I OSK 726/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zygmunt Zgierski sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska (spr.) sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 30 września 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Gl 382/19 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydent Miasta Ż. z dnia [...] 2018 r. nr [...]. UZASADNIENIE Wyrokiem z 5 czerwca 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z [...] 2018 r. w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że Prezydent Miasta Ż. postanowieniem z [...] 2018 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 149 § 1 i art. 150 k.p.a. wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia A. P. prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na E. P. w okresie świadczeniowym 2013/2014 zakończonego ostateczną decyzją administracyjną tego organu z [...] 2013 r. Decyzją z [...] 2018 r. Prezydent Miasta Ż., na podstawie art. 2 pkt 4 i 12, art. 9 i art. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228), art. 9 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1359), art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) i art. 104 oraz art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł o uchyleniu swojej decyzji z [...] 2013 r. w sprawie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na E. P. w okresie od 1 października 2013 r. do 30 września 2014 r. w kwocie 500 zł miesięcznie i po ponownym rozpatrzeniu wniosku odmówił przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz wyżej wskazanej osoby uprawnionej. W uzasadnieniu tej decyzji organ zaznaczył, że skarżąca występując z wnioskiem o świadczenia przedstawiała, że rodzina składa się z trzech osób, w tym dwoje dzieci. Jednakże [...] 2018 r. organ uzyskał z Urzędu Stanu Cywilnego w Ż. informację, że skarżąca od [...] 2006 r. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem [...]. We wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia skarżąca oświadczyła pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych informacji, że jej stan cywilny to panna. Po ujawnieniu się okoliczności odnoszącej się do stanu cywilnego skarżącej organ wznowił postępowanie i przeprowadził ponowne postępowanie zmierzające do ustalenia, czy skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie. W ramach tego postępowania wezwał skarżącą do uzupełnienia informacji o sytuację dochodową męża. Z uwagi na nie przedłożenie przez skarżącą informacji dotyczących sytuacji dochodowej męża organ uznał, że nie dysponuje możliwością ustalenia sytuacji dochodowej rodziny, a z uwagi na to, że kryterium dochodowe jest jednym z elementów warunkujących możliwość otrzymania tego świadczenia, odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania A. P. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] 2018 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji podzielajac stanowisko, że z uwagi na to, iż kryterium dochodowe jest jednym z warunków otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to niemożność ustalenia dochodu rodziny jest przesłanką wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Oddalajac skargę A. P. wywiedzioną od powyższej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach podkreślił, że skarżąca oświadczenie o stanie cywilnym składała pod rygorem odpowiedzialności karnej, a zatem dopuściła się nie tylko przedstawienia nieprawdy w prezentacji swojego stanu cywilnego, to także dopuściła się czynu karalnego, sprowadzającego się do wprowadzenia organu administracji w błąd. Wbrew twierdzeniom skarżącej podanie przez nią nieprawdziwej informacji o stanie cywilnym miało istotne znaczenie z punktu widzenia norm prawa materialnego. Jak wynika bowiem z treści art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pojęcie rodziny - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: rodziców osoby uprawnionej, małżonka rodzica osoby uprawnionej, osobę, z którą rodzic osoby uprawnionej wychowuje wspólne dziecko, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia oraz dziecko, które ukończyło 25 rok życia otrzymujące świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 oraz z 2018 r. poz. 107 i 138) albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092), a także osobę uprawnioną; do rodziny nie zalicza się: dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim i rodzica osoby uprawnionej zobowiązanego tytułem wykonawczym pochodzącym lub zatwierdzonym przez sąd do alimentów na jej rzecz. W świetle przywołanej definicji rodziny do składu rodziny na gruncie omawianej ustawy zalicza się małżonka rodzica osoby uprawnionej. Sąd podkreślił, że omawiany przepis ma charakter definicyjny i obowiązuje wyłącznie na gruncie przedmiotowej ustawy, a to oznacza, że regulacje występujące na gruncie innych ustaw zaliczanych do prawa socjalnego, w tym zakresie nie mają zastosowania. W świetle art. 2 pkt 12 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów małżonek rodzica osoby uprawnionej jest zaliczony do rodziny - nie ma na to wpływu ani brak prowadzenia wspólnego gospodarstwa z osobą uprawnioną do świadczeń, ani brak względem niej obowiązku alimentacyjnego. Nie mają także znaczenia wzajemne relacje między tymi osobami. W skardze kasacyjnej złożonej od powyższego wyroku A. P., reprezentowana przez radcę prawnego, podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 12 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, przez nieprawidłową interpretację tego przepisu, polegającą na błędnym uznaniu, że w skład rodziny, na gruncie wskazanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wchodzi małżonek rodzica osoby uprawnionej - niezależnie od stosunków panujących pomiędzy małżonkami - podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do przeciwnego wniosku, a w następstwie powyższego naruszenie art. 2 pkt 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego nieprawidłową interpretację skutkującą błędnym uznaniem, że do dochodu rodziny - celem ustalenia uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - winny być zaliczone dochody małżonka rodzica osoby uprawnionej mimo braku utrzymywania pomiędzy małżonkami jakichkolwiek relacji i kontaktu. Powyższe naruszenia skutkowały utrzymaniem w mocy decyzji organów administracji publicznej pozbawiających skarżącą prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna E.P. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz obu wydanych w sprawie decyzji. Jednocześnie zwrócono się o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Pełnomocnik skarżącej kasacyjnie oświadczył przy tym o zrzeczeniu się rozprawy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Z kolei według 182 § 3 p.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego, a w przypadkach, o których mowa w § 2, w składzie trzech sędziów. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca kasacyjnie złożyła stosowny wniosek, a strona przeciwna nie przedstawiła odmiennych wniosków procesowych, skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W preambule do ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wskazano, że konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. W art. 9 ust. 1 powołanej ustawy określono zaś krąg osób uprawnionych do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, spośród którego wyłączone zostały jedynie osoby określone w art. 10 ust. 2 powołanej ustawy. O ile więc ustawowym warunkiem uzyskania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest także spełnienie kryterium dochodowego rodziny (w przeliczeniu na osobę w rodzinie) osoby wnioskującej o przyznanie takiego świadczenia, to jednak pojęcie "rodzina", którego definicja zawarta jest w art. 2 pkt 12 omawianej ustawy, powinno w rozpatrywanej sprawie uwzględniać ustawowy cel dopuszczalności przyznania przedmiotowego świadczenia. Nie można bowiem dopuszczalności przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego uzależniać od okoliczności, której spełnienie jest obiektywnie wykluczone także w ocenie organów orzekających w sprawie. Ani bowiem organy administracji, ani też Sąd I instancji nie podważyły twierdzeń skarżącej o braku jakiejkolwiek wiedzy co do miejsca pobytu jej męża i w konsekwencji wysokości jego zarobków. Jeżeli więc organy orzekające nie zakwestionowały w niniejszej sprawie wiarygodności twierdzeń skarżącej o braku jej wiedzy co do miejsca pobytu i zarobkowania jej męża, to w takich okolicznościach organy orzekające nie były uprawnione do uznania braku możliwości ustalenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącej. Organy te nie wykazały bowiem, aby mąż wnioskodawczyni uzyskiwał jakiekolwiek dochody, które miałyby wpływ na wysokość dochodów w rodzinie skarżącej od których zależy przyznanie świadczenia alimentacyjnego. Powzięcie zaś jakichkolwiek wątpliwości lub uznanie braku możliwości dokonania ustaleń faktycznych nie budzących jakichkolwiek wątpliwości zobowiązywało organy administracji do zastosowania art. 86 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Zarówno organy administracji, jak i Sąd I instancji nie dostrzegły - w kontekście traktowania męża skarżącej jako członka jej rodziny - obowiązku wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych z uwzględnieniem konieczności przesłuchania skarżącej w przedmiocie tych okoliczności, które organy uznały za niemożliwie do ustalenia w wyniku braku obiektywnej możliwości ich wykazania przez skarżącą. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 193 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.