II SA/Wa 618/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Piotr Borowiecki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2020 r. sprawy ze skargi małoletnich D. i P. K - reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 20020 r. odmówił przyznania małoletnim D. i P. K. wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu D. K. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał treść art. 83 ust. 1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53) wskazując, że szczególne okoliczności, o jakich mowa w ww. przepisie to zdarzenia, wykluczające aktywność zawodową strony z powodu niemożliwości przezwyciężenia ich skutków. We wniosku – matka małoletnich (A. K.) udokumentowała 10 lat, 10 miesięcy i 10 dni łącznych okresów ubezpieczenia ojca dzieci, który zmarł w wieku 40 lat. W latach 2002 – 2003, 2006 – 2007, 2013- 2017. 217 – 2018 zmarły nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętych ubezpieczeniem emerytalnym i rentowy. Jednocześnie organ podał, że wskazany dochód na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby małoletni nie posiadali niezbędnych środków utrzymania. W ocenie organu ustalony stan faktyczny i prawny sprawy uniemożliwił organowi przyznania wnioskowanego świadczenia. Przedstawicielka ustawowy małoletnich – A. K. – wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyżej określoną decyzję wnosząc o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi przedstawicielka ustawowa małoletnich przedstawiła swoją sytuacje rodziną i materialną, która jest bardzo trudna. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko faktyczne i prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd uznał skargę jako nie zasadną. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, w świetle art. 83 ust. 1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 53). Powyższy przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: – brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, – niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, – brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż powyższe przesłanki, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia w drodze wyjątku Brak występowania którejkolwiek z nich uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie uprawnionego, okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Podkreślić należy, iż zmarły ojciec małoletnich, na 40 lat życia wypracował jedynie 10 lat, 10 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Okolicznością nie wymagającą dowodu jest więc to, że okres pozostawania przez ojca dziecka w zatrudnieniu był nieadekwatnie krótki w stosunku do jego wieku. W świetle powyższego należało wyjaśnić, czy strona wykazała istnienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uprawnionemu wypracowania stażu pracy stosownego do wieku. Ciężar dowodowy w tym zakresie obciążał stronę dochodzącą przedmiotowego świadczenia. Tylko bowiem strona mogła dysponować wiedzą na temat tego, czy w życiu uprawnionego istniały szczególne przeszkody, które uniemożliwiały podejmowanie mu zatrudnienia. Jak wynika z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie, strona upatrywała istnienia powyższych szczególnych okoliczności w chorobie alkoholowej zmarłego (brak potwierdzenia w aktach sprawy), hazardzie i wykonywaniu pracy "na czarno". Odnosząc się do powyższego, Sąd podzielił argumentację organu, iż wykonywanie pracy bez odprowadzania składek nie stanowi szczególnej okoliczności i w związku z tym, nie może skutkami obciążać innych beneficjentów funduszu ZUS, którzy latami uczciwie odprowadzali (bardzo często nie bez trudności) należne składki. Takim obciążeniem nie mogą być również straty związane z nadużywaniem alkoholu i hazardem. Na marginesie wyjaśnić także należało, iż Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej małoletnich i ich matki. Przepisy obowiązującego prawa, do stosowania którego obowiązany jest Sąd, nie uzależniają jednak możliwości pozytywnego rozpoznania niniejszej sprawy od zaistnienia tylko tej sytuacji życiowej. Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że nie została również spełniona przesłanka "niezbędnych środków utrzymania", gdyż dochód na osobę wynosi 1702 zł brutto miesięcznie, a zatem przekracza najniższe świadczenie emerytalne, które wynosi 1100 zł brutt miesięcznie. W świetle powyższego, uznając iż skarżona decyzja nie narusza prawa, a organ administracji publicznej prawidłowo ocenił stan faktyczny i dokonał prawidłowej interpretacji przepisu prawa materialnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązany był orzec jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.