III SA/Kr 750/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie: WSA Hanna Knysiak - Sudyka WSA Maria Zawadzka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 października 2020 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 2 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; UZASADNIENIE Decyzją z dnia 2 czerwca 2020 r., znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania S. L. (dalej również jako skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2020 r. znak [...] odmawiającą skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieką nad matką J. M. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie prawnym i faktycznym. W dniu 29 listopada 2019 r. skarżąca złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 6 listopada 2019 r. W dniu 27 listopada 2019 r. organ I instancji odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką, z uwagi na fakt, iż nie da się ustalić od kiedy u matki skarżącej istnieje niepełnosprawność. Na skutek odwołania skarżącej, w którym powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 3 lutego 2020 r. uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Po przeprowadzeniu postepowania, decyzją z dnia [...] 2020 r. organ I instancji ponownie odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku koniecznością sprawowania opieki nad matką. Organ ustalił, że matka skarżącej ur. [...] 1936 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 6 listopada 2020 r., jednak zdaniem organu nie sposób przyjąć, iż w przypadku skarżącej rezygnacja z zatrudnienia oraz niepodejmowanie pracy było spowodowane koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W wyniku analizy posiadanych dokumentów, w tym świadectwa pracy S. L. z dnia 11 lipca 2019 r., organ ustalił, że umowa o pracę zawarta pomiędzy skarżącą, a firmą A S.C. została rozwiązana bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b Kodeksu pracy. Zgodnie z powołanym przepisem pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, jeżeli niezdolność pracownika do pracy wskutek choroby trwa dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące - gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową. W związku z tym stwierdzono, iż skarżąca nie spełnia warunków z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez co nie może zostać jej przyznane świadczenie pielęgnacyjne. W odwołaniu skarżąca domagała się ponownego rozpoznania sprawy. Podniosła, iż powyższa decyzja jest dla niej krzywdząca. Przyznała, iż istotnie w trakcie trwania umowy o pracę w okresie od stycznia 2019 r. przebywała przez długi czas na zwolnieniu lekarskim, w następstwie czego doszło do rozwiązania przez pracodawcę wymienionej umowy. Wskazała przy tym jednak, iż w międzyczasie stan zdrowia jej matki uległ pogorszeniu, przez co zaczęła ona wymagać praktycznie całodobowej opieki. W związku z tym, aktualnie, pomimo obiektywnej zdolności do pracy, nie może ona podjąć zatrudnienia ze względu na niepełnosprawność swojej matki, która wymaga nieustannej pielęgnacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 czerwca 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium powołało właściwe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyraźnie podkreśliło, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia byłoby nieprawidłowe, ze względu na ugruntowany już w orzecznictwie pogląd, że okoliczność ta nie wyłącza uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności, nie powinno to budzić wątpliwości w kontekście jednolicie ujmowanych w orzecznictwie sądów administracyjnych skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym to Trybunał stwierdził, iż w zakresie w jakim art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż skarżącej nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ brak jest podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W opinii Kolegium, skarżącej nie przysługiwało świadczenie pielęgnacyjne, gdyż umowa o pracę zawarta między nią a firmą A S.C. została rozwiązana na podstawie art. 53 § 1 pkt. 1 ust. b Kodeksu pracy, a więc w związku z długotrwałą niezdolnością pracownika do pracy wskutek choroby. Organ ten uznał więc, iż w przedmiotowej sprawie nie sposób przyjąć, że rezygnacja z zatrudnienia spowodowana była koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, przez co nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto Kolegium podniosło, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Powołując się na orzecznictwo sądów wskazało, iż opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę w wykonywaniu pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (bądź jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką powinien być bezpośredni i ścisły. W ocenie organu odwoławczego zaś, w tej sprawie taki związek nie zachodził. Zdaniem Kolegium, zarówno z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego, jak i oświadczeń samej skarżącej nie wynikało, aby zakres jej obowiązków związanych z opieką nad matką uniemożliwiał podjęcie zatrudnienia przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. W związku z tym, w ocenie organu, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie przesłanki bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym rodzicem. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że z powodu sprawowania opieki nad swoją niepełnosprawną matką nie jest w stanie podjąć żadnej pracy. Wskazała, że z powodu panującej epidemii COVID-19 i związanych z nią obostrzeń wywiad środowiskowy z 31 marca 2020 r. został przeprowadzony z nią jedynie telefonicznie, przez co nie odzwierciedla on prawdziwego stanu rzeczy. Skarżąca opisała, że jej matka nie jest w stanie wykonać wielu czynności życia codziennego. Potrzebuje ona pomocy przy ubieraniu, myciu, przygotowywaniu posiłków, obsłudze aparatury medycznej, przyjmowaniu leków, a nawet przy wstawaniu z łóżka. Skarżąca wskazała ponadto, że matka choruje na niewydolność oddechowo-krążeniową, przez co często miewa napady duszności, które wymagają interwencji pogotowia ratunkowego. W ocenie skarżącej, stan zdrowia jej matki jest bardzo niestabilny, z tendencją do nagłego pogarszania się, z powodu czego wymaga ona całodobowej obserwacji, także w nocy. Podkreśliła, iż przez sprawowaną przez nią opiekę nie jest w stanie nigdzie wyjechać, ponieważ pozostawienie matki bez jej nadzoru, nawet na krótki czas, jest zbyt ryzykowne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2017.1369, dalej "P.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie dopatrzył się w nim naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia, a także uchylenia decyzji jej poprzedzającej. Materialnoprawną podstawę wydania decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.2020. 111), dalej jako ustawa. Przepis art. 17 ust. 1 ww. ustawy, w dacie rozstrzygania przez organ I instancji stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności; - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przedmiotowej sprawie wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożyła jej córka, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu 6 listopada 2019 r., przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 26 września 2019 r. Nie ulega jednak wątpliwości, że matka skarżącej, z uwagi na swój stan zdrowia wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Podkreślić należy, iż na pełną aprobatę zasługuje stanowisko SKO uwzględniające treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym Trybunał orzekł, iż art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Organ odwoławczy powołując się na treść powyższego wyroku Trybunału uznał, że moment powstania u matki skarżącej niepełnosprawności nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadniczą przeszkodą do przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, zdaniem organów jest brak podstaw do uznania, aby w przedmiotowej sprawie zachodził związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy oraz niepodejmowaniem innego zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Na dodatek rozmiar tej opieki musiałby być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Tymczasem, zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie spełnione zostały pozytywne przesłanki ustawowe przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie zdołały skutecznie zakwestionować przytoczonych przez skarżącą we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczności dotyczących sprawowania przez nią stałej opieki nad niepełnosprawną matką czy też zakresu tej opieki. Zgodzić należy się z twierdzeniem podniesionym przez rozpatrujące przedmiotową sprawę organy, iż rozwiązanie przez pracodawcę bez wypowiedzenia umowy o pracę zawartej między skarżącą a firmą A S.C. na podstawie art. 53 § 1 pkt. 1 ust. b Kodeksu pracy nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednak Sąd nie podziela argumentu, jakoby w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną jej matką. Z wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że skarżąca mieszka z matką i sprawuje nad nią całodobową opiekę, poprzez zapewnienie pomocy przy czynnościach higienicznych, ubieraniu, podawaniu posiłków, lekarstw, zapewnieniu opieki medycznej. Matka skarżącej cierpi m.in. na niewydolność oddechowo- krążeniową oraz astmę. Jej stan zdrowia uniemożliwia jej samodzielne poruszanie się, a nawet wstanie z łóżka. Sprawowanie przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką, która potrzebuje pomocy niemalże przy wszystkich czynnościach życia codziennego, niewątpliwie uniemożliwia jej podjęcie jakiejkolwiek pracy. Organy nie kwestionowały również, że skarżąca sprawuje opiekę nad matką w sposób prawidłowy. Jako zupełnie bezpodstawne należy uznać stwierdzenie Kolegium, iż matka skarżącej nie wymaga ze względu na swój stan zdrowia całodobowej opieki, dzięki czemu skarżąca ma możliwość podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślenia wymaga fakt, że wywiad środowiskowy z dnia 31 marca 2020 r. został przeprowadzony jedynie telefonicznie, w związku z czym nie może on wiernie oddawać istniejącego stanu rzeczy. Zatem organ I instancji, wydając swoje rozstrzygnięcie, oprał się w zasadzie jedynie telefonicznym wywiadzie oraz na świadectwie pracy skarżącej z dnia 11 lipca 2019 r., nie podejmując dalszych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Reasumując, podkreślić także należy, że skarżąca jako córka zobowiązana jest do alimentacji. Jak już wskazano powyżej, skarżąca wspólnie zamieszkuje z matką w tym samym domu i sprawuje opiekę nad matką posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca złożyła również stosowne oświadczenie, że nie pracuje i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Prowadząc ponowne postępowanie organ ustali stan faktyczny sprawy niezbędny do oceny zaistnienia wszystkich przesłanek wymaganych przez ustawodawcę do nabycia uprawnienia przez skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, biorąc pod uwagę powyżej przedstawione stanowisko Sądu. Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.