I OZ 1043/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1408/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1408/10 odmówił J. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że J. Z. w dniu [...] września 2011 r. złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazany wniosek jest kolejnym (trzecim) wnioskiem skarżącego w przedmiotowym zakresie. Pierwszy wniosek z dnia [...] września 2010 r. rozpoznany został prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 września 2010 r., mocą którego przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Kolejny wniosek rozpoznany został prawomocnym postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2011 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] września 2011 r. oraz z nadesłanych dokumentów wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która wymaga stałej opieki. Źródłem utrzymania rodziny jest emerytura skarżącego w kwocie 2069,06 zł miesięcznie oraz świadczenia otrzymywane przez żonę wnioskodawcy w wysokości 821,35 zł miesięcznie. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni 61,10 m2. W uzasadnieniu wniosku skarżący zaznaczył, że większą część uzyskiwanego dochodu przeznacza na utrzymanie i leczenie (ok. 1009,47 zł miesięcznie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że prawomocne postanowienie dotyczące prawa pomocy nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej. Rozpoznając ponowny wniosek, sąd stosownie do treści art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), ocenia czy nastąpiła zmiana okoliczności i czy zaistniały przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 P.p.s.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przez pojęcie zmiany okoliczności sprawy w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W związku z powyższym Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Skarżący nie przedstawił nowych okoliczności odnoszących się do jego sytuacji majątkowej, które uzasadniałyby odmienną ocenę możliwości poniesienia przez niego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Na niezmienionym poziomie pozostaje wysokość uzyskiwanego przez rodzinę dochodu, nie zwiększyły się też w zasadniczy sposób wskazane we wniosku wydatki. Wprawdzie skarżący wskazał, że nie posiada już nieruchomości rolnej o powierzchni 0,66 arów, jednakże w ocenie sądu nie wpływa to na zmianę możliwości finansowych skarżącego. Uwzględniając miesięczny dochód rodziny oraz wydatki związane z utrzymaniem i leczeniem, stwierdzić należy, że skarżący jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Skoro sytuacja materialna skarżącego od czasu rozpoznania wcześniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uległa pogorszeniu to brak było podstaw do zmiany wcześniejszego stanowiska sądu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. Z., domagając się jego uchylenia. Podniósł, że zostało "naruszone jego prawo wynikające z Międzynarodowego Paktu Obywatelskiego i Politycznego zapewniającego każdej osobie środki ochrony prawnej". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, a takie postanowienia zgodnie z treścią art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.), mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez "zmianę okoliczności sprawy" należy rozumieć zarówno wszelkie zmiany w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają podjęcie postanowienia odmiennej treści niż uprzednio wydane. Bez takiej zmiany okoliczności sprawy wydane postanowienie nie może być modyfikowane lub uchylone. W szczególności nie może tego sąd uczynić w związku ze zmianą oceny zasadności wydanego przez siebie postanowienia (por. W. Siedlecki, [w:] B. Dobrzański i inni, Komentarz..., s.356 i T. Ereciński (red.): Komentarz..., s.661). W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy był już przedmiotem oceny sądu. Postanowieniem z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 1408/10 przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówiono przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Analiza formularza PPF złożonego przez skarżącego na obecnym etapie postępowania wskazuje, że okoliczności niniejszej sprawy nie uległy zmianie. Po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie miała miejsca jakakolwiek sytuacja, która doprowadziłaby do istotnej zmiany możliwości płatniczych skarżącego. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika stanowił w istocie powtórzenie argumentacji, jaką zawierały wcześniejsze wnioski. Należy zauważyć, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów ze względu na zaistnienie nowych okoliczności faktycznych spoczywa na wnioskodawcy. W niniejszej sprawie skarżący nadal pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Na niezmienionym poziomie pozostaje wysokość uzyskiwanego przez rodzinę dochodu. Poziom wydatków, jakie obciążają skarżącego również został uwzględniony w toku rozpatrywanej sprawy. Powyższe względy upoważniają do stwierdzenia, że sytuacja materialna i bytowa strony skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia jego żądania i nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia poprzez rozszerzenie dotychczasowego uprawnienia przyznanego J. Z. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno sprowadzać się jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe. Analizując sytuację finansową skarżącego, nie można uznać, że pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika będzie się wiązało z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu jego rodziny. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za odpowiadające prawu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.