II SA/Bd 548/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę. UZASADNIENIE Wójt Gminy O., po rozpatrzeniu wniosku R. B., na podstawie art. 35 ustawy z dnia [...] września 2010 r. o ewidencji ludności (t. jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 1397, zwanej w skrócie "u.e.l."), decyzją z [...] marca 2020 r. nr [...].EN wymeldował J. H. (Skarżącego) zameldowanego na pobyt stały w O. ul. [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania Skarżącego Wojewoda K. – P. decyzją z [...] maja 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta. Wojewoda podniósł, że dla oceny przesłanki wymeldowania z pobytu stałego na podstawie art. 35 u.e.l. doniosłość prawną ma tylko okoliczność faktyczna, polegająca stwierdzeniu czy opuszczenie Skarżącego pobytu stałego w domu przy ul. [...] w O. nastąpiło rzeczywiście i bez wykonania obowiązku meldunkowego. Wojewoda wskazał, że nie jest kwestionowany sam fakt opuszczenia przedmiotowego domu przez Skarżącego. Sporny pomiędzy stronami był tylko moment tego opuszczenia: według wnioskodawczyni Skarżący wyprowadził się w lipcu 2001 roku, a według samego Skarżącego nie przebywa on pod ww. adresem od [...] listopada 2003r. Nie jest także kwestionowany przymusowy charakter wyprowadzki Skarżącego. Skarżący wielokrotnie podnosił, że przedmiotowego domu nie opuścił z własnej woli, lecz w domu tym był bity i prześladowany przez męża wnioskodawczyni (Jana Bogusza), skutkiem czego bał się tam zaglądać, dom opuścił pod wpływem presji psychicznej i ?zycznej. Wojewoda podkreślił, że jak wynika z treści wyroku Sądu Rejonowego w T. z [...] grudnia 2003 r. (sygn. akt X K 822/3) J. B. i R. B. (małżonków) uznano za winnych popełnienia występku polegającego na pobiciu Skarżącego w dniu [...] marca 2003 r. i obojgu oskarżonym wymierzono karę pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając karę na okres 3 lat próby. Ponadto w aktach sprawy znajduje się także wyrok Sądu Rejonowego w T. z [...] stycznia 2004 r. (sygn. akt X K 1190/03), którym uznano J. B. za winnego popełnienia czynu polegającego na pobiciu Skarżącego w dniu 31 października.2003 r. i wymierzono mu karę 8 miesięcy pozbawienia wolności, warunkowo zawieszając karę na okres 3 lat próby. Wojewoda zauważył, że rozbieżna pomiędzy stronami była kwestia pozostawienia w przedmiotowym domu rzeczy należących do adresata decyzji. Zdaniem wnioskodawczyni Skarżący zabrał ze sobą swoje rzeczy, natomiast Skarżący twierdził, że pozostawił w domu cały swój dorobek życia, w tym rzeczy osobiste - bez podania jednak, o jakie rzeczy chodzi. Wojewoda ustalił ponadto, że Skarżący mieszka w T. pod oznaczonym adresem i fakt ten potwierdza korespondencja organu gminy, kierowana skutecznie na ten właśnie adres, której odbiór kwitował osobiście sam Skarżący. Wojewoda podkreślił także, że jak wyjaśnia sam Skarżący w domu przy ul. [...] po raz ostatni był [...] listopada 2003 r. (protokół przesłuchania). Po wyprowadzce Skarżący przebywał w schronisku dla bezdomnych w T. oraz w wynajętych (prawdopodobnie na terenie T.) mieszkaniach i pokojach (Skarżący nie określił dokładnie, gdzie, kiedy i jak długo w nich przebywał). Wojewoda zwrócił uwagę, że w toku postępowania Skarżący twierdził, że zamierza powrócić do domu przy ul. [...], jednakże nie wskazał, kiedy powrót ten może nastąpić. Pomimo tych twierdzeń Skarżący nie podjął żadnych działań prawnych na rzecz powrotu i zamieszkania w ww. domu. Brak jest dowodu potwierdzającego fakt złożenia w sądzie cywilnym pozwu posesoryjnego bądź orzeczenia właściwego sądu, iż wymienionemu przywrócono naruszone posiadanie ww. domu. Uwzględniając powyższe Wojewoda stwierdził, że dotychczasowe więzi Skarżącego z miejscem pobytu stałego w domu przy ul. [...] w O. zostały zerwane de?nitywnie oraz że nastąpiło opuszczenie tego miejsca i to bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Wojewoda podzielił ustalenia organu I instancji, że Skarżący w przedmiotowym domu nie mieszka i - choć nie opuścił domu dobrowolnie - nie podejmował żadnych działań na rzecz powrotu. W domu przy ul. [...] Skarżący nie mieszka już od prawie 19 lat, przy czym nieprzerwanie ( jak sam twierdzi) od ponad 16 lat. Deklarowana przez niego chęć powrotu ma jedynie charakter werbalny. Tak więc dom ten, którego Skarżący jest współwłaścicielem, nie stanowi dla niego centrum życiowego, skoro od bardzo długiego czasu nie koncentruje w nim swojego życia. Wojewoda stwierdził, że niepodjęcie przez Skarżącego kroków prawnych, mających na celu powrót do domu, dowodzi braku zamiaru takiego powrotu i jest równoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem miejsca stałego pobytu. Wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych Wojewoda podkreślił, że osoba, która rezygnuje z podjęcia środków prawnych zmierzających do odzyskania utraconego posiadania, jak i egzekucji uzyskanych środków prawnych w tym przedmiocie, w istocie godzi się na przebywanie poza miejscem pobytu stałego. Wojewoda podkreślił ponadto, że roszczenie, o którym mowa, wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia (art. 344 § 2 Kc). Wojewoda podkreślił, że postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania nie może stanowić drogi rozwiązywania kon?iktów i sporów pomiędzy stronami, w tym o charakterze prawnym, lecz ma na celu zapewnienie zgodności zapisów w ewidencji ludności z rzeczywistym miejscem pobytu danej osoby. Istotny jest bowiem tylko sam fakt opuszczenia ostatniego miejsca pobytu i to bez wykonania obowiązku meldunkowego. Wojewoda wyjaśnił, że na wynik sprawy nie mają wpływu takie okoliczności, jak dla przykładu: subiektywne przekonanie wymeldowanego, że zaskarżona decyzja nie posiada merytorycznych podstaw, a skutkiem jej wydania adresat jest osobą bezdomną, oraz że wnioskodawczyni złożyła wniosek pod naciskiem władz Gminy O., przy czym Wójt Gminy O. jest osobiście zaangażowany w nin. sprawę z uwagi na relacje rodzinne (według Skarżącego brat wójta jest mężem kuzynki wnioskodawczyni), pozostawanie w przedmiotowym domu rzeczy osobistych Skarżącego; niepełnosprawność Skarżącego czy jego odmowa wymeldowania się z domu, którego jest współwłaścicielem. Wojewoda wyjaśnił, że badanie, ocena i rozstrzyganie kwestii związanych z kon?iktami byłych małżonków nie należą do właściwości organów meldunkowych. Wojewoda wskazał ponadto, że organy meldunkowe nie mają żadnej kompetencji do oceny funkcjonowania innych organów administracji, w tym organów ścigania (w toku postępowania adresat sformułował zarzut, że policja i prokuratura rejonowa nie reagowały na zgłoszone przez Skarżącego zawiadomienia). Wojewoda uznał za chybiony zarzut Skarżącego w kwestii naruszenia zasady bezstronności organu gminy w świetle art. 25 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie "k.p.a.") tj. konieczności wyłączenia organu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych jego kierownika. Skarżący nie wykazał jakimkolwiek dowodem związku pomiędzy przedmiotowym postępowaniem o wymeldowanie i jej załatwieniem a sytuacją majątkową Wójta Gminy O.. W skardze do Sądu J. H. ewski sprzeciwiając się decyzji Wojewody podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, po wypadku w pracy i udarze. Skarżący podniósł, że w skutek wymeldowania utracił możliwość uzyskania pomocy społecznej oraz możliwość głosowania w wyborach. Zdaniem Skarżącego jest on, jako Świadek Jehowy, ignorowany przez rozstrzygające w jego sprawach władze gminy, policję i sądy w T.. Skarżący zarzucił, że Wójt jest spowinowacony z wnioskodawczynią R. B.. Skarżący podniósł także, że wnioskodawczyni R. B. wskutek unieważnienia małżeństwa ze Skarżącym utraciła wszelkie prawa do dysponowania domem przy ul. [...], w tym możliwość zameldowania swojego drugiego męża. Skarżący wskazał, że została pobity przez drugiego męża wnioskodawczyni oraz że został on skazany za to pobicie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W myśl art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l. (właściwy ze względu na położenie lokalu), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l. (posiadających tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 1 u.e.l., pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. O opuszczeniu miejsca pobytu stałego można więc mówić wówczas, gdy osoba, która ma być wymeldowana, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym dotychczas miała zorganizowane centrum życiowe. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 28 ust. 4 ww. ustawy - zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Oznacza to, że do wymeldowania osoby zameldowanej na pobyt stały niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: 1) faktyczne opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego oraz 2) niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. W tym kontekście należy przyjąć, że stwierdzenie istnienia przesłanki "faktycznego opuszczenia miejsca pobytu stałego" może nastąpić w przypadku ustalenia faktu niezamieszkiwania danej osoby w lokalu, w którym posiada ona zameldowanie na pobyt stały, a następnie stwierdzenia, że opuszczenie przez tę osobę tego lokalu (miejsca pobytu stałego) miało charakter dobrowolny i trwały. W przedmiotowej sprawie organ, działając w granicach obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego koniecznego do rozpatrzenia sprawy (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) i nie przekraczając granic swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) ustalił, że Skarżący opuścił dotychczasowe stałe miejsce pobytu w O. przy ul. [...]. Okoliczność, że Skarżący nie zamieszkuje pod ww. adresem co najmniej od 16 lat (według jego twierdzeń), jest wystarczająca dla uznania, że opuszczenie ww. miejsca zamieszkania ma charakter trwały . Organ ustalił ponadto, że opuszczenie ww. miejsca pobytu stałego przez Skarżącego nie nastąpiło dobrowolnie. Ustalenie to jest zgodne ze stanowiskiem Skarżącego. Słusznie jednakże wskazuje Wojewoda, że jako równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać również sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, bądź przymuszona do opuszczenia tego lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lipca 2020 r. sygn. II OSK 686/20). Taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie tzn. Skarżący po opuszczeniu lokalu (tj. domu przy ul. [...]) wskutek zachowania byłej żony i jej obecnego męża nie podjął żadnych środków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania. Jak sam oświadczył podczas zawiadamiania o przestępstwie – czuł się dalej posiadaczem i nie widział potrzeby występowania na drogę cywilną o przywrócenie stanu posiadania (k. 132 akt administracyjnych). Opuszczając lokal Skarżący nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że Wojewoda zgodnie z przepisami prawa uznał, że spełnione są przesłanki do wymeldowania Skarżącego z dotychczasowego miejsca pobytu stałego w O. przy ul. [...]. Na powyższą ocenę nie mają wpływu okoliczności podnoszone przez Skarżącego w skardze. Jak wyżej wskazano, zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Krócej ujmując: prowadzenie ewidencji ludności w zakresie obowiązku meldunkowego ma na celu jedynie odpowiedź na pytanie: gdzie przebywa obywatel? Ustawodawca nie przewidział, aby stwierdzenie, że obywatel przebywa bądź przestał przebywać w danym miejscu było zależne od stanu zdrowia tej osoby (niepełnosprawności) bądź przysługujących jej praw majątkowych (własności lokalu). Należy zauważyć, że teoretycznie obywatel może być właścicielem wielu lokali, co nie pozwala mu na swobodę wskazania, w którym z nich ma być zameldowany – zameldowanie zawsze ma być zgodne z faktycznym miejscem pobytu obywatela tj. ma określać ten lokal, gdzie rzeczywiście obywatel przebywa. Ustawodawca nie przewidział także, że należy wstrzymać się z odnotowaniem w ewidencji ludności braku przebywania obywatela w miejscu, w którym jest zameldowany na stale ze względu na ewentualne skutki takiej zmiany, czy to odnośnie miejsca, w którym obywatel będzie uprawniony do głosowania, czy to odnośnie miejsca, w którym obywatel będzie mógł realizować swoje prawo do pomocy ze strony Państwa. Sam fakt wymeldowania nie pozbawia obywatela możliwości realizacji ww. praw, może natomiast skutkować jedynie zmianą miejsca, w którym te prawa będą realizowane. Odnośnie zarzutu, że Wójt jest spowinowacony z wnioskodawczynią zasadnie wskazał Wojewoda, że okoliczność ta mogła być rozpatrywana w kontekście podstawy wyłączenia organu ze sprawy, wskazanej w art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. Zasadnie wskazał Wojewoda, że w tym przypadku nie wystarczy jednakże sam fakt spowinowacenia, ale ponadto konieczne jest wykazanie, że sprawa dotyczy interesów majątkowych organu tj. w przedmiotowym przypadku Wójta. Skarżący nie wskazał, że taki związek istnieje; okoliczność ta nie wynika także z akt sprawy. Podniesiony zarzut należało zatem uznać za niezasadny. Z akt sprawy nie wynika, aby rozstrzygnięcie niniejszej sprawy organy w jakikolwiek sposób wiązały z wyznaniem Skarżącego. Słusznie natomiast wskazuje Wojewoda, że rozstrzygając niniejszą sprawę nie może odnosić się do ewentualnych uchybień w tym względzie, którego dopuściły się inne organy Państwa działające w innych sprawach dotyczących Skarżącego. Podnoszony przez Skarżącego fakt pobicia miał konsekwencje w postaci wskazanych przez Wojewodę wyroków skazujących sprawców pobić. Okoliczność ta była uwzględniania w toku postępowania poprzez przyjęcie, że Skarżący opuścił dotychczasowe miejsce stałego pobytu pod przymusem. Jak jednakże wyżej wskazano – słusznie Wojewoda przyjął, że w świetle art. 35 u.e.l. należy uwzględniać nie tylko sam fakt przymuszenia do opuszczenia lokalu, ale także należy badać, czy przymuszony do opuszczenia lokalu podjął środki prawne, aby takiemu przymusowi się przeciwstawić. Skarżący w tym względzie inicjatywy nie podjął. Skutkowało to uznaniem, że w tym zakresie nie ma przeszkody do wymeldowania Skarżącego.