II SA/Gl 1345/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1975/2022/10175 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") decyzją z dnia 11 lipca 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - dalej: "k.p.a." po rozpatrzeniu odwołania J. S. (dalej: "skarżąca" lub "strona") od decyzji Wójta Gminy G. (dalej: "organ I instancji" lub "Wójt") z dnia 14 czerwca 2022 r., nr [...], w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i nałożenia obowiązku ich zwrotu, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją nr [...] z dnia 1 marca 2021 r. przyznano stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej V. S. na okres świadczeniowy 2020/2021 w kwocie 500 zł miesięcznie począwszy od 1 lutego 2021 r. Dnia 17 stycznia 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. (dalej: "GOPS") wpłynęło oświadczenie strony, że w dniu 1 grudnia 2021 r. oraz w dniu 23 grudnia 2021 r. na jej konto wpłynęły kwoty alimentów wyegzekwowane od ojca dziecka S. C. Kwoty te zostały przekazane przez organ [...], ponieważ dłużnik zamieszkuje poza granicami kraju. W dniu 1 grudnia 2021 r. została przekazana stronie kwota 7.332,21 zł a w dniu 23 grudnia 2021 r. kwota 2606,30 zł. Jednocześnie organ I instancji wskazał, że w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 września 2021 r. wypłacono stronie świadczenia alimentacyjne w kwocie 4000 zł. Ponadto organ I instancji podniósł, ze strona była pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych świadczeń zarówno we wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jak również o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wierzyciela o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1205) – dalej: "u.p.o.u.a."). Obowiązek ten był powtarzany w każdej decyzji administracyjnej. W związku z powyższą okolicznością organ I instancji, działając na podstawie art. 23 u.p.o.u.a., decyzją z 14 czerwca 2022 r., nr [...], uznał otrzymane w podanym wyżej okresie przez stronę świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 4000 zł za świadczenia nienależnie pobrane i zobowiązał ją do ich zwrotu łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty nienależnie pobranego świadczenia. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie w który podniosła, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, ponieważ w jej ocenie obowiązkiem zwrotu powinna być objęta tylko kwota świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrana za miesiąc grudzień 2021 r. W wyniku rozpatrzenia odwołania Kolegium, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy opisał stan faktyczny sprawy i przebieg postępowania przed organem I instancji. Przytoczył przepisy prawa tj. art. 2 pkt 7 i art. 23 ust.1 u.p.o.u.a. Kolegium po analizie akt postępowania stwierdziło, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i zasługuje na utrzymanie w mocy. W miesiącu grudniu 2021 r. organ zagraniczny przekazał stronie alimenty wyegzekwowane od ojca dziecka S. C. W ocenie Kolegium alimenty wypłacane stronie ze środków publicznych zastępczo przez GOPS w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 września 2021 r. są nienależne i podlegają zwrotowi. Skoro w roku 2021 organ I instancji od 1 lutego 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. wypłacał stronie na podstawie dwóch decyzji administracyjnych świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko w wysokości 500,00 zł miesięcznie, to kwota uzyskana od ojca dziecka, przekazana w grudniu 2021 r. za pośrednictwem komornika, znacząco przewyższa kwotę wypłaconą z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem Kolegium powyższe wskazuje, że strona nienależnie pobrała świadczenie alimentacyjne i na podstawie dwóch decyzji administracyjnych zobowiązana jest do jego zwrotu. W skardze złożonej na opisaną wyżej decyzję skarżąca ponowiła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następują, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W orzecznictwie podkreśla się, że żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 23 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. można kierować jedynie wobec osoby, która pobrała takie świadczenie (por. wyroki WSA w Gliwicach z 2 sierpnia 2012 r., IV SA/Gl 1214/11; z 23 czerwca 2015 r., IV SA/Gl 872/14; z 14 lipca 2015 r., IV SA/Gl 875/14). W kontrolowanej przez Sąd sprawie adresatem zaskarżonej decyzji jest skarżąca, która pobierała przyznane jej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej córki w okresie od 1 lutego 2021 r. do 30 września 2021 r. Przechodząc do dalszych rozważań podkreślić trzeba, że zgodnie z treścią art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, obowiązana jest do ich zwrotu. Pojęcie nienależnie pobranego świadczenia zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. i obejmuje przypadki wymienione w katalogu ustalonym w tym przepisie. W szczególności zaś art. 2 pkt 7 lit. d tej ustawy stanowi, że nienależnie pobrane świadczenie to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Przepis ten jest związany zatem z art. 28 u.p.o.u.a., w którym uregulowana została kolejność zaspokajania kwoty uzyskanej z egzekucji. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 tej ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w pierwszej kolejności należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy, a dopiero w trzeciej kolejności należności wierzyciela alimentacyjnego. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2022 r., I OSK 1357/21, w świetle którego art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. wyraźnie znajduje zastosowanie do sytuacji, w której osoba uprawniona do alimentów, w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 u.p.o.u.a., zaległe lub bieżące alimenty. Dla uznania za nienależnie pobrane świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. Nie ma natomiast znaczenia, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Istotną konsekwencją powyższych regulacji jest to, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem organu egzekucyjnego. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że warunek jednoczesności pobierania świadczeń alimentacyjnych i uzyskania należnych alimentów powinien być w pierwszej kolejności rozważony w aspekcie czasowym i rozumiany jako zbieg wpłat z tych tytułów w danym okresie rozliczeniowym (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2021 r., I OSK 297/19, CBOSA). Powyższy pogląd utrwalony jest w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że wynikający z treści art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.o.u.a. obowiązek osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Co więcej, w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego wierzyciel nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika (tak NSA w wyrokach: z 13 października 2016 r., sygn. akt I OSK 445/15 i z 27 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 699/17, z 8 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 2494/19, z 5 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 978/18, z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 201/19, z 16 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1901/19, wszystkie publ. CBOSA). Z powyższej analizy prawnej wynika, że warunek jednoczesności pobierania świadczeń alimentacyjnych i uzyskania należnych alimentów powinien być w pierwszej kolejności rozważony w aspekcie czasowym i rozumiany jako zbieg wpłat z tych tytułów w danym okresie rozliczeniowym. Spełnia ten warunek sytuacja, w której dochodzi do bezpośredniej zapłaty alimentów przez zobowiązanego na rzecz osoby uprawnionej w okresie świadczeniowym, w którym przyznane świadczenia alimentacyjne zostały wypłacone. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w rozpatrywanej sprawie. Nie do zaakceptowania z punktu widzenia celu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest sytuacja jednoczesnego pobierania przez wierzyciela świadczeń alimentacyjnych i otrzymywania zaległych alimentów. Celem wspomnianej ustawy jest przecież zastępcze wspieranie osób w stosunku, do których dłużnicy alimentacyjni nie wywiązują się ze swoich obowiązków. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie podzielił stanowiska skarżącej, że dopiero od miesiąca, w którym wypłacono zaległe alimenty można ewentualnie mówić o nienależnie pobranym świadczeniu, czyli za miesiąc grudzień 2021 r. Dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest jednak wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. (por. np. wyrok NSA z 17 listopada 2020 r., sygn. akt I OSK 1163/20, publ. CBOSA). W niniejszej sprawie zostało zatem ustalone, że skarżąca w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jednocześnie otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimenty. Otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, o czym skarżąca w sposób wyraźny została pouczona zarówno we wnioskach o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i w decyzjach o przyznaniu tych świadczeń. Złożenie podpisu pod oświadczeniem i pouczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia, jak i w treści decyzji organu przyznającego świadczenie, stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Skarżąca niewątpliwie zapoznała się z pouczeniem ubiegając się o świadczenie i dysponowała pouczeniem zamieszczonym w doręczonej decyzji zarówno o tym, w jakich sytuacjach świadczenie nie przysługuje, jak również o konsekwencjach nienależnie pobranego świadczenia. Nie można zatem przyjąć braku świadomości skarżącej co do tego, że kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów w okresie pobierania przez nią świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie rodzą skutku prawnego w zakresie pobrania z funduszu alimentacyjnego świadczeń nienależnych. Zdaniem Sądu w tym stanie rzeczy zaszły podstawy do zastosowania przez organy przepisu art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.