I OSK 1401/06

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr) Witold Falczyński Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 8 października 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 24 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 601/05 w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 24 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Ke 601/05), oddalił skargę S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego za rentę. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu wniosku S. B. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymało w mocy na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. swoją decyzję z dnia [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] marca 1977 r. o przejęciu na własność Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego położonego we wsi S., poz. rej. [...], stanowiącego własność S. B. o powierzchni ogólnej [...] ha, oznaczone nr działek: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że orzeczenie Naczelnika Gminy M. z dnia [...] marca 1977 r. o przejęciu na własność Państwa za zaopatrzenie emerytalne opisanego wyżej gospodarstwa rolnego, wydane zostało na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, które dozwalały na przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę także z urzędu w warunkach, gdy gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej. Takie okoliczności towarzyszyły przejęciu w zamian za rentę gospodarstwa rolnego stanowiącego własność S. B., która ze względu na wiek uprawiała jedynie część swojego gospodarstwa, tj. ok. [...] ha, natomiast w części wynoszącej [...] ha gospodarstwo leżało odłogiem, a pozostała część była użytkowana przez Kółko Rolnicze i RSP w S.. Gospodarstwo zostało przejęte z urzędu po przeprowadzeniu wymaganego przepisami cyt. rozporządzenia postępowania, a więc oceny produkcji rolnej, której dokonał Naczelnik Gminy M. po zasięgnięciu opinii Komisji Gminnej z dnia [...] marca 1977 r. i na podstawie protokołu służby rolnej z dnia [...] marca 1977 r., które potwierdziły w sposób niebudzący wątpliwości, że w omawianym przypadku poziom produkcji rolnej był niski. Dowody te wymagane obowiązującymi wówczas przepisami prawa, a niezłożone przez skarżącego oświadczenia świadków na okoliczność, że gospodarstwo było użytkowane organ uznał za decydujące, gdyż zaistniały one w okresie przed wydaniem decyzji o przejęciu. Organ podkreślił, że od wydania decyzji upłynęło prawie 30 lat, stąd zastrzeżenia Kolegium co do rzetelnej pamięci zdarzeń z tamtego okresu, zaś oświadczenia skarżącego z uwagi na subiektywny ich charakter nie mogą mieć przesądzającego znaczenia w sprawie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję wniósł S. B.. Skarżący wyraził zastrzeżenia co do wiarygodności dowodów zgromadzonych przed wydaniem decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego jego matki, które jego zdaniem nie było zaniedbane i miało dobrą obsadę inwentarza, grunty orne były uprawiane, a łąki koszone, nikt nie użytkował, ani nie dzierżawił tego gospodarstwa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) podniósł, iż materialnoprawną podstawą decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia [...] marca 1977 r. był przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118) oraz przepis § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1974 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 125). Przepis ten pozwalał na przejęcie z urzędu na własność Państwa gospodarstwa rolnego, obejmującego wszystkie jego nieruchomości o powierzchni co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, jeżeli wykazuje ono niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. S. B. spełniała formalne wymogi wynikające z tego przepisu, albowiem w dacie przejęcia gospodarstwa rolnego miała 74 lata i była właścicielką, na mocy aktu własności z dnia [...] grudnia 1974 r. nieruchomości o powierzchni [...] ha, położonej w S. wraz z zabudowaniami. Spełniona została także w sprawie niniejszej przesłanka dotycząca niskiego poziomu produkcji gospodarstwa rolnego. Zgodnie z § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów, poziom produkcji danego gospodarstwa ustalał naczelnik gminy po zasięgnięciu opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Protokół opinii Komisji Gminnej z dnia [...] marca 1977 r. oraz protokół służby rolnej z dnia [...] marca 1977 r. potwierdziły w sposób niebudzący wątpliwości, że w omawianym przypadku poziom produkcji rolnej był niski. Zdaniem Sądu I instancji organ orzekający w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 1977 r., przeprowadził postępowanie wyjaśniające zgodnie z art. 77 § 1 kpa i właściwie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pod kątem wystąpienia rażącego naruszenia prawa, uznając, że takie naruszenie nie wystąpiło. Słusznie nie przyjęto za wiarygodne oświadczeń sporządzonych po 30 latach od daty podjęcia decyzji złożonych przez skarżącego do sprawy, obecnie mających podważać wiarygodność dowodów zgromadzonych przed wydaniem decyzji Naczelnika Gminy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. B., zaskarżając wyrok w całości, wnosił o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skargę kasacyjną oparto na zarzutach naruszenia: 1) prawa procesowego poprzez naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269). Przepis art. 1 § 1 ustawy o ustroju sądów administracyjnych stwierdza, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami, a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2). Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 3 § 2 pkt 1 kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne – czyli na przesłance art. 174 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; 2) prawa procesowego poprzez naruszenie zasady oficjalności w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wynikającej z przepisu art. 47 w związku z art. 45 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; 3) prawa procesowego poprzez naruszenie przepisu art. 106 § 3 (z treści uzasadnienia skargi wynika, że zarzut dotyczy naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a.). Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach rozpatrując skargę S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nie uznał za wskazane rozważenie treści oświadczeń złożonych przez G. S. i J. K.. Zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak i Sąd nie zdecydowali się na weryfikację zgromadzonego materiału dowodowego z tymi oświadczeniami uznając, że po 30 latach od wydania ostatecznej decyzji przedstawione przez skarżącego oświadczenia są mało wiarygodne. Przepis art. 106 § 3 daje sądowi możliwość przeprowadzenia uzupełniających dowodów z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. W sytuacji skarżącego obie przesłanki zostały kumulatywnie spełnione, powstały bowiem istotne rozbieżności między dowodami zgromadzonymi przez organ w 1977 r., a twierdzeniem samego skarżącego, że gospodarstwo rolne nie osiągało niskiego poziomu produkcji rolnej. Wojewódzki Sąd. Administracyjny zgodnie z zasadą oficjalności, zobowiązany jest do dostarczania stronom pism procesowych. W celu zapewnienia prawidłowego i rzetelnego przebiegu procesu strona powinna mieć możność zapoznania się z odpowiedzią na skargę, która w wyniku zaniedbania Sądu nie została doręczona, czym zostały naruszone zasady oficjalności i rzetelnego procesu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 powołanego artykułu. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w tym przepisie, sprawa mogła być rozpoznana tylko w granicach określonych skargą kasacyjną. Granice te wyznaczone są przez przyjęte w tej skardze podstawy, które określają rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa i jego zakres, wskazaniem tym Naczelny Sąd Administracyjny jest związany. Z powyższych względów należy ustosunkować się kolejno do zarzucanych w skardze kasacyjnej naruszeń przepisów postępowania. Zdaniem autora rozpoznawanej skargi, Sąd I instancji naruszył art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, których treść została zacytowana, a nadto odwołano się do brzmienia art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., nie wskazano jednakże na czym konkretnie miałoby polegać naruszenie przez Sąd wskazanych przepisów, zarzut więc uznać należało za nieuzasadniony. Kolejny zarzut obejmował naruszenie zasady oficjalności wynikającej z art. 47 w związku z art. 45 p.p.s.a., zgodnie z którą Sąd jest zobowiązany do doręczania stronom pism procesowych, natomiast jak stwierdzono w skardze kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach dopuścił się zaniedbania i nie przesłał skarżącemu odpowiedzi na skargę. Tymczasem jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji sądowej przesłanej skarżącemu (k. 23 akt sądowych) wraz z zawiadomieniem o rozprawie doręczono S. B. odpis odpowiedzi na skargę, zarzut ten jest więc chybiony. Ostatni z zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej dotyczy naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nierozważenie treści oświadczeń złożonych przez G. S. i J. K., co było wg skarżącego niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowodowałoby nadmiernego przedłużenia postępowania. Zgodnie ze wskazanym przepisem Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Uprawnienie Sądu do przeprowadzenia postępowania dowodowego ograniczone jest do dowodów z dokumentów, przy czym dowody te muszą mieć charakter uzupełniający, a więc muszą to być dowody, które nie zostały przedstawione i ocenione w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją. Oświadczenia złożone w rozpoznawanej sprawie wraz ze skargą nie mają takiego charakteru, były bowiem wcześniej przedstawione organowi prowadzącemu postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją, który nie uznał ich za wiarygodne, a Sąd I instancji ocenę tę podzielił i stwierdził, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. Jeżeli skarżący zamierzał ocenę tę podważyć, to zarzut skargi kasacyjnej winien dotyczyć naruszenia innych niż art. 106 § 3 p.p.s.a. przepisów postępowania. Skoro bowiem w rozpoznawanej sprawie Sąd nie przeprowadził postępowania dowodowego nie można mu zarzucać błędów w tym zakresie, a jak wcześniej zaznaczono, w odniesieniu do złożonych ze skargą oświadczeń przeprowadzenie postępowania dowodowego przez Sąd było niemożliwe. Niezależnie od tego, że nie zostało w sprawie wykazane, aby doszło do naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zarzucanych przepisów postępowania dodatkowo podnieść należy, że w skardze kasacyjnej opartej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. należy także wykazać, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.