II SA/Ol 701/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Bogusław Jażdżyk asesor WSA Grzegorz Klimek (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2022 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (Kolegium), działając na podstawie z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania A. C. od decyzji wydanej przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta - Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych, Alimentacyjnych i Dodatków Mieszkaniowych MOPS (organ I instancji) z dnia 25 maja 2022 r. orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 2 w związku z opieką nad P. K. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zakwestionowana decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych sprawy. Decyzją z 25 maja .2022 r. organ I instancji odmówił przyznania A. C. (dalej: strona, skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1a pkt 2 w związku z opieką nad P. K.. W ocenie organu zarówno konieczność zapewnienia stałej opieki P. K. ze strony innych osób, jak i fakt, że opiekę tę sprawuje skarżąca nie budzą wątpliwości. Jednakże skarżąca nie spełnia wymogów ustawy, ponieważ nie należy do kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad P. K. Organ wyjaśnił, że zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie zobowiązanej do alimentacji. Natomiast Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wymienia osób będących w konkubinacie jako zobowiązanych do alimentacji. Tym samym, zdaniem organu, ustawodawca wprost wyłączył konkubenta z możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym konkubentem/konkubiną. Ponadto, w ocenie organu w sprawie nie została również spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., ponieważ niepełnosprawność P. K. istnieje od 9 sierpnia 2011 r., natomiast ustalony drugi stopień niepełnosprawności datuje się od 8 września 2011 r. Brak jest zatem potwierdzenia, iż niepełnosprawność P. K. powstała przed 25 rokiem życia. W odwołaniu od powyższej decyzji strona zwróciła się o wnikliwą analizę jej sytuacji i ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku. W uzasadnieniu decyzji z 8 sierpnia 2022 r. Kolegium, przywołując treść art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. podniosło, że powyższe przepisy odsyłając do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jednoznacznie wskazują krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną wymagającą opieki. Do kręgu tych osób należą zatem osoby zobowiązane do alimentacji. W świetle art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359, dalej: k.r.o.) obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a spośród krewnych w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo. Zgodnie z art. 617 § 1 k.r.o. krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Odnosząc zaprezentowane powyżej rozważania do realiów przedmiotowej sprawy Kolegium uznało, że skarżąca, która opiekuje się niepełnosprawnym P. K., jest jego partnerką, a zatem nie należy do kręgu podmiotów (wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r.) uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jako że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Fakt, iż strona nie jest spokrewniona z P. K., skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem pod oświadczeniem o przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Natomiast wskazany przez organ I instancji przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy do przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Niemniej Kolegium nie uwzględniło odwołania skarżącej z uwagi na niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 w zw. z ust. 1a u.ś.r. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję Kolegium skarżąca podniosła, że nie rozumie dlaczego nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie z tego powodu, że nie pozostaje w związku małżeńskim ze swoim partnerem, skoro pomaga mu we wszystkich czynnościach, z którymi nie radzi sobie samodzielnie. Wniosła o ponowne skierowanie sprawy do Kolegium ewentualnie o przyznanie wnioskowanego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd administracyjny nie jest władny do wydawania wyroków reformatoryjnych, bowiem nie posiada kompetencji do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy w zastępstwie właściwych do tego organów administracji publicznej. Innymi słowy, sąd sprawuje kontrolę administracji publicznej poprzez badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, co prowadzić może do jej uchylenia w przypadku zasadności skargi, a więc w razie stwierdzenia, że decyzja narusza – w sposób określony przepisami art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - prawo materialne lub proceduralne. Natomiast sąd nie przyznaje świadczeń jak też ich nie pozbawia. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Jak już wskazano, zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona prawa. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez Kolegium. Sąd zauważa ponadto, że wprawdzie w myśl art. 17 ust. 1 b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, ale regulacja ta stanowiła przedmiot oceny TK, który wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1 b u.ś.r. przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia i wbrew zarzutom skargi przesłanka ta nie była powodem odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 2), osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (pkt 3), a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 4) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W stosunku do osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4, ustawa przewiduje katalog przesłanek pozytywnych, których dopiero łączne spełnienie umożliwia przyznanie im świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1a u.ś.r., osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że jedną z przesłanek, którą musi spełniać osoba sprawująca opiekę jest to, aby na osobie tej spoczywał obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej, a w linii bocznej wyłącznie rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Z kolei w świetle art. 23 i art. 27 tej ustawy, również małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto obowiązek alimentacyjny powstaje w przypadku nawiązania stosunku przysposobienia (art. 131 k.r.o.), a także - w myśl art. 144 k.r.o. - obejmuje również ojczymów, macochy i pasierbów. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie ustanawia przy tym obowiązku alimentacyjnego względem innych osób. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wyraźnie wskazuje na konieczność istnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego, stąd nawet "szczególna więź prawna i faktyczna" łącząca osobę sprawującą opiekę z osobą wymagającą opieki, a nawet wykonywanie czynności wypełniających treść obowiązku alimentacyjnego, ale mające miejsce między osobami, na których nie ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, nie może być traktowane jako wypełnienie dyspozycji wskazanego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2022 r., sygn. I OSK 1761/21, publ.: orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki. Osoba wymagająca opieki jest bowiem partnerem skarżącej (konkubentem), a więc nie należy do kręgu osób objętych obowiązkiem alimentacyjnym skarżącej. Stwierdzenia tego nie zmienia fakt prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego oraz wychowywania i sprawowania opieki nad dzieckiem skarżącej. Nawet gdyby uznać, że skarżąca z konkubentem oraz dzieckiem tworzą rodzinę nie ma w obecnym stanie prawnym żadnego wpływu na ustawowy krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie wskazać należy na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który precyzyjnie określa krąg podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślenia wymaga, że przepis ten nie nawiązuje i nie odwołuje się do definicji "rodziny". Także gwarancje konstytucyjne dotyczące rodziny, jako zasady generalne, nie mogą stanowić materialnoprawnej postawy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym konkubentem. Reasumując Sąd stwierdza, że Kolegium w zakresie ustalania stanu faktycznego nie naruszyło przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik spraw (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.) i nie naruszyło prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Z tych przyczyn skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.