II SA/Bd 730/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 listopada 2020 r. sprawy ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miasta z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie wyboru ławnika do Sądu [...] w A. K. stwierdza niezgodność z prawem zaskarżonej uchwały. UZASADNIENIE Rada Miejska A. K. uchwałą z dnia [...] października 2019 r. nr [...] dokonała wyboru W. S. na ławnika Sądu Rejonowego w A. K.. Wojewoda K. – P. w piśmie z [...] czerwca 2020 r. wywiódł skargę na powyższą uchwałę wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. Wojewoda zarzucił, że Rada Miejska dokonała wyboru na ławnika osoby, która wskutek braku dokonania przez Radę właściwej kontroli przedłożonego zgłoszenia, została zgłoszona w sposób wadliwy, z uchybieniem wymogów ustawowych, co jest istotnym naruszeniem prawa. Wojewoda wskazał, że karta zgłoszenia kandydata na ławnika wpłynęła do Rady Miejskiej [...] czerwca 2019 r. Zdaniem Skarżącego nie spełniała ona wymogów formalnych, gdyż była podpisana tylko przez jednego członka Zarządu zgłaszającego kandydaturę stowarzyszenia Jednostka Powiatowa Wodnego Ochotniczego Powiatowego Pogotowia Ratunkowego z siedzibą w C.. W ocenie Skarżącego zgodnie z odpisem z Krajowego Rejestru Sądowego organem uprawnionym do reprezentacji Stowarzyszenia jest Zarząd w pełnym składzie: Prezes i dwóch Wiceprezesów. Tymczasem zgłoszenie złożone [...] czerwca 2019 r. było podpisane tylko przez Prezesa stowarzyszenia. Zdaniem Wojewody błędne jest stanowisko prezentowane przez Zespół ds. zaopiniowania kandydata na ławnika (powołany uchwałą Rady Miejskiej), zgodnie z którym wystarczające jest złożenie pod kandydaturą podpisów dwóch członków Zarządu stowarzyszenia oraz że możliwe było uzupełnienie dostrzeżonego braku podpisu. Wojewoda zauważył, że drugi podpis w ramach uzupełnienia złożył A. S., który nie jest członkiem Zarządu stowarzyszenia, ale przedstawicielem Komitetu Założycielskiego Stowarzyszenia. Ponadto przepisy prawa nie przewidują, aby po 30 czerwca ostatniego roku kadencji możliwe byłoby usuwanie czy uzupełnianie braków zgłoszenia kandydata na ławnika. Wojewoda podkreślił, że posiedzenie Zespołu odbyło się [...] października 2019 r. tzn. już po upływie ww. nieprzywracalnego terminu, w którym winny być złożone prawidłowe zgłoszenia. W dniu [...] października 2019 r. i później, nawet z inicjatywy zgłaszającego kandydaturę, nie można było wykonać skutecznie czynności usuwającej zaistniałe uchybienia zgłoszenia. Zdaniem Wojewody dokonanie wyboru ławnika w przedstawionym stanie faktycznym i prawnym stanowi rażące naruszenie art. 160 § 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 365, zwanej w skrócie "P.u.s.p."). W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że nie kwestionuje stanu faktycznego ustalonego przez Wojewodę. Organ podniósł, że decyzja Zespołu ds. zaopiniowania kandydata na ławnika o uzupełnieniu braku formalnego poprzez podpisanie karty zgłoszenia kandydata zgodnie z zasadami reprezentacji stowarzyszenia podyktowana była w głównej mierze faktem, że do Urzędu Miejskiego w A. K. został zgłoszony tylko jeden kandydat na ławnika. Rygorystyczna wykładnia dokonana przez Skarżącego, co do braku możliwości uzupełnienia braku formalnego w zakresie podpisania karty zgłoszenia przez uprawnionych członków Zarządu stowarzyszenia pozbawia możliwości wyboru jedynego ławnika z obszaru Gminy M.. Próba usunięcia braku formalnego przez Zespół ds. zaopiniowania kandydata na ławnika uwzględniała konkretne okoliczności sprawy. Nadmierny rygoryzm formalnoprawny przy ocenie dokumentów prowadził bowiem do wykluczenia jedynego kandydata na ławnika. Organ podkreślił, że działania Zespołu, które zostały zakwestionowane przez skarżącego ukierunkowane były na usunięcie ograniczeń i wybór ławnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Sąd podziela stanowisko Skarżącego, że wybranie na ławnika osoby, której zgłoszenie nie powinno być nawet poddane pod głosowanie rady gminy należy uznać za istotne naruszenie prawa (tj. art. 162 § 10 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych) skutkujące nieważnością uchwały o wyborze ławnika (art. 91 ust. 1 w zw. z ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (w skrócie "u.s.g."). Instytucja ławników jest realizacją przewidzianego w art. 182 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). prawa udziału obywateli w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, na zasadach określonych w ustawie. Zgodnie z przepisem art. 4 § 1 P.u.s.p. w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości obywatele biorą udział przez uczestnictwo ławników w rozpoznawaniu spraw przed sądami w pierwszej instancji, chyba że ustawy stanowią inaczej. Przy rozstrzyganiu spraw ławnicy mają równe prawa z sędziami i asesorami sądowymi (art. 4 § 2 P.u.s.p.). W zakresie orzekania ławnicy są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 169 § 1 P.u.s.p.). Wyżej wskazana wysoka pozycja ławników w systemie sprawowania wymiaru sprawiedliwości musi rzutować także na ocenę uchybień w procedurze ich powoływania. Waga proceduralnej poprawności wyboru ławnika przejawia się także w zastrzeżeniu ustawodawcy w art. 167 § 1 pkt 1 P.u.s.p., że nawet po wyborze ławnika, tj. w czasie trwania kadencji nie powołuje się ławnika do pełnienia obowiązków w przypadku ujawnienia okoliczności, które nie pozwalały na jego wybór. Stosownie do art. 160 § 1 P.u.s.p., ławników do sądów okręgowych oraz do sądów rejonowych wybierają rady gmin, których obszar jest objęty właściwością tych sądów - w głosowaniu tajnym. Zgodnie z art. 162 § 1 P.u.s.p. kandydatów na ławników mogą zgłaszać radom gmin m.in. stowarzyszenia, inne organizacje społeczne i zawodowe, zarejestrowane na podstawie przepisów prawa, w terminie do dnia 30 czerwca ostatniego roku kadencji. W art. 162 § 10 P.u.s.p. ustawodawca wskazał na konsekwencje niedochowania wskazanych warunków prawidłowego zgłoszenia kandydatury ławnika. Stwierdził mianowicie, że "zgłoszenia kandydatów, które wpłynęły do rady gminy po upływie terminu, o którym mowa w § 1, a także zgłoszenia, które nie spełniają wymagań formalnych, o których mowa w § 2-5, pozostawia się bez dalszego biegu. Przywrócenie terminu do zgłoszenia kandydatów jest niedopuszczalne. Pozostawienie zgłoszenia bez dalszego biegu rada gminy stwierdza w drodze uchwały." Wynika z tego, że wadliwe zgłoszenie kandydata na ławnika uniemożliwia dalsze rozstrzyganie co do tej kandydatury ("zgłoszenia pozostawia się bez dalszego biegu"). W konsekwencji zatem wybór na ławnika osoby, której zgłoszenie nawet nie powinno być poddane pod głosowanie rady gminy należy uznać za istotne naruszenie prawa tj. art. 162 § 10 P.u.s.p. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 września 2016 r. sygn. II SA/Bd 543/16). Taka właśnie sytuacja wystąpiła w przedmiotowej sprawie. W przypadku dokonywania zgłoszenia kandydatury na ławnika przez stowarzyszenie do oceny, czy w ogóle doszło do oświadczenia woli stowarzyszenia (w postaci wyrażenia woli zgłoszenia określonej osoby) należy stosować przepisy dotyczące reprezentacji stowarzyszenia. W przedmiotowej sprawie według ujawnionego w Krajowym Rejestrze Sądowym sposobu reprezentacji stowarzyszenia Jednostka Powiatowa Wodnego Ochotniczego Powiatowego Pogotowia Ratunkowego z siedzibą w C. "Do reprezentowania stowarzyszenia na zewnątrz uprawniony jest zarząd. Do zaciągania zobowiązań majątkowych wymagane są podpisy dwóch osób upoważnionych przez prezydium zarządu, w tym prezesa" (por. dział 2 pkt 2 informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Krajowego Rejestru Sądowego z [...] kwietnia 2019 r.). Zgłoszenie kandydata na ławnika nie jest zaciągnięciem zobowiązania majątkowego, tak więc zgłoszenie takie powinno być podpisane przez wszystkich członków zarządu stowarzyszenia. Co więcej, aby uznać, że doszło do złożenia zgłoszenia w przewidzianym przez art. 160 § 1 P.u.s.p. terminie (tj. do dnia 30 czerwca ostatniego roku kadencji) dokument zawierający zgłoszenie powinien być podpisany przez wszystkich członków zarządu najpóźniej 30 czerwca ostatniego roku kadencji. Brak wszystkich podpisów oznacza, że nie mamy do czynienia ze prawidłowym pod względem formalnym "zgłoszeniem". Na brak możliwości późniejszego (tj. po 30 czerwca ostatniego roku kadencji) "uzupełnienia" podpisów członków zarządu stowarzyszenia wskazuje także treść art. 165 § 10 w związku z § 4 P.u.s.p. Jak wyżej wskazano – zgodnie z art. 162 § 10 P.u.s.p. zgłoszenia, które nie spełniają wymagań formalnych, o których mowa w § 2 - 5, pozostawia się bez dalszego biegu. W art. 162 § 4 P.u.s.p. wskazano natomiast, że do zgłoszenia kandydata na ławnika dokonanego na karcie zgłoszenia przez obywateli dołącza się również listę osób zawierającą m.in. własnoręczny podpis każdej z pięćdziesięciu osób zgłaszających kandydata. Wynika z powyższego, że sam brak własnoręcznego podpisu osoby (osób) uprawnionych do złożenia zgłoszenia jest brakiem formalnym uniemożliwiającym merytoryczne rozpatrzenie zgłoszenia. W przedmiotowej sprawie według ww. informacji z KRS członkami Zarządu przedmiotowego stowarzyszenia są: S. W. H., D. D. i J. D.. Nie jest kwestionowane, że w momencie upływu terminu na dokonanie zgłoszenia kandydata na ławnika na zgłoszeniu podpisany był jedynie S. H.. Nie jest też kwestionowane, że dopiero po 30 czerwca przedmiotowej zgłoszenie zostało uzupełnione o podpis A. S.. Jak wynika z wcześniejszych rozważań – już sama okoliczność, że z momentem upływu terminu na dokonanie zgłoszeń pod przedmiotowym zgłoszeniem był podpisany tylko jeden członek Zarządu stowarzyszenia skutkował koniecznością zastosowania art. 162 § 10 P.u.s.p. tj. pozostawienia tegoż zgłoszenia bez dalszego biegu. Nie ma tym samym znaczenia okoliczność, że dokonano później uzupełnienia zgłoszenia. Należy jedynie zauważyć, że nawet gdyby doszło do uzupełnienia zgłoszenia przed 30 czerwca w taki sposób, jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie, to zgłoszenie to nadal byłoby wadliwe. Słusznie bowiem wskazuje Wojewoda, że A. S., stosownie do informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym, nie jest członkiem Zarządu stowarzyszenia, lecz był członkiem Komitetu założycielskiego tegoż stowarzyszenia. Ponadto, tak jak wyżej wskazano – poprawne złożenie zgłoszenia wymagało, aby było ono podpisane przez trzy osoby – członków Zarządu stowarzyszenia, a nie tylko przez dwie osoby - członków Zarządu. Z powyższego wynika, że odnośnie przedmiotowego zgłoszenia Rada Miejska, stosownie do art. 162 § 10 P.u.s.p. powinna podjąć uchwałę stwierdzającą pozostawienie tegoż zgłoszenia bez dalszego biegu. Samo zgłoszenie nie powinno być zatem nawet poddane pod głosowanie rady gminy. Jak zaś już wyżej wskazano - wybór na ławnika osoby, której zgłoszenie nawet nie powinno być poddane pod głosowanie rady gminy należy uznać za istotne naruszenie prawa tj. art. 162 § 10 P.u.s.p. Powyższe powinno skutkować, stosownie do art. 91 ust. 1 u.s.g., stwierdzeniem nieważności zaskarżonej uchwały Rady Miejskiej. Orzeczenia takiego Sąd nie mógł jednakże podjąć ze względu na treść art. 94 ust. 1 u.s.g. Zgodnie z tym przepisem nie stwierdza się nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy po upływie jednego roku od dnia ich podjęcia, chyba że uchybiono obowiązkowi przedłożenia uchwały lub zarządzenia w terminie określonym w art. 90 ust. 1, albo jeżeli są one aktem prawa miejscowego. Zaskarżona uchwała została podjęta [...] października 2019 r. a więc w momencie orzekania przez Sąd upłynął już jeden rok od jej podjęcia. Uchwała ta nie jest aktem prawa miejscowego, ponadto z akt sprawy wynika, że została przedłożona Wojewodzie [...] października 2019 r. tj. z zachowaniem siedmiodniowego terminu określonego w art. 90 ust. 1 u.s.g. W sytuacji tej znajduje zastosowanie art. 94 ust. 2 u.s.g. zgodnie z którym "Jeżeli nie stwierdzono nieważności uchwały lub zarządzenia z powodu upływu terminu określonego w ust. 1, a istnieją przesłanki stwierdzenia nieważności, sąd administracyjny orzeka o ich niezgodności z prawem. Uchwała lub zarządzenie tracą moc prawną z dniem orzeczenia o ich niezgodności z prawem. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego co do skutków takiego orzeczenia stosuje się odpowiednio." Ze względu na powyższe, stwierdzając, że zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa i istnieją przesłanki do stwierdzenia jej nieważności, Sąd, na podstawie 94 ust. 2 u.s.g. stwierdził niezgodność z prawem zaskarżonej uchwały.