tej spółki. Wnioskodawczynie uprawniona jest do objęcia akcji S.A. na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy. Kosztami uczestnictwa w Programie obciążana jest S.A., niebędąca pracodawcą wnioskodawczyni. Wskazano, że możliwie było dokonanie wyboru jednego z dwóch wariantów Programu: 1) Wariant klasyczny, zgodnie z którym wnioskodawczyni uprawniona jest do subskrypcji akcji za pośrednictwem funduszu zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe. Fundusz został utworzony we Francji zgodnie z prawem francuskim i w świetle obowiązujących we Francji przepisów nie ma osobowości prawnej. Nie jest funduszem kapitałowym w rozumieniu art. 5a pkt 14 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Fundusz obejmuje akcje nowej emisji S.A. w imieniu i na rzecz uczestników Programu, w tym wnioskodawczyni, która pozostaje właścicielem akcji S.A. przez cały okres inwestycji. W rezultacie, akcje nowej emisji przydzielane są poszczególnym uczestnikom Programu. Wartość subskrybowanych akcji odzwierciedlona jest w jednostkach uczestnictwa w Funduszu przydzielonych uczestnikom programu. Jednostki uczestnictwa w Funduszu są zablokowane, tzn. możliwość ich zbycia jest wyłączona do 30 czerwca 2014 r., z wyłączeniem przypadków umorzenia przed upływem okresu zablokowania wskazanych w przepisach francuskich. W efekcie, Fundusz jest stworzony dla celów kontrolowania akcji S.A. w imieniu uczestników Programu w okresie blokady, a także dla celów zaaranżowania reinwestycji dywidend wypłacanych w okresie blokady w kolejne akcje. Akcje oferowane były uczestnikom Programu, w tym wnioskodawczyni, po cenie równej średnim cenom otwarcia akcji na giełdzie papierów wartościowych na 20 dni giełdowych przed datą fixingu cen, co przypadałoby 26 marca 2009 r. (cena referencyjna), z 20% dyskontem (cena subskrypcyjna). Początkowa wartość jednostek uczestnictwa w Funduszu odpowiada cenie subskrypcyjnej akcji subskrybowanych na rzecz wnioskodawczyni. Liczba jednostek uczestnictwa odpowiada liczbie akcji subskrybowanych przez Fundusz w imieniu i na rzecz wnioskodawczyni. Wartość jednostek uczestnictwa ulega zmianom odpowiadającym fluktuacjom cenowym akcji. Jednostki uczestnictwa w Funduszu nie podlegają umorzeniu (z zastrzeżeniem kilku specjalnych wyjątków przewidzianych francuskim prawem) przed upływem pięciu lat od daty podwyższenia kapitału zakładowego (tzw. okres blokady kończący się w 2014 r.). Przed upływem okresu blokady wszelkie dywidendy otrzymane przez Fundusz od S.A. będą reinwestowane przez Fundusz w dodatkowe akcje i będą skutkowały wydaniem na rzecz wnioskodawczyni nowych jednostek uczestnictwa lub ich ułamkowych części. Po upływie okresu blokady wnioskodawczyni może umorzyć swoje jednostki uczestnictwa otrzymując w zamian środki pieniężne lub akcje. Umorzenie jednostek będzie miało formę odpłatnego zbycia jednostek uczestnictwa na rzecz Funduszu. Wnioskodawczyni może także podjąć decyzję o zachowaniu jednostek uczestnictwa. 2) Wariant A. T. F. O. [...]. Warunki uczestnictwa w tym wariancie są analogiczne do przedstawionych w wariancie klasycznym, z tym, że wnioskodawczyni uprawniona jest dodatkowo do otrzymania premii pieniężnej przeznaczonej na subskrypcję dwóch akcji za pośrednictwem Funduszu, praw ochronnych do akcji oraz akcji darmowych. W związku z powyższym zadane zostało pytanie, jakie są skutki podatkowe otrzymania kwot lub wartości z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa w Funduszu. Zajmując własne stanowisko wnioskodawczyni uznała, że przychody ze zbycia (umorzenia) jednostek uczestnictwa w Funduszu podlegają opodatkowaniu z zastosowaniem 19% stawki podatkowej na podstawie art. 30b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51 poz. 307 ze zm. – dalej: u.p.d.o.f.). Podstawa opodatkowania ustalana jest jako różnica pomiędzy ceną zbycia tych jednostek uczestnictwa a wydatkami poniesionymi przez wnioskodawczynię na ich nabycie, tj. ceną subskrypcyjną. Powołano przy tym treść art. 30b, i art. 5a ust. 11 u.p.d.o.f. oraz art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm.). Wskazano, że od 8 stycznia 2009 r. francuskie regulacje prawne posługują się pojęciem tzw. instrumentów finansowych, które dzielą się na dwie podstawowe grupy instrumentów: tzw. "tytuły finansowe" oraz "kontrakty finansowe". Pojęcie "tytuły finansowe" jest porównywalne do pojęcia "papierów wartościowych". Należy pod tym pojęciem rozumieć dwie grupy instrumentów, tj. tzw. zbywalne papiery wartościowe, które mogą być emitowane wyłącznie przez korporacje, oraz "tytuły finansowe", emitowane przez fundusze, do których należałoby zaliczyć jednostki uczestnictwa w FCPE. Fundusze FCPE są częścią większej rodziny funduszy pod nazwą "FCP", w których jednostki uczestnictwa są tradycyjnie uznawane we Francji za papiery wartościowe. Francuskie regulacje prawne dopuszczają zbywalność jednostek uczestnictwa w FCPE w określonych okolicznościach, przykładowo, w drodze dziedziczenia. Zwrócono uwagę, że choć przepisy francuskie nie regulują zasad przenoszenia jednostek uczestnictwa, a jedynie zasady nabycia i umorzenia tych jednostek, doktryna prawa francuskiego dopuszcza przeniesienie jednostek uczestnictwa FCPE pomiędzy podmiotami uprawnionymi do ich nabycia i posiadania zgodnie z warunkami programu. W ocenie wnioskodawczyni, zachodzą zatem podstawy do wskazania, że jednostki uczestnictwa w FCPE stanowią zbywalne papiery wartościowe w rozumieniu prawa obcego – francuskiego – a więc również w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Stąd wywiodła, że przychody z tytułu zbycia posiadanych jednostek uczestnictwa na rzecz Funduszu w celu ich umorzenia podlegają opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 30b u.p.d.o.f. W wydanej w dniu 10 listopada 2010 r. interpretacji indywidualnej Dyrektor Izby Skarbowej w P. – działając w imieniu Ministra Finansów uznał stanowisko wnioskującej za nieprawidłowe. Powołując treść art. 30b, art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f. oraz art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi podniósł, że w definicji papierów wartościowych nie zostały wymienione jednostki funduszu. Okoliczność, że jednostki są papierami wartościowymi w rozumieniu francuskich przepisów nie oznacza, że są tak traktowane również w Polsce. Zwrócono uwagę, że treść art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f. jednoznacznie wskazuje, co należy rozumieć pod pojęciem papierów wartościowych. Jednostki funduszu inkorporują prawa majątkowe i emitowane są na podstawie właściwych przepisów prawa francuskiego, nie posiadają jednak innej niezbędnej cechy, jaką jest ich zbywalność. Tymczasem z wniosku wynika, że fundusz emituje jednostki uczestnictwa, które można zbyć w celu umorzenia, ale tylko na rzecz tego funduszu. Jednostki te mogą być przedmiotem obrotu, ale wyłącznie z funduszem, gdyż nie podlegają przeniesieniu. Zdaniem organu interpretacyjnego, oznacza to, że nie są zbywalnym papierem wartościowym w świetle art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o instrumentach finansowych, a tym samym również papierem wartościowym, o którym mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. W konsekwencji nie podlegają opodatkowaniu według zasad przewidzianych w art. 30b u.p.d.o.f. Przychody ze zbycia (umorzenia) przedmiotowych jednostek stanowią przychody z tytułu praw majątkowych, o których mowa w art. 18 u.p.d.o.f. W wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, strona powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła interpretacji naruszenie art. 18, art. 30b oraz art. 5a pkt 11 updof w związku z art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, poprzez błędne zastosowanie, a także naruszenie art. 14c § 1 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, przez ich niezastosowanie. W związku z tym wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi powtórzona została argumentacja wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej i wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę na niezgodność stanowiska Ministra Finansów z innymi opublikowanymi na stronie internetowej Ministerstwa Finansów interpretacjami podatkowymi, wydanymi przez organy skarbowe w odniesieniu m.in. do uczestnictwa w analogicznych funduszach – charakterystycznych formach kolektywnego inwestowania w akcje przez pracowników francuskich grup kapitałowych. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną interpretację. Sąd przytoczył treści art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/ u.p.d.o.f., i wyjaśnił, że przyjęte na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pojęcie papierów wartościowych zostało wyjaśnione w przepisie art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f., który powołuje ich definicję zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy o instrumentach finansowych. Z definicji tej przede wszystkim wynika, że papiery wartościowe stanowią prawa majątkowe, których podstawowym przymiotem jest ich zbywalność. Taką cechę, zdaniem Sądu, można przypisać przysługującym skarżącej jednostkom uczestnictwa w Funduszu zbiorowego inwestowania. Punktem wyjścia dla przyjęcia takiego stanowiska jest charakter powyższego Funduszu. Fundusz, o którym w nim mowa, nie ma żadnej zinstytucjonalizowanej formy. Uczestnicy, w tym skarżąca, pozostają właścicielami akcji, przy czym dysponują nimi poprzez przydzielone im jednostki uczestnictwa. Ważne jest z punktu widzenia definicji papierów wartościowych, że każda jednostka odzwierciedla prawo do jednej akcji i stanowi jej równowartość, która zmienia się zależnie od notowań giełdowych. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że jednostki są prawami majątkowymi inkorporującymi prawa do akcji, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Jak strona zaznaczała, jednostki uczestnictwa mają charakter zbywalny, wraz z ich przeniesieniem na nabywcę, przenoszone jest prawo własności akcji. W istocie taka możliwość w omawianej sytuacji jest ograniczona w czasie (skarżąca nie będzie mogła dysponować jednostkami do 2014 r.), jednakże na gruncie polskiego prawa cywilnego czasowe ograniczenie swobodnego dysponowania zbywalnym prawem majątkowym jest dopuszczalne (vide art. 57 § 2 Kodeksu cywilnego) i nie oznacza to pobawienia go takiego charakteru (jako zbywalnego). Ścisłe powiązanie jednostki uczestnictwa z akcją wynika z charakteru Funduszu, będącym tworem kumulującym akcje pracowników, którzy pozostają ich właścicielami i dysponentami. W istocie jednostka może być utożsamiana z akcją, co za tym idzie, niezależnie od tego, czy przychody pochodzą z tytułu akcji, czy jednostki uczestnictwa, będą to zawsze przychody pochodzące z papierów wartościowych. Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że przychody uzyskane w związku ze zbyciem jednostek uczestnictwa, niezależnie od tego, w jakim celu zbycie nastąpiło, będzie kwalifikowane jako przychód z kapitałów pieniężnych. Przyjmując zatem, że jednostki uczestnictwa są papierami wartościowymi w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a/ ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, to przychody, które są należne w związku z ich zbyciem, niezależnie, jaki będzie ich los po zbyciu (umorzenie, przeniesienie na innego uczestnika Programu), będą pochodzić z kapitałów pieniężnych. W rezultacie będą podlegać rygorom opodatkowania wynikających z art. 30b, czyli według zryczałtowanej stawki 19% i nie będą łączone z innymi przychodami skarżącej. Końcowo, co do zarzutu naruszenia art. 14c § 1 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, Sąd nie stwierdził naruszenia tych przepisów. Odnośnie art. 121 § 1 O.p. Sąd , że wbrew stanowisku strony skarżącej nie można w zasadzie wyrażonej w art. 121 § 1 upatrywać bezwzględnego zakazu zmiany stanowiska w wykładni przepisów prawa. Organ podatkowy wniósł skargę kasacyjną na powyższy wyrok wskazując naruszenie prawa materialnego – art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.), tj art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a) w zw. z art. 5 a pkt 11 u.p.d.o.f. oraz art. 3 pkt 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że przychody uzyskane z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa Funduszu należy traktować dla celów opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych jako przychody z kapitałów pieniężnych, o których mowa w tym przepisie tj. z odpłatnego zbycia papierów wartościowych. Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o uchylenie powyższego wyroku, ewentualnie o uchylenie i przekazanie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest uzasadniona. Treść wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji podatkowej wyznacza przedmiotowy zakres postępowania interpretacyjnego. Organ wydający interpretację jest związany merytorycznie zakresem problemu prawnego jaki wnioskodawca przedstawił we wniosku. Oznacza to, że organ udzielający interpretacji (organ podatkowy) nie jest uprawniony do uzupełniania wniosku o elementy prawne lub faktyczne. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawczyni wskazała, że jest uprawniona do objęcia subskrypcji akcji za pośrednictwem funduszu zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe, utworzonego we Francji wg tamtejszego prawa. Fundusz ten objął akcje nowej emisji w imieniu i na rzecz wnioskodawczyni. Wartość subskrybowanych przez wnioskodawczynię akcji odzwierciedlona jest w przydzielonych jej jednostkach uczestnictwa. W związku z tym należy wyjaśnić, jakie są skutki podatkowe otrzymanych kwot lub wartości z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa Funduszu. Udzielając odpowiedzi na tak sformułowane pytanie należy w pierwszej kolejności scharakteryzować czym jest jednostka uczestnictwa. Z faktu, że akcje spółki akcyjnej są objęte przez fundusz inwestycyjny zaś wnioskodawczyni zamiennie przydzielono jednostki uczestnictwa w tym funduszu świadczy, że jednostka uczestnictwa jest prawem majątkowym (odzwierciedlającym udział inwestora w majątku funduszu). Jednostki uczestnictwa są instrumentami finansowymi i w myśl art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. Nr 146, poz. 1546 ze zm), reprezentują prawa majątkowe uczestników funduszu, określone ustawą i statutem funduszu inwestycyjnego. Natomiast jednostka uczestnictwa nie jest papierem wartościowym, o którym stanowi art. 5 a pkt 11 u.p.d.o.f., w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. Nr 183, poz. 1538 ze zm.). Zgodnie z tym drugim przepisem, papiery wartościowe to: 1) akcje, prawa poboru w rozumieniu kodeksu spółek handlowych, prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe w tym prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego, 2) inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w pkt 1, lub wykonane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego (prawa pochodne). Tak więc, jest rzeczą oczywistą, że jednostki uczestnictwa nie są papierami wartościowymi, gdyż nie zostały przez ustawodawcę wymienione. Również nie mogą być uznane za papiery wartościowe mimo, że inkorporują prawa majątkowe oraz emitowane są na podstawie przepisów prawa (obcego – francuskiego), bowiem jak wynika z wniosku o udzielenie indywidualnej interpretacji – nie posiadają cechy zbywalności. Fakt, że jednostki uczestnictwa mogą być przedmiotem obrotu, ale wyłącznie z funduszem (mogą być zbyte w celu umorzenia, ale tylko na rzecz tego funduszu) świadczy o tym, że nie posiadają istotnej, niezbędnej cechy jaką jest zbywalność na rzecz nieoznaczonych, nieograniczonych podmiotów. Nie stanowią z tych samych względów pochodnego instrumentu finansowego. Wobec tego zasadne jest stanowisko Ministra Finansów, że jednostki uczestnictwa, które nie stanowią papierów wartościowych, nie podlegają opodatkowaniu według zasad przedstawionych w art. 30 b) u.p.d.o.f. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a.