I SA/Po 279/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi I.B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r., na podstawie art. 17 § 1 i art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. 2019 r., poz. 1438 ze zm. – dalej: "u.p.e.a."), odmówił I. B. umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że wobec strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...], wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] odpowiednio [...] maja 2019 r. i [...] lipca 2019 r., obejmujących zaległości strony w podatku od nieruchomości za 2016 r. i za III i IV kwartał 2017 r. w kwocie łącznej [...] zł. W toku postępowania zawiadomieniem z [...] lipca 2019 r. organ egzekucyjny dokonał skutecznego zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej Zobowiązanej, pobieranej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale w O. . Ww. zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 17 lipca 2019 r., natomiast stronie 18 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. zrealizował powyższe zajęcie w całości, przekazując Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w O. 22 sierpnia 2019 r. i 24 września 2019 r. kwoty odpowiednio: [...] zł i [...] zł. Pismem z 14 sierpnia 2019 r. strona poinformowała organ o swojej sytuacji bytowej i zdrowotnej oraz o comiesięcznych wydatkach, wnosząc o przeanalizowanie podjętych przez organ egzekucyjny działań. W piśmie z 9 września 2019 r. strona doprecyzowała, że podanie z 14 sierpnia 2019 r. organ winien potraktować jako wniosek o umorzenie zaległych zobowiązań i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Ponownie powołała się na trudną sytuację materialną, akcentując, że egzekucja jest dla niej zbyt uciążliwa i skutkuje brakiem środków na spłatę bieżących zobowiązań oraz na zakup żywności. Pismem z 2 października 2019 r. organ wystąpił do wierzyciela z prośbą o zajęcie stanowiska w sprawie wnioskodawczyni w związku z korespondencją otrzymaną od strony. W odpowiedzi z 3 października 2019 r. wierzyciel poinformował, że nie widzi podstaw do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu egzekucyjnego w przedmiotowej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek, obligujących organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. – dalej: "K.p.a.") w związku z art. 18, art. 59 § 1 § 2 i § 5 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej zaznaczył, że organ pierwszej instancji w sposób bezsprzeczny (tj. z udziałem wierzyciela) zweryfikował, iż należności objęte powyższymi tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne. Wbrew zarzutom strony organ egzekucyjny pismem z 10 października 2019 r., zawiadomił I. B. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami i materiałami oraz wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału. Strona skorzystała z ww. uprawnienia i w dniu 5 listopada 2019 r. stawiła się w Urzędzie Skarbowym w O., zapoznała się z aktami sprawy i nie wniosła żadnych uwag. W wydanym postanowieniu o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. szczegółowo omówił treść art. 59 § 1 u.p.e.a., poddając analizie zebrany w sprawie materiał. W skardze z [...] marca 2020 r. 24 marca 2020 r. skarżąca nie skonkretyzowała naruszenia jakichkolwiek przepisów, mających zastosowanie w niniejszej sprawie. Wysunęła natomiast prośbę o podjęcie stosownych działań, a nie tylko powierzchowne sprawdzenie lecz przeanalizowanie sprawy, w którym czasie mogła być podjęta decyzja, która by nie doprowadziła do egzekucji. Odpowiadając na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Pismem procesowym z dnia [...] września 2020 r. pełnomocnik skarżącej ustanowiony z urzędu, podtrzymał skargę złożoną przez skarżącą i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 59 § 1 pkt 1 w związku z art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a., art. 80 K.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez dowolne uznanie, że nie występują okoliczności będące przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, podczas gdy skarżąca ma trudną sytuację osobistą i zdrowotną, wskutek czego nie jest w stanie ponieść nałożonej na nią opłaty i tym samym niedopuszczalne jest prowadzenie egzekucji administracyjnej ze względu na zobowiązanego; 2. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. w ten sposób, że organ niewnikliwie przeanalizował zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności dokumentację przedłożoną przez skarżącą na okoliczność trudnej sytuacji osobistej, zdrowotnej i materialnej skarżącej, co skutkowało nieuwzględnieniem słusznego interesu skarżącej w umorzeniu postępowania; 3. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik, sprawy, tj. art. 9 K.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. w ten sposób, że, organ w sposób nienależyty i niewyczerpujący informował skarżącą o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ, na ustalenie praw i obowiązków skarżącej w toku postępowania administracyjnego; 4. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 11 K.p.a. i w zw. z art. 18 u.p.e.a. w ten sposób, że organ nie wyjaśniał skarżącej zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy w sposób dla skarżącej zrozumiały i wyczerpujący. Pismem procesowym z dnia [...] października 2020 r. pełnomocnik skarżącej, poinformował, że uzyskał informacje od skarżącej o wydanym w dniu [...] września 2020 r. wyroku WSA w Poznaniu o sygn. akt I SA/Po [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 20 listopada 2020 r., na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną w sprawie jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w przedmiocie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego, na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Burmistrza Miasta i Gminy O. odpowiednio w dniach [...] maja 2019 r. i [...] lipca 2019 r., obejmujących zaległości skarżącej w podatku od nieruchomości za 2016 r. i za III i IV kwartał 2017 r. w kwocie łącznej [...] zł. Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się: 1). jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2). jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3). jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4). gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5). jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6). w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7). jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8). jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9). na żądanie wierzyciela; 10). w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Podkreślić przy tym należy, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obliguje organ egzekucyjny do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania. Organ prowadzący postępowanie egzekucyjne jest zatem zobowiązany umorzyć to postępowanie z urzędu, gdy w jakikolwiek sposób uzyska informacje o przyczynach uzasadniających umorzenie, bez względu na to, czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, bądź też w inny sposób zostaną zakomunikowane organowi egzekucyjnemu. Z kolei w przypadku ziszczenia się przesłanki, o której mowa w art. 59 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny może umorzyć postępowanie. W ocenie Sądu prawidłowo organy stwierdziły, że w przedmiotowej sprawie nie występują okoliczności będące przesłanką obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, uzasadniające wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem skarżącej. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. w z udziałem wierzyciela zweryfikował, iż należności objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne. Sądowi z urzędu wiadomym jest, że WSA w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia [...] września 2020 r. o I SA/Po [...] w sprawie ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] grudnia 2019 r. w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia [...] października 2019 r. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd m.in. wskazał, że postępowanie zainicjowane przez skarżącą o zastosowanie ulgi nie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ zaległości podatkowe wciąż istnieją, a w każdym razie organ w decyzji nie wskazał, że one z jakiejkolwiek przyczyny wygasły. Skarżąca w 2017 i 2108 roku wnioskowała o zastosowanie ulgi podatkowej i umorzenie zaległości wskazanych w zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżącej nie udzielono również ulgi w spłacie zobowiązań objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Sądowi z urzędu wiadomym jest również, że wobec skarżącej toczyły się postępowania podatkowe, a kończące je decyzje (poza jedną) każdorazowo zaskarżane były do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.. Organ odwoławczy orzekał o utrzymaniu w mocy decyzji organu podatkowego pierwszej instancji co do odmowy umorzenia zaległości podatkowych za rok 2016 i III i IV raty 2017 r. Te zaś skarżąca skarżyła do WSA w Poznaniu, który wyrokami z [...] września 2018 r., sygn. akt I SA/Po [...] (co do roku 2017) i z [...] października 2018 r., sygn. akt I SA/Po [...] (co do roku 2016) oddalał skargi. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z [...] marca 2019 r., sygn. akt II FSK [...], oddalił skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z [...] września 2018 r., sygn. akt I SA/Po [...]. Nie sposób podzielić zarzutów i argumentacji strony skarżącej jakoby organ egzekucyjny nie poinformował jej w sposób należyty o warunkach ewentualnego umorzenia postępowania egzekucyjnego lub zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego, czy też uwzględnienia, bądź nie, zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że poza wezwaniem z 29 sierpnia 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. pismem z 10 października 2019 r., działając w oparciu o art. 10 § 1 K.p.a., zawiadomił skarżącą o możliwości zapoznania się ze zgromadzonymi dowodami i materiałami w sprawie oraz wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału. Zawiadomienie powyższe doręczono stronie w dniu 26 października 2019 r. Strona skorzystała z ww. uprawnienia i w dniu 5 listopada 2019 r. stawiła się w Urzędzie Skarbowym w O., zapoznała się z aktami sprawy i nie wniosła żadnych uwag, własnoręcznie podpisując protokół sporządzony na powyższą okoliczność. Zdaniem Sądu organy dokonały wszelkich starań, rzetelnie wyjaśniając i informując skarżącą o przysługujących jej uprawnieniach. Mając na względzie sytuację materialną i bytową zaproponowano I. B. (w wezwaniu z dnia 29 sierpnia 2019 r.) rozwiązania, które w ocenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. mogłyby zmniejszyć uciążliwość egzekucji administracyjnej. Skarżąca nie skorzystała jednak z żadnego zaproponowanego przez organ egzekucyjny sposobu załatwienia swojej sprawy, konsekwentnie żądając umorzenia zaległości i postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga fakt, że organy obu instancji szczegółowo omówił treść art. 59 § 1 u.p.e.a., poddając analizie zebrany w sprawie materiał pod kątem ewentualnego wystąpienia przesłanki z art. 59 § 1 u.p.e.a. w celu umorzenia postępowania egzekucyjnego. W kontekście powyższego nie zasługują na uwzględnienie zarzuty sformułowane w piśmie procesowym z dnia [...] września 2020 r. a dotyczące naruszenia art. 59 § 1 pkt 1 z zw. z art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. Wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego. Zobowiązanemu w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego służy szereg środków ochrony prawnej: zarzuty składane w trybie art. 33 u.p.e.a., skarga składana w trybie art. 54 u.p.e.a. (w tym skarga na czynności egzekucyjne), czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, składany w trybie art. 59 u.p.e.a. W przepisie art. 59 § 1 u.p.e.a. ustawodawca zawarł enumeratywny katalog przesłanek, stanowiących przeszkodę zarówno natury prawnej, jak i faktycznej do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z nich powoduje obligatoryjne umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jak wykazały organy w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki obligatoryjnego umorzenia postępowania egzekucyjnego, uzasadniające wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem skarżącej. W konsekwencji poczynionych wyżej rozważań za bezzasadny należy także uznać zarzut naruszenia art. 7, art. 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez naruszenie przez organ obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, bowiem przy jego wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.