II AKa 142/25

Common courts2025-06-18

Case number

II AKa 142/25

Judgment date

2025-06-18

Type

SENTENCE

Judges

Andrzej KotJarosław MazurekJerzy Skorupka (PRESIDING_JUDGE)

Legal basis

art. 8 ust. 2a Ustawy lutowej

Judgment text

Sygnatura akt II AKa 142/25 <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> Dnia 18 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący SSA Jerzy Skorupka Sędziowie: SA Andrzej Kot (spr.) SA Jarosław Mazurek Protokolant: Wiktoria Dąbrowicz  przy udziale prokuratora Prokuratury (...)w L. Krzysztofa Duszeńko po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2025 r. sprawy z wniosku W. P., Ł. W., E. H. o odszkodowanie i zadośćuczynienie na skutek apelacji wniesionych przez wnioskodawczynie oraz prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy z dnia 30 stycznia 2025 r. sygn. akt III Ko 101/24 I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I w ten sposób, że oddala wniosek; II. kosztami sądowymi postępowania odwoławczego obciąża Skarb Państwa. </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Sąd Okręgowy w Legnicy wyrokiem z dnia 30 stycznia 2025 r., sygn. akt: III Ko 101/24 rozpoznał wniosek pełnomocnika wnioskodawców  Ł. W., E. H. i W. P. o odszkodowanie i zadośćuczynienie - orzekł: I. na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 4)">art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 23.02.1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a> ( Dz. U. nr 34 poz. 149, z późn. zm.) zasądził na rzecz  Ł. W., E. H. i W. P. tytułem zadośćuczynienia za krzywdy wynikłe z tymczasowego aresztowania oraz represjonowania ich ojca A. F. przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości, działające na obecnym terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim w okresie od grudnia 1944 r. do dnia 1 listopada 1947 r. kwoty po 170.000 złotych ( słownie: sto siedemdziesiąt tysięcy złotych) wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, dalej idące żądania oddalił. II. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz wnioskodawców  Ł. W., E. H. i W. P. kwoty po 240 zł tytułem poniesionych przez nich kosztów zastępstwa procesowego, III. kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa. Apelacje od tego wyroku wnieśli prokurator i pełnomocnik wnioskodawczyń. Prokurator zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: 1) obrazę przepisów prawa materialnego w innym przypadku niż kwalifikacja prawna czynu, a mianowicie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 2 a;art. 8 ust. 2 a zd. 3)">art. 8 ust.2a zd. 3 Ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 117;art. 117 § 1)">art. 117 § 1 k.c.</a> i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> (w brzmieniu obowiązującym do dnia 9 lipca 2018 roku) i <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 120;art. 120 § 1)">art. 120 § 1 k.c.</a>, poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji uznanie przez Sąd żądania zadośćuczynienia przewidzianego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 2;art. 8 ust. 2 a)">art. 8 ust. 2 i 2a</a> tzw. „ustawy lutowej”, podczas gdy analiza stanu faktycznego oraz wykładnia wskazanych powyżej przepisów we wzajemnym powiązaniu powinna doprowadzić Sąd do przekonania, iż spełnione zostały przesłanki do oddalenia wniosku w całości z powodu przedawnienia roszczenia, zwłaszcza, że nie byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, biorąc pod uwagę, iż nawiązana przez A. F. współpraca z Komitetem do Spraw Bezpieczeństwa Publicznego była zaprzeczeniem, jego uprzedniej działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a taki zarzut przedawnienia został odniesiony przez prokuratora w toku rozprawy w dniu 22 października 2024 r. 2) błąd w ustaleniach faktycznych, mających wpływ na treść orzeczenia, polegający na uznaniu, że zaprzeczeniem niepodległościowej działalności A. F. nie może być fakt podjęcia współpracy z Urzędem Bezpieczeństwa, gdyż z powodu tejże działalności nie stwierdzono, aby w ramach podjętej współpracy ww. przekazywał informacje, które zaszkodziły innym, podczas gdy analiza materiałów uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej we W. (sygn.. (...) (...)) prowadzi do wniosku, że A. F., działając pod pseudonimem (...) przekazywał istotne i obszerne informacje Urzędowi Bezpieczeństwa dotyczące innych członków tzw. Batalionów w Chłopskich oraz ich organizacji i sposobu działania, o czym świadczy chociażby obszerne „doniesienie” z dnia 5 października 1950 r. przyjęte przez J. W., w których A. F. przekazał informacje na temat m.in. E. G., J. S. (1), J. S. (2), W. L., czy też „doniesienie” z dnia 20 kwietnia 1950 r., w którym opisywał kontakty z J. S. (1) do jakich doszło już po powrócenie z internowania na terenach ówczesnego ZSRR, co powinno doprowadzić Sąd do wniosku, że opisana powyżej działalność zgodnie z treścią art. 8 ust. 5 tzw. „Ustawy lutowej” – stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Podnosząc powyższe zarzuty, wniósł o: o oddalenie w całości wniosku z dnia 4 czerwca 2024 r. Ł. W., E. H. i W. P. o odszkodowanie i zadośćuczynienie w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910340149" title="Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1991 r. Nr 34, poz. 149 (art. 8;art. 8 ust. 2 a)">art. 8 ust. 2a Ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego</a>. Pełnomocniczka wnioskodawczyń zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: I. w zakresie zadośćuczynienia: 1) obrazę przepisów prawa materialnego, tj.: a) art. 8 ust. 2a w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23..02.1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób reperowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1;art. 445 § 2)">art. 445 § 1 i 2 kodeksu cywilnego</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 kodeksu cywilnego</a> poprzez błędną ich wykładnię skutkującą bezzasadnym przyjęciem, że odpowiednie zadośćuczynienie za krzywdy doznane przez A. F. wynosi 510.000,00 zł oraz oddaleniem wniosku ponad tę kwotę w sytuacji, gdy okoliczności niniejszej sprawy jednoznacznie przemawiają za zasądzeniem na rzecz wnioskodawczyń zadośćuczynienia w wyższej wysokości (wskazanej we wniosku) w związku z ogromem krzywd, cierpień oraz negatywnych przeżyć w sferze psychicznej doświadczonych przez represjonowanego i negatywnych konsekwencji represji na jego dalsze życie; b) art. 8 ust. 2a w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 445;art. 445 § 1;art. 445 § 2)">art. 445 § 1 i 2 k.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 448)">art. 448 k.c.</a> poprzez ich błędną wykładnię i nieuwzględnienie we właściwy sposób wszystkich istotnych okoliczności, które miały wpływ na wymiar krzywd i cierpień doznanych przez A. F., a zwłaszcza: - ogromu traumy i cierpienia represjonowanego związanego z samym faktem zatrzymania go i niepewność co do jego losu i okresu, w jakim będzie pozbawiony wolności, co bez wątpienia odcisnęło trwałe piętno na dalszym życiu A. F.; - długiego okresu stosowania represji, niehumanitarnych, nieludzkich, trudnych do wyobrażenia i z całą pewnością urągających jakiejkolwiek godności warunków, w jakich A. F. przebywał, począwszy od jego zatrzymania, pobytu w więzieniu, a następnie transportu do obozu jenieckiego (przeludnione bydlęce wagony, ciężka i długa podróż bez dostępu do sanitariatów, brak wyżywienia czy wody pitnej, przenikliwe zimno panujące podczas transportu, wszechobecne choroby, brak pewności co do tego, czy uda mu się przeżyć i dotrzeć do miejsca docelowego), a następnie warunków pobytu w obozie jenieckim (fatalne warunki bytowe, codzienne obcowanie ze śmiercią współwięźniów spowodowaną wygłodzeniem, wyziębieniem, torturami strażników, wykonywaniem katorżniczej pracy, chorobami, zabójstwami ze strony innych osadzonych czy strażników, brutalne i agresywne zachowanie strażników, brak dostępu do jakiejkolwiek opieki medycznej, przymusowa, ciężka praca wykonywana bez żadnych zabezpieczeń i odpowiednich narzędzi, poczucie braku nadziei na wyjście na wolności i powrót do domu); - brak kontaktu z rodziną podczas zesłania; - intensywnych, trwałych i nieodwracalnych skutków zdrowotnych stosowanej wobec A. F. represji, w tym zwłaszcza w zakresie wycieńczenia fizycznego, stałego kalectwa do końca życia i rozchwiania jego psychiki; - stosowania wieloletnich represji także po powrocie represjonowanego do domu, dalsze inwigilowanie represjonowanego poprzez częste wezwania na przesłuchania, liczne zwolnienia z pracy, oczernianie represjonowanego wśród lokalnej społeczności; a w konsekwencji błędne nieuwzględnienie w pozostałym zakresie wniosku o zadośćuczynienie. 2) obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: a) <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 7)">art. 7 k.k.</a> poprzez dowolną ocenę dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wniosków sprzecznych z zasadami prawidłowego rozumowania, doświadczenia życiowego i wskazaniami wiedzy wskutek uznania, że zasądzone zadośćuczynienie spełnia cele i wymogi określone art. 8 ust. 2a w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy lutowej w przypadku ogromu krzywd i cierpień doświadczonych przez A. F. w wyniku zastosowanych represji; <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 410)">art. 410 k.p.k.</a> poprzez pominięcie i nieuwzględnienie we właściwy sposób wszystkich istotnych okoliczności, wynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, które miały wpływ na rozmiar krzywd pokrzywdzonego, a w konsekwencji na wysokość zadośćuczynienia, w szczególności sposobu w jaki został zatrzymany, a następnie przez prawie 3 lata brutalnie traktowany, wywieziony w bydlęcych wagonach w głąb ZSRR do zupełnie obcego kraju, długiego okresu izolacji, warunków pobytu (szczegółowo opisywanych przez wnioskodawczynie), fatalnych, niegodnych warunków osadzenia, wykonywania katorżniczej pracy przymusowej, rozłąki z rodziną, towarzyszącego represjonowanemu poczucia strachu, niepewności, braku nadziei, ogromnego stresu związanego z pobytem w obozie jenieckim i wpływu zastosowanych represji na dalsze życie i zdrowie A. F.. 3)błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku, mający wpływ na treść orzeczenia, polegający na niedostatecznym ustaleniu rozmiaru krzywdy A. F., a w konsekwencji niewzięciu pod uwagę wszystkich okoliczności mających wpływ na wymiar krzywdy, co zdaniem wnioskodawczyń przemawia za tym, że zasądzona wyrokiem Sądu Okręgowego kwota zadośćuczynienia jest nieadekwatna i niewspółmierna do rozmiaru krzywd i cierpień doświadczonych przez represjonowanego. II. w zakresie odszkodowania: 1) w oparciu o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 438;art. 438 pkt. 3)">art. 438 pkt 3 k.p.k.</a> – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za postawę orzeczenia, który miał wpływ na jego treść i skutkujący bezpodstawnym uznaniem, że „Wnioskodawczynie nie wykazały, aby ich ojciec poniósł szkodę majątkową w wyniku represji”, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, popartego ponadto doświadczeniem życiowym wynika, że ojciec wnioskodawczyń w związku z pozbawieniem wolności i zesłaniem go do łagrów, nie miał możliwości wykonywania pracy zarobkowej i uzyskania dochodów przez okres ok. 35 miesięcy, jak również podczas przebywania w obozach pracy, wykonując katorżnicze prace, nie otrzymał żadnego wynagrodzenia, doznał uszczerbku na zdrowiu i utracił możliwości efektywnej pracy fizycznej w przyszłości, a taki stan powodował szkodę w majątku represjonowanego. 2) rażące naruszenie art. 8 ust. 2a i 2b ustawy 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego oraz w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 322)">art. 322 k.p.c.</a>, które miało istotny wpływ na treść wydanego wyroku, polegające na jego niezastosowaniu skutkującym brakiem zasądzenia przez Sąd dochodzonej kwoty odszkodowania w wysokości wykazanej we wniosku i konsekwencji doszło w sprawie do oddalenia roszczenia w zakresie odszkodowania z tytułu katorżniczej pracy, podczas gdy dochodzona kwota w tym zakresie stanowi realną szkodę poniesioną przez pokrzywdzonego. 3) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia pominięcie faktu, iż pokrzywdzony poniósł szkodę z tytułu przymusowej pracy w miejscu izolacji, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego wynika, iż taki stan powodował szkodę majątkowa z uwagi na jego zatrzymanie w tym stopień jego katowania w trakcie jego zatrzymania i zmuszania wręcz do katorżniczej przymusowej pracy, za którą nie otrzymał wynagrodzenia. Podnosząc powyższe zarzuty, apelująca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez: 1) zasądzenie na rzecz wnioskodawczyń dalszej kwoty 2.90.000,00 tytułem zadośćuczynienia za krzywdy oraz kwoty 171.805,50 zł odszkodowania za szkodę doznaną przez A. F. na skutek represjonowania go przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości działające na terytorium Polski w graniach ustalonych w Traktacie Ryskim w okresie od grudnia 1944 r. do dnia 1 listopada 1947 r., za działalność na rzecz nieodległego bytu Państwa Polskiego. 2) ewentualnie – przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Legnicy. </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> Apelacja Prokuratora była w pełni zasadna. Wniosek należało oddalić w całości, albowiem roszczenie wnioskodawczyń uległo przedawnieniu z następujących powodów. Prokurator podniósł na rozprawie w dniu 22 października 2024 roku zarzut przedawnienia, który okazał się zasadny. Zgodnie z treścią art. 8 ust. 1 ustawy z 3 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (dalej jako Ustawa Lutowa) osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców. Przepis art. 8 ust. 2 Ustawy Lutowej wskazuje, że żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić odpowiednio w sądzie okręgowym lub wojskowym sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności orzeczenia, w terminie 10 lat od daty jego uprawomocnienia się. Z kolei wedle art. 8 ust. 2a zd. 1 Ustawy Lutowej uprawnienia określone w art. 8 ust. 1 przysługują również osobom, mieszkającym obecnie bądź w chwili śmierci w Polsce, represjonowanym przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, działające na obecnym terytorium Polski w okresie od dnia 1 lipca 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r. oraz na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r., za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub z powodu takiej działalności. Przy czym zgodnie z treścią 8 ust. 2a zd. 2 i 3 Ustawy Lutowej żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia należy zgłosić w sądzie okręgowym, w którego okręgu zamieszkuje osoba składająca żądanie; sąd ten jest właściwy do rozpoznania sprawy. Przepis art. 1 ust. 3 stosuje się odpowiednio, zaś przepisy art. 9-11 nie mają zastosowania. Mając na uwadze przytoczone powyżej przepisy Ustawy Lutowej, kreujące odpowiednie roszczenia wobec Skarbu Państwa, podkreślenia wymaga w kontekście wydanego rozstrzygnięcia w sprawie zastrzeżenie poczynione w zdaniu trzecim art. 8 ust. 2a tej Ustawy, wedle którego do roszczenia w owym przepisie wskazanego nie ma zastosowania m.in. wynikająca z art. 11 ust. 3 Ustawy Lutowej norma, wedle której roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przedawniają się. Nadto, wedle art. 8 ust. 3 Ustawy Lutowej w postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie mają odpowiednie zastosowanie przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58)">rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego</a>, z wyjątkiem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 2 a;art. 554 § 2 b;art. 555)">art. 554 § 2a i 2b oraz art. 555</a> . Owe wyłączone przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">k.p.k.</a>, które nie podlegają zastosowaniu w przypadku dochodzenia roszczeń określonych Ustawie Lutowej (podkr. SA), określają strony postępowania (wnioskodawca, prokurator oraz Skarb Państwa) i reprezentację Skarbu Państwa (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 554;art. 554 § 2 a;art. 554 § 2 b)">art. 554 § 2a i 2b k.p.k.</a>) oraz regulują termin przedawnienia, który wynosi rok od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 555)">art. 555 k.p.k.</a>). Ma zatem rację skarżący prokurator, że roszczenie wnioskodawczyń wobec Skarbu Państwa o zasądzenie zadośćuczynienia za krzywdy, jakich doznał A. F. uległo przedawnieniu. Godzi się zauważyć na wstępie, że Ustawa Lutowa w różnych sposób reguluje kwestię przedawnienia określonych roszczeń. Kwestia przedawnienia poszczególnych roszczeń przedstawia się następująco: <dl> <dt></dt> <dd> roszczenie z art. 8 ust. 1 Ustawy Lutowej przedawnia się w terminie 10 lat od daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nieważności orzeczenia (art. 8 ust 2 Ustawy Lutowej); </dd> <dt></dt> <dd> roszczenie z art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej co do zasady przedawniają się, albowiem nie stosuje się do nich regulacji wyłączających przedawnienie, jak też przepisy Ustawy Lutowej nie wskazują żadnego innego terminu przedawnienia tego roszczenia ( arg. z art. 11 ust. 3 w zw. z art. 8 ust. 2a zd. 3 Ustawy Lutowej); </dd> <dt></dt> <dd> jednocześnie do roszczeń z art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej nie stosuje się terminu przedawnienia określonego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 555)">art. 555 k.p.k.</a>, tj. terminu 1 roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia dającego podstawę do odszkodowania i zadośćuczynienia (art. 8 ust. 3 Ustawy Lutowej); </dd> <dt></dt> <dd> do roszczeń z art. 8b ust. 1 Ustawy Lutowej stosuje się termin przedawnienia określony w art. 8 ust. 2 Ustawy Lutowej, tj. 10 lat od daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nieważności orzeczenia (art. 8b ust. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Ustawy Lutowej); </dd> <dt></dt> <dd> roszczenia opisane w art. 11 ust. 1 Ustawy Lutowej nie przedawniają się (art. 11 ust. 3 Ustawy Lutowej). </dd> </dl> Mając na uwadze powyżej wskazane regulacje odnoszące się do przedawnienia poszczególnych roszczeń z Ustawy Lutowej stwierdzić trzeba, że te roszczenia, które Ustawa Lutowa przewiduje w art. 8 ust. 2a nie zawierają normy regulującej ich przedawnienie ( arg. z wyłączenia stosowania art. 11 Ustawy Lutowej na mocy art. 8 ust. 2a zd. 3 Ustawy Lutowej). Wskazać tu należy, że choć zgodnie z zawartym w Ustawie Lutowej (art. 8 ust. 3) ogólnym odesłaniem do odpowiedniego stosowania przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58)">Rozdziału 58 k.p.k.</a> (tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (rozdział 58 art. 552;rozdział 58 art. 553;rozdział 58 art. 554;art. 555;rozdział 58 art. 556;rozdział 58 art. 557;rozdział 58 art. 558;rozdział 58 art. 559)">art. 552 – 559</a>) w toku postępowania o odszkodowanie i zadośćuczynienie określone w owej Ustawie, to jednak – jak powyżej wskazano – nie stosuje się przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 555)">art. 555 k.p.k.</a>, regulującego kwestię przedawnienia roszczeń. I choć z perspektywy trybu dochodzenia roszczenia określonego w art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej wydaje się to ogólnie rzecz biorąc trafne, bowiem dla możliwości dochodzenia roszczenia w tym przepisie uregulowanego nie jest wymagane uprzednie orzeczenie o charakterze prejudycjalnym (np. stwierdzające nieważność określonego orzeczenia czy decyzji), to jednak nie oznacza to, że owo roszczenie nie ulega przedawnieniu. Jeśli bowiem w Ustawie Lutowej nie określono terminu przedawnienia dla roszczeń z art. 8 ust. 2a tej Ustawy, a jednocześnie nie stosuje się przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">k.p.k.</a> z grupy tych, do których odsyła Ustawa Lutowa jako mających zastosowanie w toku postępowania, to o przedawnieniu roszczeń należy rozstrzygać na zasadach ogólnych, zgodnie z naturą danego roszczenia. W tej zaś kwestii nie ulega wątpliwości, że roszczenia z Ustawy Lutowej mają charakter cywilnoprawny (por. wyrok SA w Katowicach z 28.02.2013 r., II AKa 6/13). Wskazać przy tym trzeba na ogólną zasadę, wedle której roszczenia cywilnoprawne ulegają przedawnieniu. Mając powyższe na uwadze, wobec braku odmiennej regulacji (czy to w Ustawie Lutowej, czy w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">k.p.k.</a>) należy przyjąć terminy przedawnienia określone w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a> Jeśli zaś tak, to wedle <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 117;art. 117 § 1)">art. 117 § 1 k.c.</a> roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu (brak jest, jak wskazano powyżej, zastrzeżenia, że roszczenie z art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej nie ulega przedawnieniu, takiego choćby, jak w przypadku roszczeń z art. 11 ust. 1 Ustawy Lutowej, uregulowanego w art. 11 ust. 3 ustawy Lutowej). Wedle treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 120;art. 120 § 1)">art. 120 § 1 k.c.</a> bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. W przypadku roszczenia przyznanego uprawnionemu na mocy ustawy jego wymagalność, a tym samem początek biegu przedawnienia, należy liczyć od dnia, w którym zostało przyznane uprawnionemu. Jednocześnie wymagalność owego roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, tj. złożenia wniosku do sądu o jego zasądzenie. Tym samym bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Złożenie wniosku o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej stało się możliwe najwcześniej od dnia wejścia w życie tego przepisu. W tym miejscu należy wskazać na dwie kwestie. Po pierwsze, uprawnienie, z którego korzysta wnioskodawca zostało wprowadzone na mocy nowelizacji Ustawy Lutowej, dokonanej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19980970604" title="Ustawa z dnia 16 lipca 1998 r. o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - Dz. U. z 1998 r. Nr 97, poz. 604 ()">Ustawą o zmianie ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego z 16 lipca 1998 r.</a> (Dz.U. Nr 97, poz. 604), kiedy to w art. 8 Ustawy Lutowej w ust. 2a wyrazy ,,na mocy porozumienia zawartego w dniu 26 lipca 1944 r. miedzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o stosunkach między radzieckim wodzem naczelnym a polską administracją po wkroczeniu wojsk radzieckich na terytorium Polski" zastępuje się wyrazami ,,na obecnym terytorium Polski w okresie od dnia 1 lipca 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r. oraz na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r.". Ustawa zmieniająca weszła w życie  14 sierpnia 1998 r. Jest to zatem dzień wymagalności roszczenia i jednocześnie początek biegu jego przedawnienia. Po drugie, uwzględnić należy regulację temporalną zawartą w art. 5 ust. 1 Ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104), skracającą termin przedawnienia określony w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> z 10 lat do 6 lat, wedle której do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. przed 9.07.2018 r., przyp. SO)  i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Oznacza to, że jeśli przed dniem wejście w życie owej ustawy zmieniającej nastąpiło przedawnienie, to liczyć je należy wedle reguł dotychczasowych, tu: wedle 10-letniego okresu przedawnienia. Na przestrzeni obowiązywania Ustawy Lutowej była ona przedmiotem licznych nowelizacji. Analiza owych zmian, w szczególności w obrębie przepisów art. 8 i 11 tej Ustawy, w tym odnoszących się do terminów przedawnienia poszczególnych roszczeń z owej Ustawy, nie daje jednak podstawy do przyjęcia stanowiska, że kwestia przedawnienia roszczeń uregulowanych w art. 8 ust. 2a rzeczonej Ustawy została uregulowana, zaś przyjęta reguła zakłada, że owe roszczenia nie przedawniają się. Jak już wyżej zaznaczono, zasadą o charakterze systemowym jest to, że roszczenia cywilnoprawne (a taką naturę mają roszczenia z art. 8 usta. 2a Ustawy Lutowej) ulegają przedawnieniu. Wyjątkowo roszczenia tej natury mogą nie ulegać przedawnieniu. To jednak wymaga wyraźnej regulacji ustawowej. I taką regulację szczególną przewidują przepisy Ustawy Lutowej. Rzecz jednak w tym, że ta wyjątkowa regulacja, zawarta w art. 11 ust. 3 tej Ustawy, nie odnosi się do roszczeń uregulowanych w art. 8 ust. 2a owej Ustawy. Zgodnie zaś z powszechnie obowiązującą zasadą wykładni przepisów exceptiones non sunt extendendae (wyjątków nie należy interpretować rozszerzająco). Być może intencją ustawodawcy było to, aby roszczenia z art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej nie ulegały przedawnieniu. Jednakże Sąd rozstrzyga sprawy nie w oparciu o intencję ustawodawcy, lecz w oparciu o treść przepisów, dokonując ich wykładni. Reguły wykładni przepisów, z których należy dekodować normy związane z kwestią przedawnienia roszczenia uregulowanego w art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej, nie dają zaś podstaw do przyjęcia stanowiska, że owe roszczenia nie ulegają przedawnieniu. Wykładnia językowa i systemowa przepisów Ustawy Lutowej, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 ()">k.p.k.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a>, uwzględniająca naturę uregulowanych w Ustawie Lutowej roszczeń jednoznacznie wskazuje, że roszczenia z art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej ulegają przedawnieniu zgodnie z regułami zawartymi w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">k.c.</a> Takiego stanowiska nie może zmienić intencja ustawodawcy, zawarta jedynie w dokumentach tworzonych w toku prac parlamentarnych i powiązana z nią niedoskonałość techniki legislacyjnej, polegająca na braku wprowadzenia do przepisów Ustawy Lutowej wyjątku od zasady przedawniania roszczeń określonych w art. 8 ust. 2a tej Ustawy, tak jak to uczyniono w odniesieniu do roszczeń z art. 11 ust. 1 owej Ustawy. To właśnie ta ostatnia kwestia, tj. brak wprowadzenia wyjątku od zasady przedawniania roszczeń, stoi na przeszkodzie do przyjęcia stanowiska, że roszczenia z art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej nie przedawniają się. Wykładnia historyczna i celowościowa, nawet dokonywana w nurcie intencjonalizmu, nie mogą bowiem prowadzić do wykładni rozszerzającej wyjątki, a takim jest odstępstwo od ogólnej reguły przedawniania roszczeń cywilnych. Wszak nawet odtwarzając ratio legis Ustawy Lutowej (uwzględniane w ramach wykładni celowościowej), nie da się wywnioskować, że w zakresie regulacji przedawnienia roszczeń sprowadza się ono do przyjęcia ogólnej zasady, że roszczenia w tej Ustawie uregulowane nie ulegają przedawnieniu. Tym samym rozstrzyganie w oparciu o samą tylko intencję wyrażoną przez ustawodawcę, bez osadzenia jej w treści przepisów, których brak usprawiedliwiany jest niekompetencją ustawodawcy, byłoby działaniem contra legem (wszak nawet intencjonalizm systemowy zakłada osadzenie intencji ustawodawcy w corpus iuris. Zob. Z. Tobor, W poszukiwaniu intencji prawodawcy, Warszawa 2013, s. 103). Rolą Sądu nie jest usprawiedliwianie niedoskonałości legislacyjnej i naprawianie błędów czy nieuwagi ustawodawcy w kierunku rozstrzygnięć przez niego pożądanym, ale wyrażonym w sposób pozaprawny. W przeciwnym wypadku Sąd stanie się narzędziem w rękach władzy ustawodawczej czy wykonawczej, a w najlepszym wypadku podmiotem krytyki. Biorąc pod uwagę powyższe godzi się dostrzec, że roszczenie z art. 8 ust. 2a Ustawy Lutowej przysługujące uprawnionemu A. F., a po jego śmierci jego córkom, powstało i stało się zarazem wymagalne 14 sierpnia 1998 r. Stosując do tego roszczenia 10-letni okres przedawnienia, podług treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 118)">art. 118 k.c.</a> w brzmieniu obowiązującym do 9.07.2018 r., owo roszczenie przedawniło się z dniem 14 sierpnia 2008 r. Reasumując, Sąd Apelacyjny uznał za trafny i uzasadniony podniesiony przez prokuratora na rozprawie w dniu 22 października 2024 roku zarzut przedawnienia. Roszczenie przedawnione nie korzysta z ochrony prawnej i jako takie nie podlega uwzględnieniu. Wobec braku jakichkolwiek argumentów Sąd przyjął, że podniesienie zarzutu przedawnienia nie pozostaje w tej sprawie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ciężar wykazania okoliczności świadczących o nadużywaniu prawa spoczywa na tej stronie procesu, na korzyść której ma działać <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 5)">art. 5 k.c.</a>, tj. na wnioskodawcy (jego pełnomocniku). Strona wnioskująca w tej sprawie winna udowodnić fakty pozwalające uznać działanie uprawnionego – tu prokuratora, za sprzeczne z klauzulami generalnymi zawartymi we wskazanym przepisie. Rację ma także prokurator, że orzeczenie zapadło w oparciu o błędne ustalenia faktyczne, które miały wpływ na treść orzeczenia, a polegające na uznaniu, że zaprzeczeniem niepodległościowej działalności A. F. nie może być fakt podjęcia współpracy z Urzędem Bezpieczeństwa, gdyż z powodu tejże działalności nie stwierdzono, aby w ramach podjętej współpracy ww. przekazywał informacje, które zaszkodziły innym. Analiza materiałów uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej we W. (sygn. (...) (...), k. 230, płyta cd), prowadzi do wniosku, że A. F., działając pod pseudonimem (...) przekazywał istotne i obszerne informacje Urzędowi Bezpieczeństwa dotyczące innych członków tzw. Batalionów Chłopskich oraz ich organizacji i sposobu działania, o czym świadczy chociażby obszerne „doniesienie” z dnia 5 października 1950 roku przyjęte przez J. W., w których A. F. przekazał informacje na temat m.in. E. G., J. S. (1), J. S. (2), W. L.. Oczywistym jest, że tak przekazane informacje były następnie podstawą do inwigilowania tych osób i prowadzenia działań operacyjnych, które zmierzały do ich zdyskredytowania i zaszkodzenia im. Sąd wskazuje, że A. F. został w dniu 8 kwietnia 1955 roku wyeliminowany ze współpracy z powodu nieprzydatności i możliwe jest, że w tej dacie rzeczywiście tak było. Nie zmienia to jednak faktu, że w latach wcześniejszych nie był tak oceniany i pozyskiwano od niego informacje, które mogły wpłynąć negatywnie na los i życie innych osób. W zawartej w aktach UB „charakterystyce” A. F. (brak daty jej sporządzenia), funkcjonariusz napisał, iż „do obecnego ustroju ustosunkowany jest przychylnie”. To, że taka charakterystyka była uprawniona, potwierdza też doniesienie” z dnia 20 kwietnia 1950 roku, w którym A. F. (pseudonim w UB „Iskra) opisywał kontakty z J. S. (1) do jakich doszło już po powrocie z internowania na terenach ówczesnego ZSRR. Trzeba zaznaczyć, że A. F. dość szczegółowo opisywał działalność Batalionów Chłopskich oraz osób zaangażowanych w te organizację. To z kolei doprowadza do wniosku, że opisana powyżej działalność zgodnie z treścią art. 8 ust. 5 tzw. „Ustawy lutowej” stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Koszty postępowania w sprawie ponosi Skarb Państwa. <table> <colgroup> <col width="225"/> <col width="227"/> <col width="226"/> </colgroup> <tr> <td> SSA Andrzej Kot </td> <td> SSA Jerzy Skorupka </td> <td>  SSA Jarosław Mazurek </td> </tr> </table> </div>