IV SA/Po 543/07

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu dnia 12 października 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych postanawia 1. postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych umorzyć; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w części ustanowienia adwokata. /-/M. Dybowski UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] r. I.K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...], składając jednocześnie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku Skarżąca wskazała, że jest osobą bezrobotną, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i nie posiada nieruchomości. Nadto Skarżąca oświadczyła, że ma 2.100 zł oszczędności i jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Seat Cordoba (k. 2-6 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie Sądu Skarżąca przedłożyła dokumenty z których wynika, że roczny dochód Skarżącej w: 2006 r. wyniósł 5.188,57 zł- w tym 2.449,39 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście; 2005 r. wyniósł 3.583,96 zł- w tym 3.564,72 zł z tytułu działalności wykonywanej osobiście. Skarżąca oświadczyła, że mieszka w domu stanowiącym własność Jej rodziców i że obecnie- z uwagi, że jest osobą bezrobotną- wszystkie rachunki związane z utrzymaniem domu pokrywają rodzice. I.K. wraz z ojcem F.K., są współwłaścicielami Seata Cordoby rocznik 2004 (k. 24-39 akt sądowych). Pismem z dnia [...] r. Sąd wezwał Skarżącą do przesłania umowy rachunku bankowego, przesłania danych wszystkich osób korzystających z karty PKO VISA Elektron, określenia źródeł uzyskania kwot objętych wpływami w ramach dyspozycji ustnych i przelewów następujących kwot: 1.200 zł (wpłata własna 14.05. 2007 r.), 53,27 (przelew 24.05.2007 r.), 1.944 zł (przelew 28.05.2007 r.), 2.592 zł (przelew 22.06.2007 r.), 53,87 zł ( przelew 10.07.2007 r.), 2.511 zł ( przelew 23.07.2007 r.), 12.500 (wpłata własna 25.07.2007 r.) oraz do określenie odbiorcy przelewu z dnia 25.07.2007 r. na kwotę 20.000 zł. Skarżąca mimo prawidłowego doręczenia owego pisma dnia [...] r. nie udzieliła nań odpowiedzi (k. 42-44 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 14 września 2007 r.- IV SA/Po 543/07 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżąca w przypisanym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu sprzeciw wskazując, że wezwania do przedłożenia dokumentów nie otrzymała; przypuszcza, iż przesyłkę odebrała Jej matka, która jest w podeszłym wieku (77 lat) i cierpi na zaburzenia pamięci. Skarżąca ustosunkowała się również do wezwania Sądu o którym dowiedziała się z ww. postanowienia Referendarza i podała, że nie posiada umowy rachunku bankowego, ponieważ w okresie otwierania rachunku takie nie były sporządzane oraz że do rachunku bankowego wydana jest tylko jedna karta z której korzysta Ona ponieważ Jej ojciec ma 78 lat i nie potrafi się nią posługiwać. Skarżąca oświadczyła, iż wpłata własna z dnia 14.05.2007 r. na kwotę 1.200 zł i wpłata z dnia 25.07.2007 r. na kwotę 12.500 zł to pieniądze, które rodzice uzyskali ze sprzedaży działki. Odbiorcą przelewu na kwotę 20.000 zł jest siostra Skarżącej, którą rodzice postanowili wesprzeć finansowo. Przelewy na kwoty 1.944 zł i 2.511 zł są wpłatami dokonanymi przez znajomego ojca, który wcześniej pożyczył je odeń. Przelewy na kwoty 53,87 zł ( z dnia 24.5.2007 i 10.7.2007 r.) dokonane były na rzecz Skarżącej przez Sąd Okręgowy w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270: ze zm. – dalej ppsa) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. 2. Zwolnienie od kosztów sądowych może wynikać bądź z ustawy, bądź z postanowienia Sądu. W niniejszej sprawie to ustawodawca zwolnił każdą stronę- w tym I.K.- od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie, jako mieszczącej się w zakresie spraw dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej (art. 239 pkt 1 lit. b ppsa). Nie jest zatem konieczne indywidualne badanie, czy Skarżąca winna być zwolniona z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w trybie indywidualnego postępowania wpadkowego, kończącego się postanowieniem o zwolnieniu od kosztów sądowych. Z tej przyczyny postępowanie w tej części należało umorzyć, jako od początku bezprzedmiotowe (art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 i art. 64 § 3 ppsa). 3. W doktrynie trafnie wskazuje się, że wykładnią, czyli interpretacją tekstów prawnych nazywa się operację myślową w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów; w toku wykładni dokonuje się przyporządkowania różnokształtnym przepisom prawnym- norm postępowania rozumianych w jakiś jeden, dostatecznie określony sposób (Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002, s.230; M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM Poznań 1972, s.26 in.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002, s.47). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. We współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie po 1990 r. odstąpiono od poglądu, że dominujące znaczenie ma językowa metoda wykładni (w myśl zasady clara non sunt interpretanda), lecz kierować się należy zasadą interpretatio cessat in claris (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat)- porównując wyniki interpretacji dokonywanej różnymi metodami wykładni (A. Municzewski "Reguły wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego 1990-2000. Szczecin 2000; E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J.P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego Wwa 1999, s.52-53; M. Zieliński- op. cit. s.56). Przy wykładni ustawy procesowej nie sposób pominąć metodę wykładni historycznej, uwzględniającej dorobek polskiej kultury prawnej i wykładni systemowej powstałej na tle ustaw o podobnej konstrukcji (np. kpc). Jeśli postępowanie o indywidualne zwolnienie od kosztów sądowych było od początku bezprzedmiotowe (bo ustawodawca zwolnił strony tego rodzaju postępowań z mocy prawa), to w drodze analogii (art.161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa) postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. 4. Domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 56 i art. 65 § 1 i 2 kc, oświadczenie woli zawarte we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata (k. 3-4) należy rozumieć w ten sposób, że wniosek ten wywołuje skutki w nim wyrażone i te które wynikają z ustawy (art. 56 kc i art. 239 pkt 1 lit. b ppsa)- jest zatem w istocie wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie adwokata (art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa) a o zwolnieniu od kosztów sądowych nie trzeba orzekać indywidualnym postanowieniem, skoro ustawodawca udzielił zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa. Wobec zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania o zwolnienie Skarżącej od kosztów sądowych, jej wniosek o prawo pomocy należało rozpatrywać jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ppsa). Przepisy dotyczące przyznawania zastępstwa prawnego mają odpowiednie zastosowanie do osoby korzystającej z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (art. 262 ppsa). W niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, zgodnie z którym przyznania prawa pomocy może żądać ten kto wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd nie znalazł podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy w części obejmującej ustanowienie adwokata, czego domagała się we wniosku z dnia [...] r. Sąd, oceniając okoliczności sprawy, wziął pod uwagę przede wszystkim to, że Skarżąca ma 2.100 zł oszczędności, jest współwłaścicielką ponadprzeciętnego- w polskich realiach- samochodu osobowego, zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którzy jak wynika z oświadczeń Skarżącej i z wyciągu rachunku bankowego, dysponują znaczącymi kwotami. I.K. zgłosiła się w PUP w [...]w celu uzyskania statusu bezrobotnej dnia [...] r. Realna stopa bezrobocia w Polsce nieustannie i znacząco spada- w tym na skutek wyemigrowania blisko dwu milionów Polaków zdolnych do pracy po dniu 1 maja 2004 r.; Bank Światowy ocenia, że w 2007 r. jest znacznie niższa, niż wynika z obwieszczeń Prezesa GUS; dla całego obszaru działania PUP w Kaliszu na dzień 30 czerwca 2006 r. Prezes GUC wskazywał tę stopę na 13,7 % (art. 106 § 4 ppsa; MP 67/06/693). W owej sytuacji nie ma potrzeby obciążania Skarbu Państwa kosztami zastępstwa procesowego na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że posiada oszczędności w wysokości 2.100 zł. Jest to kwota wystarczająca na pokrycie kosztów uzyskania pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżąca korzystała z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru- adwokat M.K.- w postępowaniu administracyjnym- co najmniej od dnia [...] r. (k. 82, 91-95, 99-100 akt administracyjnych). Uzyskanie pomocy prawnej adwokata pochłonęłoby kwotę 292,80 zł (wynagrodzenie adwokata przy założeniu, iż Skarżącej udzielono by profesjonalnej pomocy prawnej wg stawek określonych w § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu- Dz.U. 163/02/1348 ze zm). Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. 9/64/59 ze zm.) rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie- jak to ma miejsce w przypadku Skarżącej, Jej siostry i rodziców. W niniejszej sprawie brak skomplikowanych zagadnień prawnych; postępowanie dowodowe co do zasady toczyło się w postępowaniu administracyjnym (art. 106 § 1, 3- 5 ppsa), w którym Skarżąca i Jej pełnomocnik byli szczególnie aktywni. Skarżąca nie ma problemu ze zrozumieniem wezwań Sądu, pouczeń w nich zawartych- jako licencjat zarządzania biznesem- z dyplomem z wynikiem bardzo dobrym; reprezentant Makro Cash and Carry Polska SA Biura Tymczasowego w [...]; absolwentka kursu sekretarki- ukończonego z wynikiem bardzo dobrym, uprzednio- inspektor kontroli Wojewódzkiego Inspektoratu Państwowej Inspekcji Handlowej w [...] (k. 24, 70, 50-51, 29 akt administracyjnych) ma duże doświadczenie życiowe, pozwalające Jej na swobodne uczestniczenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Obowiązkiem Sądu jest udzielanie stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego udzielanie potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych i pouczeń o skutkach tych czynności i skutkach zaniedbań. Jedynie na marginesie należy wskazać, że doręczenie pisma z dnia [...] r. było skuteczne (art. 65 § 2, art. 67 § 1, art. 72 ppsa). Na zwrotce dnia [...] r. złożono ten sam podpis, co przy skutecznych doręczeniach dnia: [...], [...], [...], [...], [...] (k. 22, 23, 44 akt sądowych; k. 1a, 3a, 76 akt administracyjnych). Z tych powodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ppsa postanowiono jak w punkcie 2 sentencji. /-/M. Dybowski mb