I FZ 466/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 872/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 23 maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2008 r. oraz za luty, marzec i czerwiec 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 872/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił P.W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji, analizując treść oświadczeń majątkowych strony, stwierdził, że ani przy składaniu rozpatrywanego wniosku, ani po otrzymaniu wezwania do uzupełnienia wniosku, ani też później, przy sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, skarżący nie przedstawił jakichkolwiek dowodów pozwalających na rzetelną ocenę jego wniosku. Braki te dotyczą, po pierwsze, jego sytuacji majątkowej i finansowej. Skarżący wprawdzie przyznaje, że prowadzi działalność gospodarczą, jednak mimo wezwania wystosowanego przez referendarza sądowego, nie przedstawił żadnych dokumentów pozwalających na weryfikację zawartej we wniosku deklaracji odnośnie do osiąganego z tego źródła dochodu. Nie przedstawił także żadnych informacji pozwalającej ocenić jaki majątek wykorzystuje przy prowadzeniu tej działalności. Po drugie, skarżący nie wykazał w żaden sposób wydatków jakie ponosi na utrzymanie rodziny. Ponadto Sąd I instancji zaznaczył, że nie bez znaczenie jest również fakt, że skarżący – jak twierdzi – ponosi koszty obsługi kredytu hipotecznego przy czym do spłaty pozostała mu kwota (główna) 160 tys. zł. Sąd zwrócił również uwagę na okoliczność nie wyjaśnienia przez skarżącego okoliczności dotyczących prowadzenia innych postępowań. W złożonym zażaleniu pełnomocnik strony skarżącej podkreślił, że jego mocodawca znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i nie stać go na ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem postępowania przez sądem. Zakwestionował wydaną przez Sąd I instancji ocenę sytuacji finansowej skarżącego, podnosząc ponownie, że skarżący, nie mogąc przewidzieć skutków wszczętych wobec niego postępowań, nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych na pokrycie należnych w sprawie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął w rozpoznawanej sprawie, że przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm./, zwanej dalej "P.p.s.a."), może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W świetle ww. przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "[...] gdy wykaże [...]" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że na podstawie zarządzenia z dnia 11 sierpnia 2014 r. (k. 29 akt sądowych) skarżący został wezwany do przedłożenia szeregu dokumentów mogących pomóc w zobrazowaniu sytuacji finansowej, w której się znajduje. Skoro zaś do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to strona poprzez uchylanie się od przedstawienia wymaganej przez sąd dokumentacji winna liczyć się z przyjęciem, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione bądź też niemożliwa okaże się ocena sytuacji finansowej, w której się znajduje. Tym samym skarżący uchylając się od przedłożenia dokumentów w żądanym przez Sąd I instancji zakresie de facto uniemożliwił dokonanie oceny sytuacji finansowej. W tej sytuacji za odpowiadające prawu należało uznać stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.