I SA/Ol 503/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Przemysław Krzykowski asesor WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego P. B. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE W dniu 13 sierpnia 2020 r. do tutejszego Sądu wpłynęła skarga P. B. (dalej zwanego: "skarżącym") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwanego: "organem") z "[...]" w przedmiocie umorzenia postępowania z wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Skarga ta została przekazana Sądowi przez organ wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. Jak wynika zaś z przekazanych przez organ akt sprawy, wnioskiem z 2 czerwca 2020 r. (data wpływu do organu) skarżący zwrócił się o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie. Oświadczył przy tym, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, że w pierwszym miesiącu, za który składa wniosek o zwolnienie z opłacania składek osiągnął przychód z prowadzonej działalności w wysokości 15.000 zł. Opisaną na wstępie decyzją organ umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 2 czerwca 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. W podstawie prawnej tej decyzji organ powołał art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) oraz art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.); dalej zwanej "ustawą COVID-19". W uzasadnieniu tej decyzji organ przytoczył natomiast brzmienie art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID-19. Podał, że z analizy sprawy wynika, że należności za kwiecień 2020 r. zostały pokryte nadpłatami z 11 marca 2020 r. oraz 10 kwietnia 2020 r. W tych okolicznościach ocenił, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania odnośnie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Pismem z 23 czerwca 2020 r. organ poinformował natomiast skarżącego, że na skutek wniosku z 2 czerwca 2020 r. skarżący został zwolniony z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. w kwocie 748,40 zł. Wyjaśnił przy tym, że kwota ta została ustalona na podstawie dokumentów rozliczeniowych złożonych do 19 czerwca 2020 r. oraz stanu konta na ten dzień. W skardze na decyzję organu, skierowanej do tutejszego Sądu, skarżący wniósł o jej uchylenie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, a ponadto o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu skargi zarzucił natomiast, że organ nie dostrzegł zmiany stanu prawnego (która nastąpiła 16 maja 2020 r. – art. 69 ustawy zmieniającej), z którego wynika, że osoby, które uzyskały dochód nie wyższy niż 7.000 zł., niezależnie od faktu nadpłat składek na ZUS, są uprawnione do zwolnienia z opłacania składek. Ocenił, że skoro nie cofnął swojego wniosku to roszczenie było aktualne, a organ ewentualnie mógł odmówić prawa do zwolnienia z powodu bezzasadności wniosku zamiast umorzyć postępowanie z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Zauważył także, że organ umorzył postępowanie za kwiecień 2020 r., gdy tymczasem wniosek dotyczył zarówno kwietnia, jak i maja. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi organ wyjaśnił, że wobec braku wniosku o zwrot nadpłaty, należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. zostały pokryte wpłatami z 11.03.2020 r. i 10.04.2020 r., natomiast pismem z 23 czerwca 2020 r. skarżący został poinformowany o częściowym zwolnieniu z opłacenia składek za maj 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Skarga jest zasadna, a sprawa zainicjowana tą skargą, wobec wniosku skarżącego, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.); dalej jako "p.p.s.a.", została rozpoznana w trybie uproszczonym. Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. 2019, poz. 2167 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a., dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaś zaskarżonej decyzji następuje między innymi w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z taką zaś sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, w której przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu o umorzeniu postępowania z wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r., o których mowa w art. 31zo ustawy COVID-19. W podstawie prawnej tej decyzji organ powołał bowiem art. 105 § 1 k.p.a. w świetle którego, "gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części". Bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w tym przepisie, zachodzi w przypadku braku któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co w konsekwencji powoduje niemożność rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, czyli tak jak w kontrolowanej sprawie, bezprzedmiotowość postępowania zachodzi wówczas, gdy strona rezygnuje z ubiegania się o rozstrzygnięcie określonej treści, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub gdy organ stwierdzi oczywisty brak podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W niniejszej sprawie żadna z tych okoliczności nie wystąpiła, a organ, jak trafnie podniósł skarżący, nie dostrzegł konieczności odmiennego definiowania terminu "bezprzedmiotowości" postępowania z ewentualną "bezzasadnością" zgłoszonego przez stronę żądania. Już chociażby z tego powodu ocenić należało, że w niniejszej sprawie organ naruszył art. 105 § 1 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wymaga bowiem zauważenia, że bezzasadność żądania, która zachodzi wówczas, gdy strona nie spełnia przesłanek materialnoprawnych do przyznania jej wnioskowanego uprawnienia, skutkuje wydaniem decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego uprawnienia, a więc decyzji rozstrzygającej sprawę co do jej istoty, a nie decyzji w inny sposób kończącej postępowanie w danej instancji, jaką jest decyzja o umorzeniu postępowania. Zdaniem Sądu, nawet przy przyjęciu, że decyzja o umorzeniu postępowania i decyzja o odmowie przyznania wnioskowanego uprawnienia, wywołują jednakowe skutki prawne w sferze materialnej jednostki, na tym etapie postępowania (wobec wydania dotychczas przez organ jedynie decyzji niemerytorycznej) przedwczesne jest formułowanie przez Sąd oceny co do zasadności lub bezzasadności wniosku skarżącego inicjującego postępowanie w kontrolowanej sprawie. Wymaga natomiast zauważenia, że organ jako przeszkodę w pozytywnym załatwieniu wniosku skarżącego w zakresie obejmującym zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. postrzega okoliczność pokrycia tych należności nadpłatami z 11 marca 2020 r. oraz 10 kwietnia 2020 r. Uszło jednak uwadze organu, co słusznie podkreślono w skardze, że z dniem 16 maja 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875); dalej zwana "ustawą nowelizującą". W świetle zaś art. 69 ustawy nowelizującej, "w przypadkach, o których mowa w art. 31zo ust. 2a i 2b ustawy zmienianej w art. 46, zwalnia się z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za kwiecień i maj 2020 r. także wówczas, gdy należności te zostały opłacone. Opłacone należności z tytułu składek podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568 i 695)". Przepis, do którego zawarto odesłanie w art. 69 ustawy nowelizującej to art. 31zo ust. 2a i 2b ustawy COVID-19, który określa przesłanki, jakie musi spełnić płatnik składek będący osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacający składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, aby uzyskać zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, o których mowa w ust. 2, m.in. za kwiecień 2020 r. Organ nie rozważył jednak, czy takim płatnikiem składek jest także skarżący, w żaden sposób nie odniósł się ponadto do kwestii ewentualnego spełnienia przez skarżącego przesłanek zawartych w art. 31zo ust. 2a i 2b ustawy COVID-19. Przedwczesne jest zatem zajmowanie przez Sąd stanowiska co do bezzasadności wniosku skarżącego inicjującego postępowanie w kontrolowanej sprawie. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi dotyczącego niepełnego rozpoznania wniosku skarżącego, który dotyczył zarówno kwietnia, jak i maja 2020 r., należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 31zq ust. 5 i 7 ustawy COVID-19, decyzja wydawana jest tylko w przypadku odmowy zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo; natomiast w przypadku zwolnienia z tego obowiązku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych jedynie informuje płatnika składek o tym zwolnieniu. Obie opisane w tym przepisie formy prawne działania organu znalazły zastosowanie w kontrolowanej sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień i maj 2020 r. Na skutek tego wniosku organ wydał bowiem zaskarżona decyzję o umorzeniu postępowania w odniesieniu do składek za kwiecień 2020 r., zaś pismem z 23 czerwca 2020 r. poinformował skarżącego o podjęciu czynności materialno-technicznej w postaci zwolnienia go z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. w kwocie 748,40 zł. Tym samym, nieuprawnione jest stawianie organowi zarzutu niepełnego rozpatrzenia wniosku skarżącego inicjującego postępowanie w kontrolowanej sprawie. Skarżącemu wyjaśnić należy, że czynność materialno-techniczna w postaci zwolnienia go z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. może być poddana kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co jednak wymaga wniesienia odrębnej skargi. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu. Po uzupełnieniu zaś postępowania dowodowego w zakresie pozwalającym na ocenę spełnienia przez skarżącego warunków opisanych w art. 69 ustawy nowelizującej, organ ponownie rozstrzygnie sprawę co do jej istoty. W przypadku zaś wydania decyzji o odmowie zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020 r., sporządzi uzasadnienie tej decyzji zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. uwzględniając wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącego, będącego radcą prawnym (480 zł.) - ustalonego na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 265).