II FZ 457/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA (del.) Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Marii C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Po 333/07 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Marii C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 11 grudnia 2006 r. (...) w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty spłaty zaległości podatkowych oraz odmowy umorzenia odsetek za zwłokę należnych od tych zaległości postanawia 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE W dniu 17 stycznia 2007 r. Maria C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 11 grudnia 2006 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty spłaty zaległości podatkowych oraz odmowy umorzenia odsetek za zwłokę należnych od tych zaległości. Wnioskiem z dnia 22 marca 2007 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi ustalonego na kwotę 500 zł. W uzasadnieniu wniosku Maria C. podała, że w związku z odmową rozłożenia na raty zaległości podatkowych zajęte zostało konto firmy oraz wpływy od jedynego kontrahenta. Z tego powodu nie osiąga żadnego dochodu. Wnioskodawczyni podała, że razem z mężem utrzymuje się z zasiłku przedemerytalnego męża w wysokości 558,40 zł netto. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Mąż skarżącej z tytułu świadczenia emerytalnego uzyskuje dochód brutto w wysokości 660 zł i wobec tego dochód netto na osobę wynosi 279,20 zł. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Maria C. wskazała, że nadal prowadzi działalność gospodarczą, nie dokonała wyrejestrowała tej działalności z ewidencji i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Wskazała, ze nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem Tomaszem C. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącej i jej męża wynoszą 2.061,26 zł /telefon - 200 zł, energia elektryczna - 100 zł, gaz - 160 zł, abonament telewizji cyfrowej - 54,90 zł, raty kredytu z "(...)" - łącznie 866,36 zł, ubezpieczenie dodatkowe - 51 zł, leki - 230 zł, wyżywienie - 450 zł/. Skarżąca podała, że wraz z mężem posiadają samochód osobowy marki POLONEZ /rok produkcji 1994, wartość rynkowa około 400 zł/. Oświadczyła, że zarówno ona jak i jej małżonek nie osiągają żadnych dodatkowych dochodów i nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Do pisma załączyła kserokopie deklaracji podatkowych za 2004, 2005 i 2006 r., z których wynika, że przychód skarżącej w 2004 r. wyniósł 72.189,03 zł, w 2005 r. 76.492,45 zł, zaś w 2006 r. 105.434,62 zł. Natomiast dochód męża skarżącej za 2004 r. wyniósł 7.257,60 zł, w 2005 r. 7.261,20 zł, zaś w 2006 r. 7.598,88 zł. Do pisma Maria C. załączyła także kserokopie wyciągów z rachunków bankowych, harmonogram spłat rat kredytów, kserokopie rachunku z apteki, umowę pożyczki. Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2007 r. sygn. akt I SA/Po 333/07 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Na skutek wniesionego od w/w postanowienia sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 6 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Po 333/07 oddalił wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca wprawdzie nie posiada żadnego majątku nieruchomego, jednakże z akt administracyjnych wynika, że w dniu 1 sierpnia 2006 r. sprzedała mieszkanie o powierzchni 155,14 m2 za kwotę 16.000 zł swojemu synowi oraz Romualdzie K., zaś z § 5 umowy sprzedaży wynika, że kupujący ustanowili tytułem nieodpłatnym na rzecz skarżącej i jej męża nieodpłatne dożywotnie prawo użytkowania tego mieszkania. Sąd podał również, że skarżąca posiada samochód osobowy maki POLONEZ z 1994 r. o wartości rynkowej 400 zł. Ponadto z załączonej kserokopii zeznania o wysokości uzyskanego przychodu w 2006 r. wynika, że osiągnęła z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 105.434,62 zł. Sąd zaznaczył, że mąż skarżącej osiąga również stały miesięczny dochód, który jest wyższy od wpisu od skargi i wynosi 660 zł brutto. Ponadto skarżąca oświadczyła, że koszty miesięcznego utrzymania jej i osoby pozostającej z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą około 2.060 zł. Zdaniem Sądu oznacza to, że skarżąca poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochodami musi uzyskiwać jakieś inne dodatkowe dochody, ewentualnie, że posiada jakieś oszczędności, których nie chce ujawnić. Gdyby przyjąć inne rozumowanie skarżąca nie byłaby w stanie ponosić tych kosztów. Sąd podniósł również, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wzięto pod uwagę również fakt, iż skarżąca spłaca raty kredytów w łącznej kwocie 866,36 zł, przy czym raty te są wyższe od wpisu od skargi. Ponadto z nadesłanych przez skarżącą wyciągów rachunków bankowych "(...)" wynika, że wpływają na nie środki pieniężne, a także pobierana jest z nich gotówka. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu powyższe okoliczności wskazują, że skarżąca ma możliwości uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego. W związku z powyższym Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Na powyższe postanowienie Maria C. wniosła zażalenie zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu, że nie uwzględnia jej wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej i majątkowej, bezpodstawnie zarzuca się jej oszustwo w postaci ukrywania dochodów, których nie posiada. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca zarzuciła, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w oparciu o domniemania, które nie są prawdziwe. Podała, że nie zawiesiła działalności gospodarczej, albowiem w przypadku uzyskania zgody na ratalne spłacanie zadłużenia będzie ją nadal czynnie prowadzić. Obecnie, z uwagi na zajęcie konta, nie mogła dłużej zatrudniać pracowników, gdyż nie była w stanie ponosić kosztów ich zatrudnienia. Dalej skarżąca wskazała, że postawiony przez Sąd pierwszej instancji zarzut ukrywania przez nią dochodów jest nieprawdziwy. Podała, że obecnie nie ma nawet środków na lekarstwa. Natomiast fakt, że wykazała swoje zobowiązania na kwotę około 2.000 zł nie oznacza, że je pokrywa. Podała, że jej zadłużenie wzrasta z dnia na dzień i brakuje jej środków na podstawowe potrzeby. Wskazała również na pogarszający się stan jej zdrowia oraz na fakt, że obecnie, po stwierdzeniu cukrzycy, musi brać dożylnie insulinę. Mając powyższe na względzie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania i wydanie postanowienia o zwolnieniu jej z kosztów w całości ze względu na coraz trudniejszą sytuację rodzinną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, albowiem ma usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ - zwanej w dalszej części "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym /§ 1/. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /§ 2/. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego /§ 3/. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1/ w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2/ w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. Warto również wskazać, że przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W przedmiotowej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu przeprowadził postępowanie w celu ustalenia, czy spełniona została dyspozycja przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., pozwalająca na uwzględnienie wniosku strony skarżącej, uznając ostatecznie, że skarżąca ma możliwości uzyskania środków na uiszczenie wpisu sądowego od wniesionej skargi. Powyższe stanowisko nie zasługuje na aprobatę. Biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokumenty przedłożone przez wnioskodawczynię na wezwanie Sądu, informacje zawarte w sprzeciwie od postanowienia z dnia 19 kwietnia 2007 r., jak również dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych (...), Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżąca Maria C. wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z dokumentów tych wynika bowiem, że skarżąca nie pracuje, wraz z mężem utrzymuje się z jego zasiłku przedemerytalnego w kwocie około 600 zł miesięcznie, ponosząc przy tym spore wydatki związane m.in. z koniecznością spłaty kredytów konsumpcyjnych, do których zaciągnięcia zmusiła skarżącą potrzeba zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Prowadzona dotychczas przez skarżącą działalność gospodarcza nie została definitywnie zamknięta - co umożliwiłoby skarżącej zarejestrowanie się w Powiatowym Urzędzie Pracy, uzyskanie statusu osoby bezrobotnej i otrzymywanie z tego tytułu stosownych świadczeń - z uwagi na fakt, że w przypadku uzyskania zgody na ratalne spłacanie zadłużenia będzie ją mogła nadal czynie prowadzić. Ponadto skarżąca nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności i wartościowych przedmiotów, które pozwoliłyby na sfinansowanie kosztów niniejszego postępowania. Jeśli weźmie się dodatkowo pod uwagę stan zdrowia skarżącej /stan po zawale mięśnia sercowego, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu II/ uniemożliwiający prawidłowe funkcjonowanie w społeczeństwie, trudno uznać - jak przyjęto w zaskarżonym postanowieniu - że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odnosząc się natomiast do stwierdzenia Sądu pierwszej instancji, że z nadesłanych przez skarżącą wyciągów rachunków bankowych wynika, iż wpływają na nie środki pieniężne i pobierana jest z nich gotówka, należy wskazać, że poza świadczeniem emerytalnym męża skarżącej w kwocie 559,79 zł jedynymi wpłatami na konto są środki z kolejnych pożyczek i kredytów zaciąganych przez skarżącą /4.000 zł kredytu odnawialnego przyznanego skarżącej przez "SB" i 2.700 zł tytułem kredytu przyznanego przez "S. BANK"/. A zatem są to kwoty, które skarżąca będzie musiała niebawem zwrócić i to z niemałymi odsetkami oraz kosztami pobocznymi. Wszystkie te okoliczności uszły uwadze Sądu pierwszej instancji. Tak więc w okolicznościach rozpoznawanej sprawy do wniesionego zażalenia ma zastosowanie art. 188 P.p.s.a., ponieważ istota rozstrzygnięcia sprowadza się do wyprowadzenia jedynie odmiennych wniosków ze stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym postanowieniu. Odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez skarżącą zakresie w sytuacji, gdy na podstawie stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym postanowieniu wniosek ten powinien być uwzględniony, jest naruszeniem przepisów innych niż naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 188 P.p.s.a. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.