II SA/Rz 851/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła /spr./ Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Ewa Partyka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- UZASADNIENIE Przedmiotem skargi D.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "SKO" lub "Kolegium") w [..] z [..] lipca 2012 r. nr [..], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy [..] z [..] czerwca 2012 r. nr [..] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzje te zapadły w następującym stanie sprawy: Po rozpatrzeniu podania D.W. z [..] maja 2012 r. decyzją z [..] czerwca 2012 r., działając przez upoważnionego Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, Wójt Gminy [..] odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ojcem – J.W., na okres od 1 lipca 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. Organ wyjaśnił, że poprzednio decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z 1 lipca 2011 r. przyznano D.W. rzeczone świadczenie na okres do 30 czerwca 2012 r. W aktualnie obowiązującym stanie prawnym brak było jednak podstawy do uwzględnienia żądania na kolejny okres, ponieważ zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem ojciec wnioskodawcy – J.W. pozostaje w związku małżeńskim z M.W., która legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W odwołaniu od decyzji z [..] maja 2012 r. D.W. zwrócił uwagę, że matka M.W. i brat G.W. są osobami o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Powołując się na art. 71 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP stwierdził, że będąc zobowiązanym alimentacyjnie względem rodziców i brata powinien uzyskać od Państwa wsparcie, a tymczasem zaskarżona decyzja skłania do rozwiązania małżeństwa przez niepełnosprawnych rodziców. Wyraził zapatrywanie, jakoby pozostawanie w związku małżeńskim nie mogło stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania żądanego świadczenia. Rozpoznając to odwołanie decyzją z [..] lipca 2012 r. SKO w [..], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej zwana: "K.p.a.") oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., dalej zwana: "Uśr"), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 1 – 3 Uśr Kolegium przedstawiło pozytywne przesłanki ustawowe określające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając jednak na uwadze treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr, w brzmieniu obowiązującym od 14 października 2011 r., podało że świadczenie to nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy ustalił następnie, że wnioskodawca nie pracuje i nie podejmuje zatrudnienia, a to w związku z potrzebą sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim z M.W. legitymującą się orzeczeniem po umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach w ocenie SKO w [..] orzeczenie organu I instancji było prawidłowe. Decyzje w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych nie mają bowiem charakteru uznaniowego lecz związany, spełnienie przesłanek przyznania żądanego świadczenia wynika wprost z przepisów prawa, a inne przesłanki nie mogą decydować o jego przyznaniu. Organy administracji publicznej zgodnie z art. 6 K.p.a. mają obowiązek działać na podstawie przepisów prawa. Z decyzją SKO w [..] z [..] lipca 2012 r. nie zgodził się D.W. wnosząc do tut. Sądu skargę sądowoadministracyjną. Strona wyjaśnia, że sprawuje opiekę nie tylko nad ojcem, ale też niepełnosprawną matką i bratem. Wyraża opinię, że zaskarżone decyzje wydane zostały pochopnie i przedwcześnie, bez wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności pomimo dysponowania przez organy od 2010 r. stosowną dokumentacją. Powołuje się również na wyrok tut. Sądu z 19 stycznia 2011 r. wydany w jego sprawie, w której również domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za wcześniejszy okres. Stwierdza, że fakt pozostawania w związku małżeńskim nie może stanowić przesłanki do odmowy przyznania żądanego świadczenia. Ponadto z art. 71 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP ma wynikać obowiązek Państwa udzielenia osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, co w jego ocenie obejmuje również udzielenie wsparcia osobom zobowiązanym alimentacyjnie. W odpowiedzi na skargę SKO w [..] wniosło o jej oddalenie, przedstawiając argumentację jak dotychczas. Na rozprawie dnia 4 grudnia 2012 r. D.W. podtrzymał skargę. Podał, że matka ma orzeczony umiarkowany stopnień niepełnosprawności, jest po operacji, przechodziła chorobę nowotworową. Jako jedyny ma realną możliwość zapewnienia opieki niepełnosprawnemu ojcu, co zmusza go do nie podejmowania zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądowoadministracyjna prowadzona jest, pomijając wyjątki od tej reguły, wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem (por. art. 1 § 2 ustawy z 25.07.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), przy czym rozumie się, że chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego, jak i procesowego. W niniejszej sprawie skarga podlega rozpatrzeniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ustawa z dn. 30.08.2002 r., tekst jedn. tekst jedn. ów ustawy – Prawo o eszowie gnacyjne na kolejny okres świadzczeniowy, a ponadto Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwana dalej "P.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, zaś w myśl art. 135 P.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga okazała się bezzasadna. Z uwagi na argumentację skarżącego odwołującą się do wyroku tut. Sądu z 19 stycznia 2011 r. w pierwszej kolejności stwierdzić należy, że orzeczenie to wydane zostało w innej sprawie administracyjnej niż aktualnie poddana kontroli Sądu. W następstwie tego wyroku decyzją SKO w [..] z [..] lipca 2011 r. nr [..] przyznano mu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad ojcem na okres od 1 marca 2010 r. do 30 czerwca 2012 r. Zgodnie z art. 24 ust. 4 Uśr prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Natomiast ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., obowiązują w przypadku, o którym mowa w art. 141 § 4 zd. 2 P.p.s.a., tj. jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji. W rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie zachodzi, ponieważ skarżący ubiegał się o świadczenie pielęgnacyjne na kolejny okres świadczeniowy, a ponadto zmianie uległ stan prawny. W dacie orzekania przez SKO w [..] art. 17 ust. 1 Uśr stanowił, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do art. 17 ust. 1a Uśr osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu (tj. osobach, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2), na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Zgodnie jednak z art. 17 ust. 5 Uśr świadczenia pielęgnacyjne nie przysługiwały m.in., jeżeli osoba wymagająca opieki pozostawała w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr). Przytoczone regulacje prawne oraz ustalenia faktyczne SKO w [..] przemawiają za legalnością kontrolowanego rozstrzygnięcia. Nie jest między stronami sporne, że skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, który pozostaje w związku małżeńskim z M.W., która nie legitymuje się takim samym orzeczeniem o niepełnosprawności. Rację ma organ odwoławczy, że decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego ma charakter związany, a nie uznaniowy. Oznacza to, że prawo do świadczenia przysługuje wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostaną wszystkie przesłanki pozytywne, o których mowa w art. 17 ust. 1 i ust. 1a Uśr i nie występuje ani jedna z przesłanek negatywnych wymienionych w art. 17 ust. 5 Uśr. Kolegium zastosowało właściwe przepisy prawa, dokonało ich prawidłowej wykładni oraz poprawnego aktu subsumcji. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów postępowania, a postępowanie dowodowe pozwoliło na wyjaśnienie istotnych dla sprawy okoliczności. Wymaga zwrócenia uwagi, że przytoczone brzmienie przepisów zostało nadane ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212), uchwalonej m.in. na skutek postanowienia sygnalizacyjnego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. S.1/10 oraz kilku innych orzeczeń Trybunału dotyczących przedmiotowej problematyki (zob. postanowienie TK z 1.06.2010 r. P.38/09, wyrok z 18.07.2008 r. P.27/07). Aktualna negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) Uśr ma odmienną treść niż poprzednio, także w czasie orzekania przez tut. Sąd w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 1093/10. Obecnie pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, jeżeli współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpoznawanej sprawie warunek ten nie został spełniony. Podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia art. 71 ust. 1 i art. 69 Konstytucji RP również uznać należało za bezzasadne. Pierwszy z przepisów stanowi, że Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Matka przed i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych, której zakres określa ustawa. Drugi z kolei, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Żaden z powołanych przepisów nie zawiera norm prawnych, które stanowić mogą samodzielną podstawę roszczenia. Realizacja postulatów konstytucyjnych nastąpiła w kilku ustawach zwykłych. Świadczenie pielęgnacyjne jest tylko jedną z form takiej pomocy i nie wyczerpuje ono możliwości ubiegania się o pomoc w innych formach, np. określonych w ustawie o pomocy społecznej. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalono.