II SA/Bd 999/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Korycka Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi I. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2021 r. I. G. (dalej określana jako Skarżąca) zwróciła się do Burmistrza C. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą B. C. Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r. Burmistrz C. odmówił Skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, uzasadniając to tym, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej powoływana jako uśr), bowiem nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy między rezygnacją z pracy zarobkowej przez Skarżącą a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że Skarżąca jest opiekunem prawnym swojej siostry B. Opieka polega na codziennym jej odwiedzaniu (wizyta trwa około godziny) i zarządzaniu finansami siostry. Jeżeli jest taka potrzeba, jedzie z siostrą do lekarza, kupuje jej wszystkie środki niezbędne do codziennej egzystencji (lekarstwa, jedzenie, odzież, środki higieniczne itp.). Dnia 5.01.2022 r. został przeprowadzony ze Skarżącą wywiad środowiskowy, w którym nie kwestionowała ona faktu, że to brat K. i jego żona sprawują faktyczną opiekę nad siostrą B. Z wywiadu wynika również, że to żona brata K. przygotowuje posiłki, dla siostry. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego z [...] oraz [...] wynika, że faktyczną opiekę nad siostrą sprawuje brat [...] , który mieszka z nią w jednym domu. Fakt sprawowania opieki przez K. C. i jego żonę potwierdził pracownik socjalny. Skarżąca, jako opiekun prawny, jedynie pomaga w załatwianiu bieżących spraw swojej siostry oraz zarządza jej finansami. W ocenie organu w sprawie nie istnieje związek przyczynowy między rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą. Pomoc, jaką świadczy Skarżąca, jest jedynie doraźna. Istotą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest zaś fakt sprawowania opieki uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżąca wniosła o jej uchylenie i bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła: - błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad siostrą, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo-skutkowy istnieje; - naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej powoływana jako kpa) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna osoby wymagającej opieki skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy działające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., znak: [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie, organ odwoławczy wskazał, że podziela stanowisko organu I instancji, iż w przedmiotowej sprawie brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad siostrą a rezygnacją przez Skarżącą z zatrudnienia. W tym zakresie kolegium wskazało, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, iż osoba wymagająca opieki mieszka wraz z rodziną brata. To brat i jego rodzina (żona) faktycznie sprawują opiekę nad niepełnosprawną siostrą. Opieka Skarżącej ogranicza się jedynie do opieki trwającej dziennie około 1 godziny - tak wywiad środowiskowy z [...] listopada 2021 r. z siostrą A. G., wywiad środowiskowy z bratem K. G. z [...] grudnia 2021 r. wywiad środowiskowy z wnioskodawczynią z [...] stycznia 2022 r. Z przeprowadzonego wywiadu z wnioskodawczynią wynika, że jest ona opiekunem prawnym niepełnosprawnej siostry, wizyta u niej trwa około godziny, natomiast przygotowaniem posiłków i ich podawaniem zajmuje się bratowa. Wnioskodawczyni nie kwestionuje faktu, że brat K. i jego żona sprawują faktyczną opiekę. W piśmie z [...] czerwca 2022 r. Skarżąca wskazała na konflikt rodzinny a także, że jej opieka polega na pomocy w codziennej kąpieli, sprzątaniu pokoju, robieniu zakupów, wykonywaniu spraw urzędowych, a także zapewnieniu doraźnej opieki w sytuacji nieobecności rodziny brata. Organ podkreślił, że opieka nad osobą wymagającą opieki powinna być opieką ciągłą, nieprzerwaną, codzienną. W rozpoznawanej sprawie nie można natomiast stwierdzić, że konieczność i zakres sprawowania opieki nad siostrą ma charakter stały, który uniemożliwia podjęcie Skarżącej pracy czy powoduje konieczność rezygnacji z niej. Skarżąca wykonuje czynności dnia codziennego, nie zajmujące de facto znacznej części dnia (około 1 godziny), co w konsekwencji stanowi, że nie uzasadnia to konieczności rezygnacji z podejmowania zatrudnienia. W tych okolicznościach, gdy nie zaistniał związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z pracy zarobkowej pracy czy też jej niepodejmowaniem a opieką nad niepełnosprawną siostrą, nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. W skardze do tut. Sądu Skarżąca wniosła o uchylenie ww. decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła: - dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr poprzez zaniechanie wykładni systemowej, celowościowej i niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad siostrą oraz zaniechanie wykładni systemowej oraz celowościowej i niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres świadczonej przez nią opieki nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niezdolna do samodzielnej egzystencji wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego; - naruszenie art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki sprawowanej przez nią nad siostrą, co skutkuje brakiem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] sierpnia 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza C. z dnia [...] czerwca 2022 r., którą odmówiono Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą. Przechodząc do kwestii spornej, która w sprawie dotyczy niespełnienia przez Skarżącą przesłanki warunkującej możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wskazać należy, że w myśl art. 17 ust. 1 uśr świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Użyty przez ustawodawcę w treści cyt. przepisu zwrot "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" oznacza, że realizacja tego celu nie jest możliwa bez niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sprawowana opieka i jej zakres ma uniemożliwiać wykonywanie pracy zarobkowej, zatem musi zachodzić między nimi, tj. sprawowaną opieką i niemożnością wykonywania pracy zarobkowej, związek przyczynowo-skutkowy. Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu art. 17 ust. 1 uśr była bowiem pomoc osobom sprawującym stałą, długotrwałą opiekę osobom niepełnosprawnym nie z powodu samej okoliczności sprawowania opieki, lecz ze względu na okoliczność, że przez sprawowaną opiekę osoby te znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej je do niewykonywania pracy zarobkowej. Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić. Niewątpliwie przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (wyrok WSA w Rzeszowie z 28.09.2019 r., II SA/Rz 691/19). Dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie, czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Przy czym istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 uśr, jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Warunku stałej opieki nie można rozumieć jako wykonywanie opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, a długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z 9.12.2019 r., III SA/Kr 1164/19). Z akt sprawy niniejszej wynika, że opieka Skarżącej nad siostrą polega na codziennym jej odwiedzaniu (wizyta trwa około godziny) i zarządzaniu finansami siostry. Jeżeli jest taka potrzeba, wyjazd z siostrą do lekarza, zakupy. Skarżąca nie kwestionuje faktu, że to brat K. i jego żona sprawują faktyczną opiekę nad siostrą B., a Skarżąca, jako opiekun prawny, jedynie pomaga w załatwianiu bieżących spraw i zarządza jej finansami. Stwierdzić zatem trzeba, że pomoc świadczona przez Skarżącą na rzecz siostry jest doraźna. Mając na uwadze powyższe, organy zasadnie stwierdziły, że z poczynionych ustaleń nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej przez Skarżącą nad siostrą wymuszał powstrzymywanie się przez nią od podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy). Zebrany w sprawie materiał dowodowy był w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że Skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności (1 godzina dziennie), jakie wykonuje, opiekując się siostrą, ma możliwość podjęcia pracy. Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która zawiera w pełni wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które w całości odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi były bezzasadne i skarga w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329) podlegała oddaleniu. Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query. Na podstawie art. 119 pkt 2 cyt. ustawy sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.