I OZ 11/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1820/22 w sprawie ze skargi H.D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania postanawia oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 17 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 1820/22 (dalej postanowienie z 17 listopada 2022 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie: 1. odrzucił skargę H.D. (dalej skarżąca) na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 31 maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania; 2. zwrócił na rzecz skarżącej ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 200 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w wykonaniu zarządzenia z 7 października 2022 r. IV SA/Wa 1820/22 wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis wezwania doręczono skarżącej 27 października 2022 r. (k. 342). Termin do uiszczenia wpisu i uzupełnienia braku formalnego skargi upłynął 3 listopada 2022 r. Z akt sprawy wynika, że wpis został uiszczony 4 listopada 2022 r., tzn. po upływie zakreślonego terminu (k. 343). Sąd I instancji zwrócił uwagę na ugruntowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym uiszczenie wpisu po terminie jest równoznaczne w skutkach z nieuiszczeniem wpisu (postanowienia NSA z: 1.2.2011 r. II OSK 60/11; 4.10.2011 r. II OSK 1985/11). Dlatego, na podstawie art. 220 § 3 w zw. z art. 58 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej ppsa), Sąd odrzucił skargę. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi postanowił w oparciu o art. 232 § 1 pkt 1 ppsa (k. 326-328, 340-343, 346-347 akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 17 listopada 2022 r. złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości. Wraz z zażaleniem skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wspólnym dla zażalenia i wniosku o przywrócenie terminu skarżąca przyznała, że faktem jest, że wpłata została uiszczona 4 listopada 2022 r., lecz uchybienie powstało z przyczyn niezależnych od niej. Podniosła, że z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że jest ona osobą schorowaną. Inne schorzenia powodowały, że nie mogła wykonać zabiegu na zaćmę oczu. Dlatego też praktycznie była osobą niewidomą, która w każdej życiowej sprawie musiała korzystać z pomocy osób trzecich. Wezwanie do uiszczenia "zaliczki" [winno być "wpisu"] zbiegło się z pierwszym terminem wyznaczonym przez szpital do wykonania zabiegu. Pieniądze wraz z blankietem przelewu przekazała sąsiadce z prośbą o dokonanie wpłaty, zaznaczając, że musi jej dokonać do 3 listopada 2022 r. O fakcie uiszczenia wpłaty 4 listopada 2022 r. dowiedziała się w dniu odebrania z Sądu zaskarżonego postanowienia - 23 listopada 2022 r. Skarżąca wyjaśniła, że pierwszy termin wyznaczony do wykonania zabiegu zaćmy nie doszedł do skutku z uwagi na jej stan zdrowia i potrzebę ustabilizowania ciśnienia. Ponowny termin zabiegu został wyznaczony na 21 listopada 2022 r. i został wykonany. Na dzień dzisiejszy skarżąca jest w trakcie rekonwalescencji i oczekuje na konsultację w sprawie wykonanego zabiegu i ustalenia terminu operacji na drugie oko (k. 361-366v akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 in principio ppsa). Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 ppsa). Stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, będącego przepisem szczególnym dotyczącym skarg w stosunku do przepisów Rozdziału 1 Działu III ppsa odnoszących się do pism w postępowaniu sądowym, sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Odrzucenie skargi może nastąpić wyłącznie na skutek braków formalnych, które uniemożliwiają nadanie sprawie dalszego biegu. Jednym z braków formalnych, który uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu jest brak fiskalny skargi polegający na nieopłaceniu skargi. Wymóg uiszczenia wpisu od skargi wynika z art. 230 § 1 ppsa, zgodnie z którym od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis [...] stały. W myśl art. 230 § 2 ppsa, pismem, o którym mowa w § 1, jest - m.in. - skarga. Stosownie do art. 220 § 1 ppsa, sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata [...]. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Jak stanowi natomiast art. 220 § 3 ppsa, skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Przedmiotem skargi złożonej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody Mazowieckiego w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia odszkodowania. Wysokość wpisu znajduje swoje umocowanie w przywołanym w treści zarządzenia z 6 września 2022 r. (k. 326) § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535; dalej rozporządzenie), który odnosi się do skarg, nieobjętych wpisem stosunkowym, z zakresu nieruchomości i wynosi ona 200 zł. W tej sprawie bezsporne jest, że doręczenie skarżącej wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi było prawidłowe i nastąpiło 27 października 2022 r. (k. 340-342). Termin do uiszczenia wpisu upłynął zatem 3 listopada 2022 r. Skarga została natomiast opłacona w dniu 4 listopada 2022 r. (k. 343), a więc dzień po zakreślonym terminie. Okoliczność ta została wprost przyznana przez skarżącą w uzasadnieniu zażalenia. W tej sytuacji wobec treści art. 220 § 1 i 3 ppsa Sąd I instancji był zobligowany do zastosowania rygoru wskazanego w wezwaniu, czyli odrzucenia skargi. O ile Naczelny Sąd Administracyjny rozumie trudną sytuację zdrowotną skarżącej, o tyle w okolicznościach tej sprawy nie ma ona wpływu na prawidłowość zaskarżonego postanowienia. Tym samym, nie ma podstaw do uwzględnienia zażalenia. Z praktyki orzeczniczej wynika, że nierzadkie są przypadki łącznego składania zażalenia na odrzucenie pisma procesowego (skargi) oraz wniosku o przywrócenie terminu przewidzianego na wykonanie danej czynności procesowej. W przypadku jednoczesnego złożenia zażalenia na orzeczenie o odrzuceniu pisma procesowego (skargi) i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej - winien być nadany bieg w pierwszej kolejności zażaleniu, a dopiero po stwierdzeniu bezskuteczności czynności procesowej wskutek upływu terminu rozpoznaniu podlegałby wniosek o jego przywrócenie. Na gruncie przepisów ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uprawniony jest pogląd o dopuszczalności jednoczesnego złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu pisma procesowego i ewentualnego wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności procesowej. Jak trafnie wypowiedziano się w doktrynie co do kolizji obu środków: rozwiązania analizowanego problemu należy szukać nie na płaszczyźnie niedopuszczalności jednoczesnego dokonania dwu czynności procesowych, lecz na płaszczyźnie niedopuszczalności ich jednoczesnego rozpoznania. Stwierdzenie, że przesłanki środka odwoławczego i wniosku o przywrócenie terminu wzajemnie się wykluczają, oznacza tylko tyle, że obie te czynności nie mogą okazać się skuteczne. Jeżeli obie czynności procesowe spełniają przewidziane dla nich wymagania formalne, konieczne jest nadanie im właściwego biegu. Wojewódzkie sądy administracyjne w pierwszej kolejności winny nadawać bieg zażaleniu, a w przypadku jego oddalenia przystąpić do rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu. Proponowane wyjście rozwiązuje liczne problemy będące konsekwencją konieczności odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu jako przedwczesnego oraz - co istotne - wydatnie przyczyni się do zapewnienia sprawności postępowania przez wyeliminowanie konieczności wydawania wpadkowych orzeczeń, które jako zaskarżalne niepotrzebnie angażują Naczelny Sąd Administracyjny (D. Lebowa, Kolizja wniosku o przywrócenie terminu i środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2014/ 3/s. 87-88). Pogląd ów aprobowany jest w piśmiennictwie (B. Dauter, Metodyka pracy sędziego administracyjnego, LexisNexis 2009, s. 269; A. Nędzarek, Wymogi procesowe wniosku o przywrócenie terminu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ZNSA 2013/2/s. 87). Zasadniczo nie jest trafny pogląd, że w przypadku łącznego złożenia zażalenia i wniosku o przywrócenie terminu, sąd administracyjny winien wezwać wnioskodawcę do sprecyzowania formułowanych żądań pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania (H. Knysiak-Molczyk, Uchybienie i przywrócenie terminu w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Sądowy 2006/7-8/s. 127; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2021, s. 607, nb 11 in fine do art. 87). To, że strona korzysta z dwu środków prawnych, z których tylko jeden może okazać się skuteczny, nie powinno być rozwiązywane w trybie art. 49 ppsa, gdyż nie ma przeszkód formalnych do ich rozpoznania. Rzeczą sądu jest właściwe nadanie biegu pismom procesowym składanym przez stronę, przy uwzględnieniu wynikającej z art. 7 ppsa zasady szybkości postępowania i wymogów sprawiedliwości proceduralnej. Poszukując właściwych rozwiązań procesowych w konkretnej sprawie, należy mieć również na uwadze, że celem nowelizacji ppsa dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. było, m.in., usprawnienie, uproszczenie i zapewnienie szybkości postępowania przed sądem administracyjnym (uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W zależności od etapu postępowania, na którym strona składa wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej, różny może być sposób procedowania przez sąd. Jeżeli strona składa wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi przed jej odrzuceniem z powodu jej nieopłacenia, to należy w pierwszej kolejności rozpoznać ten wniosek. W takiej sytuacji odrzucenie nieopłaconej skargi, w przypadku gdy został złożony wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego, możliwe jest dopiero po prawomocnym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu. Jeżeli wystąpi taka sytuacja, że wniosek o przywrócenie terminu nie zostanie rozpoznany, a skarga zostanie odrzucona, to wówczas wniosek taki nie staje się bezprzedmiotowy. Wskazuje się bowiem, że ewentualne postanowienie sądu o przywróceniu terminu znosi skutki postanowienia o odrzuceniu środka prawnego, bez potrzeby uchylenia tego orzeczenia (postanowienia NSA z: 9.9.2011 r. II OSK 1692/11; 28.10.2015 r. II OSK 2557/15; 4.12.2015 r. I OZ 1601/15; 20.1. 2016 r. I GZ 729/15; 24.8.2016 r. II OSK 1973/16; 24.1.2017 r. II OZ 1482/16; 23.3.2017 r. II GZ 207/17; 12.5.2017 r. II OZ 449/17, cbosa). Innymi słowy, w przypadku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu, postanowienie o odrzuceniu skargi upada. Dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej, rozpoznaniu podlega wniosek o przywrócenie terminu. W przypadku uwzględnienia zażalenia i uchylenia orzeczenia o odrzuceniu pisma wniosek o przywrócenie terminu stałby się bezprzedmiotowy. Jednoczesne złożenie zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi i wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku fiskalnego skargi (jak to uczyniła skarżąca w zażaleniu z 30 listopada 2022 r., k. 361-367) skutkuje tym, że wniosek o przywrócenie terminu podlega rozpoznaniu przez Sąd Wojewódzki po uprawomocnieniu się orzeczenia stwierdzającego uchybienie terminowi do dokonania czynności procesowej. W kontrolowanej sprawie Sąd I instancji rozstrzygnie odrębnym postanowieniem o wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu po zwrocie akt przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.