V ACa 803/21

<p>Sygn. akt V ACa 803/21</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 28 grudnia 2022 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: Sędzia SA Edyta Jefimko</p> <p>Protokolant: Gabriela Kaszuba</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2022 r. w Warszawie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">A. S.</span> </p> <p>przeciwko Skarbowi Państwa - <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block"> (...)</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie</p> <p>z dnia 2 września 2021 r., sygn. akt II C 139/18</p> <p> <strong> <!-- -->uchyla zaskarżony wyrok, znosi postępowanie począwszy od dnia 28 kwietnia 2021 r. i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej. </strong> </p> <p>Edyta Jefimko</p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt V ACa 803/21</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Wyrokiem z dnia 2 września 2021 r. wydanym w sprawie z powództwa <span class="anon-block">A. S.</span> (następcy prawnego powódki <span class="anon-block">E. R.</span>) skierowanego przeciwko Skarbowi Państwa – <span class="anon-block">(...)</span> <span class="anon-block"> (...)</span> - Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo o zasądzenie odszkodowania w wysokości 2.056.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 kwietnia 2014 r. do dnia zapłaty, obciążając kosztami procesu powódkę w całości z pozostawieniem ich szczegółowego wyliczenia referendarzowi sądowemu.</p> <p>W uzasadnieniu wydanego orzeczenia Sąd Okręgowy wskazał, iż powódka odszkodowania dochodziła tytułem naprawienia szkody odpowiadającej wartości utraconego prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości oznaczonej dawnym numerem hipotecznym <span class="anon-block"> (...)</span>, o powierzchni 514 m^{<!-- -->2}, położonej przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> w <span class="anon-block">W.</span>, w części znajdującej się w granicach obecnych <span class="anon-block">działek ewidencyjnych nr (...)</span> (o podziale <span class="anon-block">(...)</span>) z obrębu 7-01-12. Szkoda ta spowodowana została wydaniem niezgodnej z prawem decyzji Prezydium Rady Narodowej w <span class="anon-block">(...) W.</span> z dnia 9 sierpnia 1973 r., znak <span class="anon-block"> (...)</span>.<span class="anon-block"> (...)</span>, mocą której <span class="anon-block">H. R.</span> odmówiono ustanowienia wieczystego użytkowania do tego gruntu. Nieważność tej decyzji została stwierdzona decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w <span class="anon-block">W.</span> z dnia 22 lipca 2009 r. znak: <span class="anon-block"> (...)</span>, w części dotyczącej gruntu wchodzącego w skład obecnych <span class="anon-block">działek ewidencyjnych nr (...)</span> oraz z dnia 21 listopada 2014 r., znak: <span class="anon-block"> (...)</span>, w części dotyczącej gruntu wchodzącego w skład <span class="anon-block">działki nr (...)</span>.</p> <p>Sąd, jako podstawę prawną odpowiedzialności strony pozwanej, podał <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 160)">art. 160 k.p.a.</a> w zw. z art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692), wskazując, że do roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej ostateczną decyzją administracyjną wydaną przed dniem 1 września 2004 r., której nieważność lub wydanie jej z naruszeniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 156;art. 156 § 1)">art. 156 § 1 k.p.a.</a> stwierdzono po tym dniu, ma zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 160;art. 160 § 1;art. 160 § 2;art. 160 § 3;art. 160 § 6)">art. 160 § 1, 2, 3 i 6 k.p.a.</a> </p> <p>Zgodnie zaś z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 160;art. 160 § 6)">art. 160 § 6 k.p.a.</a>, roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym stała się ostateczna decyzja stwierdzająca nieważność decyzji wydanej z naruszeniem przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 156;art. 156 § 1)">art. 156 § 1 k.p.a.</a> albo decyzja, w której organ stwierdził, w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 158;art. 158 § 2)">art. 158 § 2 k.p.a.</a>, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 156;art. 156 § 1)">art. 156 § 1 k.p.a.</a> </p> <p>Bieg 3-letniego terminu przedawnienia roszczenia odszkodowawczego w zakresie <span class="anon-block">działek ewidencyjnych nr (...)</span> (po podziale 132/5) rozpoczął się w dniu 27 września 2010 r., co w sytuacji, gdy pozew został złożony w niniejszej sprawie w dniu 16 kwietnia 2014 r. oznaczało przedawnienie roszczenia odszkodowawczego powódki w dniu 27 września 2013 r. Sąd nie znalazł podstaw do uznania, aby w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy podniesienie przez pozwanego zarzutu przedawnienia stanowiło nadużycie prawa podmiotowego w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> Uwzględnienie zarzutu przedawnienia skutkowało oddaleniem powództwa w tej części.</p> <p>Sąd, pomimo że powódka wykazała adekwatny związek przyczynowy pomiędzy niezgodną z prawem decyzją administracyjną z dnia 9 sierpnia 1973 r. a szkodą w postaci wartości utraconego prawa użytkowania wieczystego (wcześniej: prawa własności czasowej) do gruntu w części obejmującej <span class="anon-block">działkę ewidencyjną nr (...)</span>, oddalił również powództwo w zakresie dotyczącym tej działki, ale uczynił to z powodu niewykazania przez <span class="anon-block">A. S.</span>, jaka część tej działki znajdowała się w granicach gruntu oznaczonego dawnym numerem hipotecznym <span class="anon-block"> (...)</span> w części obejmującej powierzchnię 514 m^{<!-- -->2}. W toku postępowania dowodowego ustalono, że powierzchnia <span class="anon-block">działki nr (...)</span> wynosi 588 m^{<!-- -->2}, <span class="anon-block">działki nr (...)</span> m^{<!-- -->2} i <span class="anon-block">działki nr (...)</span>.425 m^{<!-- -->2}. Łączna powierzchnia wszystkich trzech działek wynosi zatem 2.043 m^{<!-- -->2}, podczas gdy przedmiotowa nieruchomość, co do której odmówiono przyznania prawa własności czasowej wynosiła 514 m^{<!-- -->2}. Oczywistym było zatem, że trzy powyższe działki ewidencyjne nie stanowią nieruchomości, co do której zgłoszono roszczenie dekretowe. W tej sytuacji powódka powinna zgłosić wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego geodety, który wskazałby jaka część <span class="anon-block">działki nr (...)</span> leży w granicach nieruchomości objętej dawnym numerem hipotecznym <span class="anon-block"> (...)</span> o powierzchni 514 m^{<!-- -->2}, co do której zapadła bezprawna decyzja administracyjna. <span class="anon-block">A. S.</span> tego nie uczyniła, a to na niej zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 232)">art. 232 k.p.c.</a>, spoczywał ciężar udowodnienia faktów, z których wywodziła skutki prawne.</p> <p>Ponadto Sąd Okręgowy wskazał, iż zasadny był zarzut pozwanego dotyczący częściowego braku legitymacji czynnej powódki. <span class="anon-block">A. S.</span> mogłaby bowiem dochodzić swoich roszczeń odszkodowawczych, ale wyłącznie w ½ części. W pozostałej części prawa i roszczenia związane z nieruchomością położoną w <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span> przynależą w dalszym ciągu <span class="anon-block">K. K.</span>, ponieważ strona powodowa nie udowodniła, aby celem jednostronnej czynności prawnej dokonanej przez tę osobę w dniu 17 listopada 2009 r. była <br/>umowa darowizny na rzecz poprzednika prawnego powódki praw i roszczeń wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19450500279" title="Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy - Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279 (art. 7)">art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy</a>.</p> <p>Z tych przyczyn Sąd Okręgowy oddalił powództwo w całości, uznając je za niezasadne, rozstrzygając o kosztach procesu w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelację</strong> od powyższego wyroku złożyła powódka, zaskarżając orzeczenie Sądu Okręgowego w całości na podstawie następujących zarzutów naruszenia przepisów prawa:</p> <p>- procesowego w postaci: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 278)">art. 278 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 9)">art. 9 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 148)">art. 148 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 224;art. 224 § 1)">art. 224 §1 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 15)">art. 15</a> zzs^{<!-- -->2} ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem oraz zwalczaniem COVID-19,</p> <p>- materialnego w postaci: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 65)">art. 65 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a> </p> <p>W oparciu o powyższe zarzuty <span class="anon-block">A. S.</span> wniosła o to, aby Sąd Apelacyjny:</p> <p>1. uchylił zaskarżony wyrok w całości i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania,</p> <p>2. zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki koszty procesu w instancji odwoławczej , w tym koszty zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.</p> <p>Ponadto powódka na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 381)">art. 381 k.p.c.</a> wniosła o przeprowadzenie przez Sąd Apelacyjny dowodów z dokumentów w postaci: odpisu decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w <span class="anon-block">W.</span> z dnia 21 listopada 2014 r., wypisu z rejestrów gruntów dla <span class="anon-block">działek nr (...)</span>, odpisu podania z dnia 8 października 2021 r., zdjęć 3 kart z działu I księgi hip. nr <span class="anon-block"> (...)</span>, odpis wniosku o założenie księgi wieczystej dla <span class="anon-block">działki nr (...)</span>, odpis wniosku z dnia 9 października 2008 r. o przeniesienie do nowoutworzonej <span class="anon-block">księgi wieczystej (...)</span> <span class="anon-block">działki nr (...)</span> z akt księgi wieczystej <span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p>Domagała się przeprowadzenia przez Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 380)">art. 380 k.p.c.</a> kontroli postanowienia Sądu I instancji z dnia 7 października 2016 r. oddalającego jej wniosek dowodowy o zażądanie od lekarza psychiatry <span class="anon-block">E. C.</span> historii choroby <span class="anon-block">E. R.</span> i zwrócenie się do lekarza psychiatry <span class="anon-block">E. C.</span> o nadesłanie historii choroby <span class="anon-block">E. R.</span> z okresu leczenia 2004-2014, a po nadejściu tych informacji dopuszczenie dowodu z zeznań świadka-biegłego <span class="anon-block">E. C.</span>.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Apelacja powódki jest uzasadniona, chociaż częściowo z innych przyczyn <br/>niż te, które zostały wskazane w zarzutach apelacyjnych.</p> <p>Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 378;art. 378 § 1)">art. 378 § 1 k.p.c.</a> Sąd II instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W razie stwierdzenia nieważności postępowania, bez względu na to, czy miała ona wpływ na wynik sprawy, Sąd odwoławczy jest obowiązany na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art. 386 § 2 k.p.c.</a> uchylić zaskarżony wyrok, w granicach zaskarżenia oraz w zakresie dotkniętym nieważnością, znieść postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazać sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2000 r., I CKN 1454/99, Legalis nr 210869). Zniesienie postępowania dotyczy tej części postępowania, która była dotknięta nieważnością, i obejmuje zasadniczo wszystkie czynności procesowe, w szczególności dowodowe. Pozostają natomiast w mocy czynności materialnoprawne stron (por. <em> <!-- -->T. Wiśniewski</em>, w: <em> <!-- -->J. Gudowski</em> (red.), System Prawa Procesowego Cywilnego, t. III, cz. 1, s. 117).</p> <p>Zaskarżony wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 września 2021 r. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2020 r., zawartym w pkt 2, a wydanym na podstawie art. 15 zzs^{<!-- -->( 2 )}ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. poz. 1842 z późn. zm.) Sąd Okręgowy w Warszawie na posiedzeniu niejawnym odebrał od stron stanowiska na piśmie przed zamknięciem rozprawy i wydaniem wyroku (postanowienie k.681). Po zajęciu przez powódkę i pozwanego na piśmie stanowisk (pisma procesowe k. 684-691 oraz k. 693-696) zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2021 r. Sąd zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w <span class="anon-block">W.</span> o wypożyczenie na okres 7 dni akt spraw sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span> oraz sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span> (zarządzenie k.700). O wydaniu powyższego zarządzenia pełnomocnicy stron nie zostali poinformowali. Po nadesłaniu tych akt Sąd przeprowadził dowód z dokumentów, które się w nich znajdowały i na podstawie przeprowadzonych dowodów poczynił ustalenia faktyczne (uzasadnienie zaskarżonego wyroku k.722 i k.727). Następnie postanowieniem z dnia 2 września 2021 r. zamknął rozprawę na podstawie art. 15 zzs^{<!-- -->( 2 )}ustawy z dnia 2 marca 2020 r. i wydał zaskarżony wyrok.</p> <p>W apelacji powódka zawarła zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 9)">art. 9 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 148)">art. 148 k.p.c.</a>, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 224;art. 224 § 1)">art. 224 § 1 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 15)">art. 15</a> zzs^{<!-- -->( 2)} ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem oraz zwalczaniem COVID-19, zarzucając, iż Sąd I instancji zamknął rozprawę bez odebrania od stron stanowisk pomimo przeprowadzenia z urzędu postępowania dowodowego w zakresie dowodów z dokumentów, znajdujących się w aktach Samorządowego Kolegium Odwoławczego w <span class="anon-block">W.</span>, oznaczonych sygn. <span class="anon-block">(...)</span> oraz sygn. <span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p>Nieważność postępowania z przyczyn określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> zachodzi w przypadku naruszenia przepisów postępowania, którego skutkiem jest niemożność działania strony w postępowaniu lub w jego istotnej części. Chodzi zatem o takiej skali i znaczeniu uchybienia procesowe, które faktycznie uniemożliwiły stronie dochodzenie lub obronę przysługujących jej praw przed merytorycznym rozstrzygnięciem sporu. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 15)">Art. 15</a> zss^{<!-- -->2} ustawy z 2 marca 2020 r. ma charakter wyjątkowy. Jego szczególny charakter wynika z okoliczności wprowadzenia na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego (Dz.U. z 2020 r. poz. 433), stanu zagrożenia epidemicznego na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej od 14 marca 2020 r. W zamiarze zapewnienia stronom prawa do Sądu ustawodawca zdecydował się na ograniczenie możności obrony ich praw na rozprawie. Wobec tego, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 15)">art. 15</a>zzs^{<!-- -->2} ustawy stanowi wyjątek od ogólnych zasad rozpoznawania spraw na posiedzeniach wyznaczonych na rozprawę, jego stosowanie musi być ścisłe. Niedopuszczalne są żadne odstępstwa od sposobu postępowania przyjętego w tej regulacji. Przepis zawiera bowiem minimalne gwarancje procesowe dla strony. Wszelkie czynności procesowe Sądu (sędziego sprawozdawcy), które ograniczają w dalszym stopniu te gwarancje bez właściwej podstawy prawnej, nie znajdują żadnego aksjologicznego usprawiedliwienia i skutkują rażącym naruszeniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 15)">art. 15</a> zzs^{<!-- -->2} ustawy. Wprawdzie sprawiedliwe załatwienie sprawy cywilnej wymaga jej rozpoznania bez zbędnej zwłoki, lecz nie może to następować kosztem praw strony do rzetelnego procesu cywilnego. Wykładnię rozszerzającą warstwy normatywnej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 15)">art. 15</a>zss^{<!-- -->2} ustawy, niezależnie od płaszczyzny, na jakiej jest dokonywana, należy wykluczyć (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 lipca 2021 r., VII AGa 658/20, LEX nr 3318281).</p> <p>Przewidziane przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 15)">art. 15</a> zzs^{<!-- -->2} odebranie od stron stanowisk na piśmie, umożliwiające wypowiedzenie się przez strony co do wyników postępowania dowodowego, ma swój odpowiednik w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 224;art. 224 § 1)">art. 224 § 1 k.p.c.</a>, zgodnie z którym przed zamknięciem rozprawy przewodniczący udziela stronom głosu (najpierw powodowi, potem pozwanemu), aby mogły przedstawić swoje stanowisko w sprawie, tj. wypowiedzieć się co do przeprowadzonych dowodów oraz zgłosić wnioski, których nie zgłosiły wcześniej (między innymi m.in. co do dodatkowych dowodów - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 205(12);art. 205(12) § 2)">art. 205^{<!-- -->12}§ 2 k.p.c.</a>) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., III UZ 5/22, LEX nr 3416401). Czynność wypowiedzenia się przez strony co do wyników postępowania dowodowego należy uznać za istotny element składający się na procesowe gwarancje obrony praw strony (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a>) (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 czerwca 2021 r., III AUa 1738/20, Lex nr 3416400).</p> <p>W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd Okręgowy uniemożliwił stronom wypowiedzenie się co do wyników postępowania dowodowego, ponieważ nie poinformował ich o przeprowadzeniu z urzędu dowodów z dokumentów, znajdujących się w aktach Samorządowego Kolegium Odwoławczego w <span class="anon-block">W.</span> sygn. <span class="anon-block">(...)</span> oraz sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>.</p> <p>Fakt, iż zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 243(2))">art. 243^{<!-- -->2}k.p.c.</a> dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydania odrębnego postanowienia, nie wyłączył obowiązku Sądu I instancji ujawnienia stronom, iż będzie prowadził postępowanie dowodowe z urzędu, co powinno nastąpić poprzez doręczenie pełnomocnikom stron odpisu zarządzenia z dnia 28 kwietnia 2021 r., i umożliwienia im zapoznania się z nadesłanymi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w <span class="anon-block">W.</span> aktami. Akta, z których został przeprowadzony poza rozprawą dowód z dokumentów, muszą być bowiem stronom znane (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lipca 2004 r., II CK 423/03, Legalis nr 78258). Kontradyktoryjność procesu wymaga zapewnienia, aby strony przed zamknięciem rozprawy mogły wypowiedzieć się co do wszystkich przeprowadzonych dowodów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2012 r., V CSK 381/11, Lex nr 1223735 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 2022 r., III UZ 5/22, Lex nr 3416401).</p> <p>Nieodebranie od stron ponowienie (po przeprowadzeniu z urzędu postępowania dowodowego w zakresie dowodów z dokumentów, które stanowiły podstawę ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego) stanowisk na piśmie spowodowało wydanie wyroku na posiedzeniu niejawnym z naruszeniem art. 15 zzs^{<!-- -->2} ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem oraz zwalczaniem COVID-19 i skutkowało pozbawieniem stron możności obrony swoich praw, a w konsekwencji nieważnością postępowania w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r., I CZ 26/20, Lex nr 3082399). Zaistniała w rozpoznawanej sprawie sytuacja, doprowadziła do pozbawienia stron aktywnego uczestnictwa w procesie w stopniu uzasadniającym przyjęcie, że zostały pozbawione prawa do wysłuchania (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2022 r., I CSK 847/22, Lex nr 3359611).</p> <p>Norma <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> musi być interpretowana w kontekście (ukształtowanego na tle gwarancyjnych norm konstytucyjnych) prawa do procesu rzetelnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970780483" title="Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 (art. 45)">art. 45 Konstytucji RP</a>). Na prawo do Sądu składa się między innymi uprawnienie do bycia wysłuchanym przez Sąd, a więc prawo do powoływania twierdzeń co do faktów poddawanych pod osąd i przedstawienia dowodów dla ich wykazania oraz prawo do odniesienia się (repliki) do twierdzeń i dowodów prezentowanych przez stronę przeciwną lub przeprowadzonych z urzędu (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 stycznia 2018 r., I ACa 899/17, Lex nr 2493625).</p> <p>Z tych względów, wobec zaistnienia nieważności postępowania z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a> Sąd Apelacyjny uchylił na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art. 386 § 2 k.p.c.</a> zaskarżony wyrok <br/>w całości, zniósł postępowania od daty wydania zarządzenia o nadesłanie akt, tj. <br/>od dnia 28 kwietnia 2021 r. i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.</p> <p>Ustalenia faktyczne poczynione w warunkach nieważności i prawidłowość innych czynności procesowych przeprowadzonych w nieważnym postępowaniu pozbawione są znaczenia, ponieważ wada, jaką dotknięte zostało całe postępowanie, wyłącza możliwość podejmowania jakichkolwiek rozważań w oparciu o jego wyniki (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2010 r., I CSK 272/09, Lex nr 583724). Z tej przyczyny zbędne było odnoszenie się przez Sąd Apelacyjny do pozostałych zarzutów apelacji.</p> <p>Na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 235(2);art. 235(2) § 1;art. 235(2) § 1 pkt. 5)">art. 235^{<!-- -->2} § 1 pkt 5 k.p.c.</a> Sąd Apelacyjny pominął także dowody zgłoszone przez powódkę w postępowaniu apelacyjnym, gdyż ich przeprowadzenie zmierzałoby jedynie do przedłużenia postępowania, w sytuacji gdy w związku <br/>z nieważnością postępowania przed Sądem I instancji, zaskarżony wyrok zgodnie <br/>z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art. 386 § 2 k.p.c.</a> i tak podlegałby uchyleniu.</p> <p> <strong> <!-- --> SSA Edyta Jefimko </strong> </p> </div>